Істория села Петруша Воля, якє находит ся на Коросняньскій Руси
Автоматычна транскрипция
Добрый вечер радию слухачів радия Лем фм тай проґраму А як видат Наталия Малецка Запрашам на <unk> історичну прогульку подібні як в минулым тыжни будеме находити ся гниска На Коросиняньскій Руси де як подля науковців жыли замішанці а подля люди жыли Руснакы жыла руска людніст Замешкувала она енкляву лемківскых сел на пілніч од міста Коросно Днес Аяк П і Петруша Воля Запрашамо Назва села Петруша Воля выводит ся од імена основателя осады неякого Петра Першы записы назвы села то Пютруша і Петруша В <unk> році вымінят ся уж неякого слаба з Петрашовой Інча версия подає же село локувал знаны з імена і назвиска Петро Петро Выш краківскій бискуп І было то в <unk> році а осадниками мали быти потомковы осадженых гын плінных козаків З озгляду на своє гірскы положыня і утруднене ґаздуваня на планных землях місцевіст кєпско ся розвияла і переходила з рук до рук Початково находила ся в маєтку Миколая з лук В <unk> році село было в заставі Завішы од Томаша Малі В <unk> році Петруша Воля находила ся в маєтку Миколая до Марадзкого в <unk> саноцкого каштеляна Клеменса Камінецкого В наступні Петру Шаволя перешла в рукы родины Бонерів а дале Фірлеів і Сапєхів В <unk> році Петру Шулолю купил Зиґмунд Пелка краківскій каштелян фундатор костела в Лучках А при кінци ХХ ст Петруша Воля становила маєток родины Ґєбултовскых В <unk> році село купил доктор медицины Ян Анаклет з Павенті зас потім село было в маєтку Юзефа Сулімірского Володислава Ґорайского з Умєща ци Вітольда Роґойского В <unk> році <unk> гектарів лісів Петрушый Воли і Фольвархын закупил гаскель валях з лук а <unk> гектарів лісів купил Юзеф Лесіковскій Вколишній річ посполітий Петруша Воля належала до пільзниньского повіту Сандомірского воєвідства од <unk> рока до повіту ясельского і львівского воєвідства тепер находит ся в підкарпатскым воєвідстві і в коросняньскым повіті в ґміні Выяшівка Ґеоґрафічні Петруша Воля находит ся в обшыри реґіону званого ясельско саноцкыма Долами якій є пасом о шырокости <unk> кілометрів і тягне ся през <unk> кілометрів аж по леско над Саном по східній стороні од села сут низкы легко пофалдуваны верхы а позахідні острів Боча опадаючы в кєрунку Віслока Само село находит ся в долині Рібника потока якій є правым доплывом Віслока Части села Петруша Воля называли колеси ідучы од долины Діл Гора потім Петілка і Залада а на Дзюґах над Єлом і Выжня Винниця то назвы Лісів Петрушовой Воли Під конец ХХ столітя мешкало гын <unk> Русинів і <unk> Римокатоликів Під конец ХХ столітя село рахувало <unk> грекокатоликів <unk> римокатоликів і <unk> вірных Мойсейовой віры За шематизмом з <unk> рока в Петруші Воли жыло <unk> Лемків і <unk> Поляків Хоц інчы даны подают же по І світовій війні чысло селян зменшыло ся до <unk> грекокатоликів што было однозначне з чыслом руской людности до <unk> Жыдів і <unk> Поляків Барз близкє сусідство Ріпника в якым была церков справила же в Петруші Воли николи не побудувано православной ци грекокатолицкой церкви хоц вірных в Петруші Воли было дакє три раз більше як в Ріпнику соль <unk>n<unk>ны сой Выбывайса Ты побачеш при транснес <unk> побачышы <unk>Ú тридцать был лецовисами Такоро посломжыт на тому што полез буде впліваным алімщы пізнійше Алшт люди Локтемпер і має хто Алнштґны люди Локтем пары має нихто Корпоненті не такій Цілі <unk>літя погільно сідают ізрай полублений там нік они даляют за протилежный більше столітя Дно поспішає слі Тыкає сила Кроквайл іхніх Лавників і втікає ты покірли Але ж ты людино