Істория села Полонна, якє находит ся в долині потока Полонкы
Автоматычна транскрипция
Милы слухачы радия Лем фм витам вас і запрашам на проґрам а як Я ся зов Наталия Малецка і през найблизшых парудесят минут приближу вам історию єдного з лемківскых сел Припомну іщы што познали сме до той поры коли спонсором одтинку та як днес была буква П Отже были сме в Перунці Полянах коло Крампной і Панкній і зазнайомили сме ся з особами поляньского Йоана прислопского Йоана і пижа Симеона Першом музичном пропозицийом од мене вдала буде бублічкій Кашубян Клезмер Бенд і Пісня пошел раз ульт до карчмы Запрашам і былого слуханя пошедра суйс до ґарчмі прескына Жебе он є танцовалчіно субоґон кожеты ген єйте буде выскыщы ромы цолу Амизонт не кожеци Цо серце ве брало Амєт зонций за двору цивычкій з двору цалю ты любіньом А паннеск высваце Св Днешнім пристанком вандрівкы з тіжками Лемковины буде село полонене колисиі днес село Саноцкого повіту Тепер в підкарпатскым воєвідстві і в ґміні Буковско Полонна то пілнічно східня част Лемковины Полон належыт в шырокій долині рікы Полонкы до котрой вплывают іщы на обшыри полонной потокы Бабрай Горілка Кругла Визидор і інчы менчы Полонка є лівым доплывом рікы Славы Соколиска і буківскій Ліс розстігают ся за полонном і за селом Камінне од пілнічно східньой стороны на сході за Высочанами є Ділец За кожушным є верх Кычера пониже село Куляшне Щавне Репеть Привышів за котрыма пасмо верхів званы камінь Камінь є продолжыньом більшого пасма пасма буковиця На захід од полоны є Карликів Токарню верх о высокости <unk> метрів найдеме за олым Карліковом З Карликова дорогом на пілніч през Петрову Волю доіхат ся до Буковска В близкым але кусісячно дальшым сусідстві за буківскым Лісом є Заладка Морохівска Мокре і Морохів Першы записы про полонну то <unk> рік Село локуване было на волоскым праві На початку ХХ столітя полонна находила ся в маєтку стечка Старновы і в селі находил ся єден волоскій двір з обороненыма валами З часом появила ся і церков Першы спомины про ню то <unk> рік Подля переказів мали єй спалити Татары разом з вірныма священником в середині На місци той церкви полончаны поставили каплицю яка служыла ім аж до <unk> р Коли то за стараньом товдышнього властителя села Антона Трусколяского збудувано мурувану церкву а обшыр церкви і прицерковного цмонтеря огороджено камінным муром В пізнійшых роках добудувано мурувану дзвіницю і мурувану клебанию разом з ґаздівскыма будинками До маєтку парохіі належало <unk> гектарів ґрунту Парохія в полонні обіймувала іщы дві деревяны церкви высочанах і кожушным і село Камінне Метрыкы проваджено од <unk> рока На початку ХХ столітя полонна рахувала <unk> селян Більшіст то были Лемкы грекокатолицкого обряду Двірскій обшыр розтігал ся на <unk> хыж і обіймувал <unk> мешканців з чого было римокатолицкого обряду <unk> грекокатолицкого а <unk> было Ізраітів Полонина ділила ся на нижню і ижню част Посередині стоял шляхецкій двір школа церква каплиця громадскій дім і корчма З Початком ІІ Світовой войны село рахувало <unk> хыж і праві <unk> мешканців Більшіст Лемкы зато же лем єдна родина то была польска родина были три жыдівскы і єдна циґаньска В часі І війны репресиі не оминули полонной до обозу в Талергофі забрано учытеля Константина Гриняка пароха Володиміра Заяця і церковного діяка і громадского діяча і тіж пресяжного Рейонового Суду в Буковску Якова Анавича Некотры з селян вступили до австо угорской Арміі м ін Гакан Демчут Гойсан і Талиньскій На місце учытеля Гриняка пришла Ярослава Павлюк а на місце отця Заяця пришол отец Володимір Колиньскій потрядкы Новсой пазарба залпил білет колго з большоє дишла Дітя є зас бальдітизмом заризал Цьоплавмо новажа всєдже вышла Дітя з бальдітизмом заризал Цьо палму новажа в ся ошла Цікі начальникія гулял на ствоні дня Лазєл на шлювы і мир накушал поцік і вдрук хіляєте татфраер на миня Кричітану казьол займіка мє цірвочік і прохіляєте та трає на миня Кричытану казьол займіка пє цірвоті ци закіпєла пана дури ванутря І трогія і трохій во нєт вільу Ну нас сознаню уціліл лаґіряль Ну я здіржал содабє анє вину То нас зазнаню уцілі благіря то я здіржал со дале жатирал єму кровний ерублі то я же сам тарчалий за люб сопа і гаварює молеґа антваліт Твойому рлову гряхнин равит замі штота і гаварює му ґалеха твалі Твойом мурлову гряхнин равит ся мі штота што в бурі згнітнє на чаль кєздів То єс ліпноцю етту морду паразита выставит ті рядом з маєй жопай на