А Я[К]...? #15 - 30 V 2012 - Перунка, Іоанн Поланьскій, Іоанн Прислопскій
Еп. 15

А Я[К]...? #15 - 30 V 2012 - Перунка, Іоанн Поланьскій, Іоанн Прислопскій

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest wsi Perunka w gminie Krynica, jej położeniu, możliwemu pochodzeniu nazwy i najważniejszym etapom historii osadnictwa. W transkrypcji pojawiają się też informacje o mieszkańcach, ich wyznaniu oraz o wojennych represjach i losach osób z Perunki, w tym wywiezionych do Talerhofu.

А Я[К]…? #15 - 30 V 2012 - Перунка, Іоанн Поланьскій, Іоанн Прислопскій

Автоматычна транскрипция

Видайте по тій стороні Наталия Малецка вычуєте перше лемківскє радийо лем фм в Аяку пришла пора на прогору купу по Лемковині буквы П Село о котрым тепер буде мала находит ся над подоком о тій самій назві што назва села Найдеме го в Малопольщы в новосанчівскым повіті а в ґміні Крениця перейдеме ся по селі Перунка Назва села має быти повязана іщы зо славяньскым божком гырмотів і перунів котрого памятник мал стояти в місци де тепер є село а докладні в місци де тепер стоіт церков Сперунком од пілночного заходу сусідує Берест од пілночы Поляны а од сходу Снітниця понизше Чырна а од полудня Мохначка Вышня і село Крижівка Звекшых верхів докола Перункы то будут Гарняковий Верх Гора Перун Кругля і Верхы Тиморинко Молицка діса Грубяні сы пор Рымас ана Ґмерба Тымань того ліцка ти з жертий як жебриси на теслова предсем серце <unk>o<unk>ta Історичны документы вказуют же село локувано на волоскым праві в першій полові ХХ столітя Аж <unk> років пізнійше як сусідні села Чырна ци Берест а <unk> років пізнійше як Тылич Єднак акт осадничий наданый перез бискупа Петра Мишковского Гіронімови Віхновичевы походит з <unk> рока а по <unk> роках є поборовый реєстр з <unk> р узнано же скінчыли ся рокы вільны од вношыня заплаты за ужыткуваня землі В <unk> році шолтиство в Перунці перешло на засаді ленного права на братів Міхнєвич обіймувало оно тоты самы ланы як при осаджаню осмерок кмітів і горчму а в <unk> році бискуп Задік вызначыл на презбітера Перункы і Брунер Матия Бодневича В другій полові XVI столітя перунка займувала простор праві <unk> кметрів квадратовых в селі Мышково <unk> люди вшыткы грекокатоликы зас вік пізнійше в селі было <unk> люди З чого то были грекокатоликы <unk> был Римокатолик і <unk> євреів В <unk> році село рахувало <unk> хыжы Было <unk> хлопів і <unk> баб В селі діяла єдноклясова школа Під конец ХХ столітя до Штатів Канады Арґентины з Парафіі чырняньско пюрунчаньской выіхало приблизно аж <unk> люди Перез рокы село десяткуване было перес епідеміоспи холеры ци тифусу В тракті І світовой войны в Талергофскым обозі нашол ся єден з Перунчам Петро Кузьмяк В бараку до котрого трафил находили ся іщы Теофіль Курило його отец його мост Василь Курило отці Володимір Мохнацкій з Чырной Димитр Хыляк з ізб Теофіль Качмарчык з Більцаревой Василь Масцюх з Налой Вси доктор Володимір Качмарчык з Більцаревы і учытель Емілиян Гривна з Маастола Поза Петром Кузьмяком до Талергофа трафило іщы семеро Перунчан Павло Русинко Герасим Єдинак Афаназий Барунич Осиф Дзядик Петро Гопей Іван Слюсарчык і Федор Щыпчык З єдным з них вяже ся істория в якій спосіб нашол ся серед підзреных о москвофільскы симпатиі адже єдного дня до села пришла циґанка але не з циґаньской родины котра уж мешкала в селі інча і хтіла пожычыти Вілса од жены Павла Русинка Пару разив скорше уж така ситуация ся трафляла і жена Русинка пожычала циґанці Овес але тым разом не дала єй бо і сама гони мала Циґанка ся погнівала і выгорозила єй же іщы єй попамятат Як ся вказало пішла до австрияткого війска і донесла же Павло Русинко спілпрацує з Росиянами Без суду разом з інчыма селянами Русинко нашол ся в Талергофскым Лаґрі Вернул по двох роках барз вымученый і пережыл лем пару місяців осеротил двоє малых хлопців Франциками Франті меді лібія явейку не ліпця і о <unk> Ой тарва конві буде та два Оі тарва о підбуде і та два Оі та два