не рішают ся ты пробяш ся Не річаю ся ты пробяш си Не відшаю со ты провязы польот пізно бісыло мачеш прекрасний силь Обрепрас не озорисо сніжы то свіжы си мантер барз близкє сусідство Рібника Было причыном не лем того же в Петрушій Воли николи не побудувано церкви але і того же до сімдесятых років ХХ столітя діти зо села ходили до школы власні до сусіднього Рібника І допіро товды В другій половині ХХ столітя урухомлено в Петруші Воли єдноклясову школу Адітивній вчено в рускым языку Од <unk> рока проваджено хроніку школы Книжка лишыла ся по днеш і ден і на єй основі можеме ближе познати не лем подіі школы але і самого села Школа початково містила ся в деревяным крытым соломом будинку Як все єдна ізба перезначена была для школярів на занятя а в другій мешкалучытель Початково писати і чытати вчыл дяк з Рібника Миколай Налесник а од <unk> рока вчыли уж світскы учытеле Першым был пан Горбалевич В <unk> р затруднено Амброжо Бонка выкваліфікуваного учытеля Першы запискы з Хроникы з років <unk> бесідуют на щельным комині і ладливым підлучыню пеца што причыняло ся до частых пожарів Хоц оген за каждым разом гашено то не ремонтувано одповідньо будинку а лем затыкано діры На осінь Влівал ся до середины дольч а зимом температура падала до плюс трьох стопни а при векшых морозах навет до мінус трьох В <unk> році завязала ся місцева Шкільна Рада Єй ведучым остал парох гріпника отец Теодор Мерена Покликаня рады завоцлало як пише Кроника закупом єдной лавкы рисунковых моделів взірців міры і вагы підручника для учытеля і образу Розплятя Ісуса Христа Учытелювал на тот час Григорий Чычыло В <unk> році зас запалил ся од пеца будинок школы учытеля міцно попарило і мусіл перележати пару тыжнів І допіро по тому Рада задецидувала же треба перепровадити ґенеральний ремонт школы На вакациях вымінено дах кычкы замінено на ґонт і узуполнено конструкцийны бракы В <unk> році в Крениці появлят ся двоязычний запис польско рускій учытеля Шостакєвича По ним учытелювал Андрий Падух На його внесок освітовы власти наложыли кару на <unk> ґаздів Петрушы за невысыланя своіх діти до школы В <unk> році Петрушу волю опанувала епідемія дизентериі Были і смертельны жертвы Од <unk> рока учытельом остал Томаш Оканьскій На <unk> діти обнятых Шкільным обовязком в Петруші Воли З причын ріжных З того обовязку звільнено <unk> діти В наступным році на <unk> діти Зо Шкільного обовязку звільнено <unk> з причыны фізичной або умысловой уломности і малого росту Одпочынком од шкільных занять были реґулярні орґанізуваны ріжны урочыстости получены зо святом Літурґійом в Рібнику як напримір іменины наяснійшой пані кысарьовой Ельжбєты ци уродины і іменины Кысаря Франсаусифа Серед пізнійшых учытелів в Петруші Воли был Алексий Олеснєвич Валерий Схмєлів Станіслава Янішківна ци Неоніля зольшаньскых ґрафола Муж Неоніли Станіслав Ґраф тіж был учытельом в присілку Петрушы Заладі Станіслав Ґраф трафил до Петрушы в <unk> році і пережыл гын <unk> років Выводит ся зо знаного швайцарского роду ґрафів Єден з його предків Антон Ґраф был знаным малярьом осілым в Дрезні автором портретів потоцкых і любомірскых Отец Станіслава Володислав Ґраф заряджал земскым маєтком в Галичыні м ін в Маркушові Вшыткы його діти якы ся гын породили учытелювали Станіслав Ґраф якій вродил і выховал ся на Галицкій землі а його предкы выводили ся зо Швайцариі Сам не знал кым є Німцьом ци Поляком Чул ся місцевым Чул ся тым кым чули ся вшыткы мешканці Петрушой Волы ЛАПсіом Резер моноґолопан сильне муЗontie сом петів ролис сом ролиo Учытель Станіслав Краф был шануваным