угу тизарра ліби смытріт два бандіта То єс ліпноцю етту морду на угу тизарра ліби смотрі два бандіта Я бєс пантофіму праввалівай малиш заєднайо путьови сос законна Диж за цірвонец на червонец заліті А там ні дома сиплятьо там сьоже зона Ты ж за цірвоєс на червоне заліті А тамні зися зіблецьог там цьоже зона Ну он хамлотя пабіды і пася Кастє там пєс заєхал мє паборі Тут сила волі має концю вас ся ся ся ся ся ся І вот є зіс а ета морда морє То сила воли має кончысє вся І вот єст іс а ета морда морґє Ци кынат ся є всю правду розказал Імір нашол сю тис за праваждєли Тія жыл єзас бадіти змам зализал вір нім єст правку а мойома слабаждєлі Тітя жылієзас бадіти з Мам зализал єр нім єст правку а мойома слабаждєлі Завдякы ініциятиві Олексого Галущака в Полонні в <unk> р зорґанізувано Церковный Хор а Перез рік діяла Коператива Надія Захотило то до діянь інчых активістів і при материяльній помочы пана Зодвору Володиміра Константиновича В селі зачато провадити додатковы занятя м ін хоровы і танцювальны Проваджено сельску світлицю чытельню заложено тіж дітячу бібліотеку і дітячый музичный ансамбль То завдякы учытелькы Павлю отця Хайдука і Фінансового спертя Копераративы Надія Ансамбльом кєрувал сам Єґомост На світлиці проваджено вельо курсів для дорослых загальноосвітови курсы вышываня готовліня і трикотажу В селі был тіж склеп Політика польской державы в меджевільню справила же на місце свойой учытелькы Павлюк пришла польска учытелька Яніна Рыбак І од того часу діти вчыли ся в школі уж лем по польскы В тым часі тіж хочено основати в полонні польску парамілітарну орґанізацию Стрелец до чого єднак не дошло Польска політика допровадила тіж до того же головний соспільний діяч Галущак мусіл в <unk> році выеміґрувати аж до Уруґваю Його місце занял Іван Мыцьо Головні опікувал ся драматичном ґрупом яка діяла при чытельній просвіты Разом з розвитком культуры ішол і ґаздівскій поступ Купувано нову аґрарну техніку впроваджано новы методы напримір при выпіканю хліба сіяно новы ґатункы зерна ярин Вшыткы тоты діяня сперала і материяльні і переспорады кооператива надія Материяльні помагали тіж очывидно еміґранты з полонной част з них вертала до свого села по роках ци місяцях роботы в Америці ци Франциі За зароблены грошы могли од дідича Константиновича докупити більше землі до старых ґаздівок або заложыти новы В полонні в Меджевійну діял Тартак і млин проваджены през Івана Кутена Оліярня Олексия Пилата Кузня Олексия Левчака і три кравецкы варштаты Бабскій Мари Стецко Ідва Музкы Інджея Шанща і Димитрия Ксондза Были тіж склепы Кооперативы Ілька Стецка і склеп Жыдів Моты і Берка Ситуация в селі была стабільна зато спокою не было в церкви Протягом кількох років церковна вляда змінила пятьох священників найдолше служыл отец колиньскій по ним гостинні служыл отец дубляниця потім отец Володимір Смолка Його наступцьом был отец Іван Ференц Пришла друга світова війна До села пришли Німці Єдного разусты зявили ся в полонній глядали єдной циґаньской родины яка жыла Была то родина Максима Льольо Коли приіхали шліпий сынок Максима Каліка грал на гушлях віденьского вальца Почувшы музыку жандармы заміст глядати циґанів зачали слухати музыкы а в ефекті выіхали зо села і лишыли в спокою циґаньску родину потім до полонной Німці зачали звозити Жыдів зо сусідніх сел перетримували іх в будинку польского двору а потім одсылали до концентрацийных обозів Дві з трьох жыдівскых родин з самой полонной выіхало за ним до села Пришли Німці а третю родину родину Мотя зоскочыли зненацка і розстріляли Урятувала ся лем дівка Мотя Буня Вело і ся опустити село з документами єдной з селянок Катерины Галясы Жытя під німецком окупацийом для решты села не было найгірше Німці толерували місцевых Активні діяла товды бібліотека чытельня ґрупы театральна і хорова В школі учытелювал Роман Мостискій Віра Кряк родом з Рютомиря і парох отец Іван Ференц В часі окупациі част селян понад сетку забрано на обовязковы роботы до Німец а єден з церковных дзвонів сконфіскувано Три інчы мешканці закопали до гнеска не знатя што ся з нима дале стало може даде дале лежат закопаны в землі Німці зорґанізували в школі церкви і дворі війсковый польовый шпиталь Уж на конец серпня <unk> р на полонну впали першы радяньскы бомбы Згынуло товды парунадцет селян і згоріли <unk> хыжы В селі появили ся війска Червеной Арміі Новый окупант Покликано специяльну комісию якой цілю был набір дивіньска На челі той комісиі станул