конвідуты і та два оі тарва отвіде і та два Францика яме Яредня Францика яме о Яр вяле ґанче берау белеґанче Вераунте тявера нометоменту Мацунґаня сут вералте дязуканя сот Яверанче дявера і Канова а роком і та роком і Лут і та нова рокомоволо і будя і тайарма котры дар ой тарма конту єтанва Ой дарма горітар ва Ой тарма конту і де ай Ой дармат фиту два оі арвад ви та два оі дарва пойта ва оі дарма пові той дорога В Меджевіню молоды хлопчыска ховали ся по лісах жебы не мусіли іти до війска Але долге хованя ся і втиканя суджене было в судах і горозила за тото навет смерт Для того в селах орґанізувано так звы лапанкы на єдній з них до війска забрано Гаврила Слото і Ілька Цидила Коли в <unk> році більша част села перешла на православія початково літургію одправляно на цмонтері потім в хыжы Серґіюша Буртничака До часів побудуваня новой церкви за згодом решты села вірных грекокатолицкых службы одправляно в школі В <unk> році зачато будувати православну церков будову скінчено <unk> рокы пізнійше Поле подв офірували Татияна Бортничак і Тадий Федорчак Дров на церков переказано з громадского ліса обробляного в Тартаку в Полянах а камін позыскувано з каміньовому родины Бодневычів з Чырной і родины Дзядиків з Перункы Ціліст робіт пильнували тесли спроваджены з Коломиі Місцевый коваль Іван Олеснєвич зробил вітражовы кресты котры звінчали бані на церкви Церков консакрувану в <unk> році надано єй тоту саму покров як церкви грекокатолицкой святых Космы і Демяны Посвячал єй львівскій декан архімандрита отцет Веніямін при участи отця Павлишына Тарановского Івановича Балика Хыляка гєромонаха Алексого і місцевого пробоща отця Пашкєвича Была то тридільна деревяна будовля зрубовой конструкциі на подолжнім пляні Кажду з трьох части вкрывали бані осаджены на октоґональных низкых тамбурах на намятовых дахах По выселінях церков зачала нищіти В роках <unk> подля реляциі мешканців церков і дзвіницю розобрано а з материялу выбудувано на єй місци Людовый Дін днеска в тым місци стоіт уж новый Людовый Дін і одночасно будинок протиогньовой стеражы Пиосом підчув што хоче ево продаєм душу баду своми І остатчу самоцинна пачка в посли ове ігредны своми Кадны ми єдно сломи стало самичусве што вечыня Істал самбіцюсве Мисли осомдате звірі моє буде матлеко ятра гмі брат Хто сам миснуют Остатно силь так коли ґаструє по мене се ништо не єче свати але ля мам ма Сабуде сом не мам ресто проів не мам коме насылати Не мам конепє мам бо ти єд можлий Ряти більше Рети Дрыти омбе тебе спомы ма Онти єс мамоі Закля в Перонці выбудувано школу было то в році <unk> діти мусіли ходити около трьох кілометрів до школы до сусідньой Чырной Але діти зачали ходити до новой школы допіро в <unk> коли скінчено будову новой церкви і вірны вынесли ся зо школы де як бесідувалам перед хвильком одправляно Літургіі Першым учытельом остал Адам Зємба по році долучыл до нього Ришард Хановскій потім вчыли Станіслав Чычыньскій Едуард Репєлевич Василь Мерена котрый вчыл украіньского і німецкого языка потім Мария Кароль зо Слінници і Петро Пертий зо Смериківця В селі не было штоправда осібной світлиці чы сальского дому але напримір ґазда Юрко Адамяк провадил в себе в хыжы выпожычальню книжок Як вспоминат єден з селянів пан Петро Віслоцкій жытя в селі было бідне але веселе Люде часто сходили ся по хыжах коли уж были вільны од роботы неділі або свята Молодіж орґанізувала забавы на котры сходили ся кавалерове з інчых сел зас дівчата могли ходити на забавы лем в своім селі то хлопці могли кавалерувати по інчых місцях Великыма выдарінями в селі были тіж кєрмешы котры в перунці одбывали ся <unk> листопада на храмове свято та тых Космы і Демяна Зо спомин Перунчанів можеме ся тіж довідати же в селі была коли єдна циґаньска родина з котрой на єден час лишыл ся найстарший член родины Гушляр Коли ся зостаріл його утриманьом заняло ся село Перез єдну добу єдна родина займувала ся кормліньом циґана котрий взамін за опіку грал ім на гушлях