мешканцьом Петрушы Не лем провадил занятя в школі але і заложыл шкільный хор орґанізувал артистичны выступы вчыл діти гры на інструментах провадил тіж Церковный Хор і чытельню Товариства Імены Качковского Єдным словом орґанізувал соспільне жытя селян был ініциятором будовы новой школы Доконано того по І світовій війні В <unk> році Шкільна Рада на челі з начальником ґміны Йоаном Каміньскым рішыла будувати новый будинок Громада перезначыла од себе дволітній приділ дерева а начальник ґміны річный податок од ґрунтів Дахівку закуплено в Полянці коло Коросна А більшіст будовляных робіт мали зробити самы селяны На осін <unk> рока будиноґ уж стоял і стоіт по днешній ден В <unk> році основано в селі споминану щытельню імени Качковского Што цікаве два рокы скорше в сусідній опарівці основано чытельню Просвіты При чытельных в Петрушіволи діяла тіж Театральна Ґрупа В Кронісі записано же в <unk> році Мало місце обірваня хмары але такє же в перетязі парунадцетох минут вода забрала три мосты позалювала хыжы і повырывала і пересунула млиньскы камені Зас зима і величезны снігы на переломі років <unk> На долгы тыжні одтяли село од світа а морозы доходили навет до мінус <unk> стопнів В <unk> році село зас заляла велика Вода В тридцетых роках ХХ ст Кураторим во Львові рішыло о обовязковых квестийонариюшах о селі якы мали выполняти учытеле і фраґменты притачалам вам уж яку не раз Такій формуляш выполнил і учытель в Петрушы Написал же в селі находят ся іщы стары хыжы без підмурівкы єдной ізбы і новы двоізбы крыты дахівком Ціле ґратя в середині зроблене є найчастійше през самых селян а то столкы лавкы ци деревяны канапы Світло дают смолівкы і каґанкы пеци сут коминовы а комины з цеглы або глины Середину прикрашат ся паперьовыма квітями і соломяныма паликами Час окупациі был барз тяжкым часом особливо для тых якы не піддали ся украіньскій пропаґанді В <unk> році німецка і украіньска поліция пришла до села і окружыла ґаздівку родины Кашыків яку підозрювали о спілпрацу з радяньскыма партизантами по ревізиі по котрій не найдено нич што обтяжало бы родину Кашыків цілу родину замордувану і зграбувану цілу худобу В наступным році <unk> украіньскы поліциянты арештували шестьох селян оскарженых о проросийскы симпатиі Вывезено іх до конц табору в Осєнсімю Смерт понесли Штефан Дашык Василь Мєнтус Волжынец Якубаш Францішек Яюка Станіслав Сабік і Мария Клекаш В тым самым році за поміч скрываню радяньского втеченця з обозу в Шепнях замордувано цілу родину Кобеликів Пережыли лем тоты котрых не было товды в хыжы Єднак дівку кобеликів Марию за якысий час доімала украіньска поліция і тіж єй замордувала Памяти жертв гітлерівскых мордів поставлено в Петрушій Воли в <unk> році памяткову таблицю Выстарали ся о ню комбатантскы середовиска Селяне Петрушой Воли чынні брали уділ в конспірацийній діяльности а коли в <unk> році на тоты терены влошла радяньска армія молодых хлопів признано обывателями Зято іх до війска Мариян Воняк Штефан і Михал Бік і Андрий Васік полегли на Шляку до Берліна А кєд без <unk> Архіде в Сан Маче найдеро дарбен слі бы моло о марло ґандари кажды О марозіка зурало чорта москій Евноснова даляс дате санi розвагарий ча і робе прилогы Жыдам Аймешо Міцно заанґажуваний в борбу з німецкым окупантом был селянин Петро Колуд вроджений в <unk> році Петрушів Воли Перед війном звязал ся з лілым крылом І коли вкрочыли німецкы війска горозило му арештуваня Вступил до конспірациі і полнил функцию лучника медже польскым Рухом Опору і радяньскым вывідом Не раз перекрачал зелену границю ґенеральной ґуберніі і долучал