Така колейка припадала раз на три місяці а гушляр до кінця жытя ся не ощаджал і грал найкраше як потрафил Анпер Тане Крум досына Матера на праці на шмоґ не Евер наґрунда ракі Нава Ефа Стунґе СШмаґе штунка ен машны Село подібні як інчы лемківскы села было для ся самовыстарчальне вытваряло вшытко на місци Єдині такы річы як бляха желізо сіль цуґєр нафта цидуган патичкы были купуваны на ярмаках А так то в селі были Столяре знаныма на ціле село были Василь Русинко і Іван Кунцік Колодіі Никіта Щыпчык Миколай Ґарбера і Демко Ґалорчак а добрыма ковалями были Іван Олеснєвич і Федор Криса Шовцями были Іван Дзюбиньскій Нестор Боднєвич Миколай Русинко тоты остатні два додатково іщы на час зимы шыли чугы Голошні гуні і гункы Єдиным ткарьом полотна был Мариян Кузьмяк найбарже знаныма кравцями были Петро Кузьмяк Текля Ґарбера і Миколай Русинко Димітр Вітяк вывчыл ся в Карпатах на масарского майстра Не бракувало в селі очывидно і млины котрого властительом был Федор Криса Село мало тіж свойого маляря Был ним выміняный уж Юрко Адамяк котрый провадил выпорождальню книжок Ветеринариюм в селі был Жыд Шлямґрун Бернард Цікавым зявиском рідко спотыканым в тым часі по інчых селах было утримуваня в селі протиогньовой стражы на котрых в селі бесідували фаєрманы фаєрманами было <unk> здоровых паробків котры перед війном служыли в війску комендантом был Іван Дзюбиньскій В селі діяли іщы два склепы был тіж церковный Хор В селі діяли іщы два склепы а при церкви істнувал церковный Хор Перед Ітовом війном в селі мешкало <unk> родин під <unk> номерами На Украіну в роках <unk> выіхало <unk> родин В першым транспорті в тракті выселінь в <unk> році на обшыр ґміны Пшемків переселено <unk> родин в другым на терен ґміны Стінала выселено <unk> родин а інчыма транспортами выселено іщы <unk> родин а дже Коли гнеска выбереме ся до перункы да посередині села найдеме крас церков з <unk> рока Колиси грекокатолицка церков під покровом святых Космы і Дамяна гнеска римокатолицкій костел Была уж пару раз ремонтувана медже інчыма в <unk> році В роках <unk> остала забезпечена стараньом отця Мєчеслава Чыкая Роботы ремонтовы обняли товды на праву даху стін выміну ґонтів Церков та є орієнтувана тридільна Квадратовый алтар Храм вірных і притвор шыршы од нього сут з рубовой конструкциі стіны обыты ґонтом намьотовы дахы крыты бляхом звінчены сут банястыма гылмами Середина здоблена є фіґуральном і орнаментальном поліхроміом з <unk> рока Іконостас з перелом <unk> і <unk> столітя праві в цілости ориґінальны Барз рідкым елементом а престо барз цикалым є образ лемківского пастыря в іконостасі на цоколі понизше храмовой іконы святых Космы і Дамян Образ тот вказує Лемка з ХХ столітя На осі церкви находит ся іщы невелика деревяна дзвіниця а ціліст окружат мур В його границях находит ся іщы старый лемківскій цмонтір Дне Сваяку дві важны особливости Єдном з них є особа Йоана Паляньского вродженого <unk> січня <unk> рока в Баниці Был лемківскым духовным істориком діячом і активістом не лем культуровым Вчыл ся в ґімназиі в Новым Санчы де мешкал в Рускій Бурсі Ґімназияльны рокы для молодого поляньского были тяжкыма зо взгляду на дост неприємны наставліня сандецкых професорів до учеників непольской народовости З того взгляду поляньскій школу скінчыл в Саноці В <unk> році зачал теолоґічны студия на львівскым університеті Остали перерваны з початком І світовой війны коли <unk> вересня <unk> р остал арештуваний і осаджений в обозі в Талергофі під претекстом Шыріня проросийской пропаґанды Поляньского мала стрітити подібна доля што і інчых осадженых мал трафити до війска але во Львові дивным трафом стратил свій реґімент Завдякы тому вернул до баниці а в <unk> академіцкым році скінчыл скінчыл богословскы наукы і <unk> грудня <unk> р принял священный стан Першом парафійом Отця Поляньского Были тули головы коло судовой Вышні потім Смільник де дуж пастерювал перез <unk> років В <unk> році покликано го до праці гновоствореній