Мельдункы до Львова Перешол долче школіня і діял під псевдонімом Пьотр Войтович Перешмарил докорос на радию статю завдякы котрой утримувано сталый контакт зо штабом Зорґанізувал цілу сіт спілпрацівників конспірациі і хоц Німці знали же така діє то не были в силі єй зліквідувати Повійні Петро Когульд замешкал во Львові і праві што рока одвиджал родинну Петрушуволю і Лемковину Спомины Петра Когута з часу вій не остали записаны в книжці Воєнны стежкы вданой в Коросні в <unk> році В голови Петро Когут піднял роботу в книгарні скінчыл середню школу а потім заочні студия на выділі Права Львівского Університету Одночасно был міцно заанґажуваный в соспільну діяльніст і управлял журналістику Інтересувала го істория Лемків Был основательом і ініциятором львівского Фольклористичного Ансамблю Лемковина Товариства Лемківщына і Фундациі Досліджынь над Лемковином Был спілавторьом лемківскых календарів і інчых публикаций фундациі Находил ся серед орґанізаторів Музею Скансену во Львові Є авторьом понад <unk> дописів і опрацувань про історию і культуру Лемків публикуваных на Украіні в Польщы Америці Канаді ци Югославіі а о ним самым написано тіж вельо публикаций одзначено найвысшыма на Украіні війсковыма і комбатантскыма одзначынями і тіж гоноровыма за його вельолітню соспільну діяльніст Петро Когуд гмерстопада <unk> рока Ціла родина Петра Когута была выселена на Украіну його отец аж до Дунбасу дбарз скоро вмер з тугы за Петрушом Вольом Конец німецкой окупациі не был для мешканців Петрушой Воли початком спокою Недолго бо в <unk> році <unk> родин <unk> мешканців Петрушой Воли выселено на радяньску Украіну На місци лишыло ся парудесят осіб на місце правобитых селян зачали приходити репатриянты зо Сходу але тіж і люде з поблизкых сел якы глядали просто варунків до ліпшого жытя Єдине што остало по колишніх мешканцях Петрушой Волы то пару старых хыж стара школа і придорожны капличкы По уселінях на Украіну пришол <unk> рік Єдна зо селянок Зофія Гальком в тракті німецкой окупациі была вывезена на обовязковы роботы до Німец де працувала в фабрыці Споминат же робила барз тяжко парунадцет годин на добу але перетрвала і повело єй ся вернути домів Але село было уж практичні порожнє Скоро пришли представникы власти і повіли же єй родина была выселена на Украіну і она тіж мусит діхати З єй спомин чытаме як міцно зареаґувала на тоты слова Ниґде не піду ту ся вродилам і ту остану Але вшыткы Украінці мусят опустити село Я не єм Украінком я єм Русинком і вернулам дохыж з примусовых робіт Німці не забрали а тепер тото само хочете зробити і вы Полякы Пані Зофіігалько невыселено Але вшыткы інчы русиньскы родины выселено на західні землі Польщы Тепер Петрушувалю замешкує близко <unk> осіб З выселеных не вернул ся нихто а село занимат простор <unk> квадратовых кілометрів ноч веце прошла Серце єй ошє блуды в Лющеню Крі Крайпен чераз того Чека Доти драґыты бати одецьос ціліт Дачеш перед не очі єс по переочі Цвечат моя <unk>or<unk> Ґалі своє стрена Написа руй поґлядари за што Душы не Дати своє сепцем дати слайт выглядат міто Дякую Вам вшыткым за увагу был то проґрам Аяк його Для радия ЛЕМ фм Наталия Малецка майте ся добрі Двадзю сме зы уус ЛАП лото в ті мас дум ой rat<unk>й вайт єс оф jok <unk>renu ойом кєпур єнтрсинаґ ойво войты здіваним ой во вой гы ім кі
![A Я[К]...? #98 - 5 II 2014 - Петруша Воля](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/petrusha-volja_medium.webp)
![A Я[К]...? #98 - 5 II 2014 - Петруша Воля](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/petrusha-volja_thumbnail.webp)