апостольскій адміністрациі Лемковины приділяючы му высокє становиско канцеляря По смерти апостольского адміністратора Лемковины отця Василия Мастюха папскій нунциюш номінувал го реґентом апостольской адміністрациі Лемковины Додатково в апостольскій адміністрациі Лемковины справувал іщы функцию радці суді і просинодального еґзамінатора Окрем того од <unk> рока полнил обовязкы пароха вороблика королівского і шляхтовского Перез <unk> рокы інтернуваного в кєльцях В <unk> р был першым священником котрий зачал одправляти службы в грекокатолицкым обряді на західніх землях в Парафірудна Можливе же з того взгляду під натиском Власти перенесено го до польской децизиі де заступило парохію латиньского обряду а од <unk> р остал парогом в рогах Повіт Немодлін В <unk> році коли мал уж <unk> рокы скінчыл писати вспомины свойого жытя Терниста дорога священника Три рокы скорше в <unk> році выдал важну книжку під наголовком Істория Лемковины До кінця жытя остал одданым патріотом Лемковины вмер <unk> листопада <unk> рока доктора докта з Лосія Номерта вємна ся з Лосі Яна того Яна <unk> Бомбалі <unk>e Ельмоя Ноквары Церманы <unk> моядцерма Емок ферманса Єрморин Церманы Монето Моряна тамтя фантасів позір о Таленця Молияна Корияна тамцента ся стопіт Цянакта черенстопів кєда до што Другом особливостюм є присловскій Йоан Вродил ся в Камянні в Польщы Был духовным але і перекладачом текстів на Лемковині Присловскій был грекокатолицко духовным але під влияньом протестантизму і освічыня розпочал перекладаня реліґійных і літурґічных текстів на лемківску бесіду В його переклады влошли м ін великє дзеркало было то в <unk> році котре складат ся з <unk> дидактичных оповідань байок посередньо опертых на західньоевропейскым маґнум ЕґземПереложыл іщы інчы книгы котры выкорыстувал своі парахіі в Камянній Были то Колекция пісні церковных під наголовком Пісні церковны Ана всi Праздникы <unk> рік Літурґі кон святого Йоана Длятауста <unk> ІІ Іом <unk> рік Присловскій переложыл на лемківску бесіду Псалтыр Довина а подля некотрых вченых є тіж авторьом перекладу Цілой Євангелиі Обі тоты позициі мают быти описаны його коментариями і обясняючыма нотками Штоу не ідію Ляма друга нестатя кому не статуа Кому нестатуания Лас Ґесе Lemkoм ля Сюда медийо діякан там пана діаґла кампана диаґла дигорокы нос прогівет соледа і ля ночы леван та су копалярда цулярга комарга ґлюна тем бра на бурсы в рельмаром перопара Мариі ануайма другарануайме перо пара маріалі ґуна лю Мария дяльсаря ЛАПіТ Рустинь <unk>э Мария Діяндар Суфрєнту Марияну Сульодрава Маришы Асульсо рава сульо рава Мали <unk>ea<unk> А гео до Перопара маліяну айма друга перопара маріяну айме деодія рото десу Мария сув огльой новы Маря Ландо Маря Ландо Маря Ландо Імен до одкопаня мамка дост дуже а сут то Параскєла Патрикія Пелягія Петрина Павлина Палядий Панкратий Пантелеймон Парфен Пафнутий Тимен Поликарп Прокіп Прохор А Павля і Петра добрі знаме Штоправда уж на хвилю по великодных святах але не зашкодит для припомніня довідати ся пару річы о пасті Што такє Паска і баба Анна Што то была Паска Бо на некотрых селах то власні тоту начынку звали Паском а нас в моім селі баници то Паска было інчы кіс то была мука разова Дрізджы до того давали класок зілянґєльскє чарнушку і то робили такє Кіст як на хліб Лем же пекли тото такє такє на лопаті Але векше як хліб такій великы хлібы ходило о то же там вели власні тоты такы приправы то была паса смакыма зіля но тот так то была така паска то такій был разовый хліб бо мука была разова І тото ся іло в нос зо шынком з яйцями на тота солодка булка но ся не надавало до шынкы ні Добрі дякую Тілько наска Дякую Наталия Малецка естис ґанро Яґанто Яґаґанто Яґаґанто Яґанто Яґаґанчо Яґаґанно Яґаґанто Яґаґанно Яґаґанто Яґаґандро Яґаґан Яґанґадковы Дни продіо дни проті ой <unk>o<unk>en<unk> одпо Маіны новы коли арторає і баіну той маі моі товари Татендаліна з Больбарока ліна фолопостеро Таріны <unk>rtie <unk>o<unk>ee <unk>