капітан радиньского штабу а єй членами были зо села Мытьо Ананевич і Базар Велику част хлопів з полонной влучено до арміі В часі окупациі в Полонині розвиял ся украіньскій нацийоналистичний рух чого скутком было основаня місцевых комурок Олун наступні УПА до котрых звербувано вельо селян Іщы в <unk> році зачало шырити пропаґанду на выізд Радяньского Союзу З Полонной здецивало ся на выізд в тым часі родин По выізді з Полонной штабу Червеной Арміі з капітаном уж на початку <unk> р на село зачали нападати грабіжникы з Буковска і Небещын Село мусіло якоси боронити ся само В наступных місяцях ситуация была лем гірша На початку січня <unk> р польскій війсковый Одділ замордувал <unk> двоє люди з сусіднього Карликова і спалил гын більшіст хыж Потому зачали ся напады на полон На початку марця застрілено Івана Базара В дорозі до свойой хыжы а потім наступных спалено правіт ціле село Селя не гынули на скуток діянь війска нападів рабунковых банд або луповскых еґзекуций Забытых селян ховано де попало без нагробків і реліґійных церемоній зато же в селі не было уж його мосця котрий втюк перед бандитами на Словацию Напады скінчыли ся допіро втовды коли полонна была практичні ціла знищена а<unk> процент селян выселено на схід Більшіст полончан перед терором втекла на радяньску Украіну Тоты котры остали похованы по лісах зачали вертати до руін своіх хыж з надійом же найгірше уж минуло Але при кінци квітня в селі зас появили ся воякы Тым разом лем списували люди і вызначали дати депортациі Глядали тіж бандеровців На осін з <unk> ры допроваджено до пункту з Щавным Част хлопів як підозреных вывезено до концентрацийного обозу в Явожні решту завадувано до ваґонів і вывезено на пілніч Польщы в околиці Ольштина і Кошаліна Целі спалену решту будинків а дзвіницю і церкву війско выкорыстало як стайню По роках в Опустошаві полонні вырішено зорґанізувати Фудувано ґаздівскы будинкы а церкву перероблено на склад зерна На початку в Пеґєрі мали робити увязнены з поблизкой вязниці в Прибышові Але впроваджено до полонной новых осадників Пару польскых родин а під конец пятсятых років до свого рідного села вернули родины Ілька Стецка і Штефана Коцана Заскустим же не мали уж свойой церкви приходили молити ся під дзвіницю закля стоял гынный щытре раменний крест Крест тот єднак перешкаджал єдному з селян небещан єдного дня пришол го звалити Коли звалил крест товды він сам впал на землю і гломил хырбет Вмер потім в Шпитали В полонині в кінци <unk> років отворено дослідный Осередок Ходовли овец провадженый през Рілничу Академію в Кракові В сімдесятых роках Пеґер переняло Міністерство Справедливости Вуруваных мешкальных бараках утворено одвертый карный заклад Добудувано столівку і діжурку Од того часу ПР затруднял додатково од <unk> до сеткы увязненых якы занимали ся роботами в Поли і выпасаньом овец В вісемдесятых роках ПР з полонной был єдным з барже знаных міст ходовли Уть на Підкарпатів описуваным навет в заграничній прасі од <unk> єбє мадіярне і гупів нас бодян для небо душе сон тыр покарані цяла пононце од мілости Не цале святло сє за дяньо Од янь до одня не подобли Не уйзиш на безмін плоєня Упойми оддах десятнику Склада ся свободам єст правда Вєд так же я Іван Сурталя упілем жеблі спос дол правды тотольдек засяду до Бєсяды Серце на облюваткє вам А то для свєци во вельє де голос мені хыб не чека Ярусіка лісу єдше ба Осід пшенує ле свядо єст пшесла шын жыче творці розаком є <unk>em ба Пеґєры зачали падати і під конец <unk> років розвязаной тот в полонній В <unk> році ограблена і знищена церков завалила ся По близко <unk> роках серед потомків колишніх селян полонной розшмареных по світі зродила ся потреба задбаня о то што іщы остало По селі котре колиси рахувало хыж остало уж не дуже Занедбаний цмонтір і руіны церкви з Дзвіницьом Головным проводиром діянь є пан Андрий Шкавран Од <unk> р рішено зберати фінансы В <unk> році упорядкувано цмондір а в <unk> поставлено памятковий крест і памяткову таблицю посвячену тым котры померли і тым котрых выгнано На <unk> рік заплянувано реновацию дзвіниців По закінчыню робіт заплянувано заміщыня опису істориі села і знимок былых селян В <unk> році на переломі квітня і мая разом зо Стоваришыньом Дідицтва Карпатскых Меншын на цмонтері Перепроваджено інвентаризацийны і консервацийны роботы Місяц пізнійше в черсти континуувано роботы Іх цілю было забезпечыня мурів церкви По тых роботах на мурах заінсталювано копіі ікон якы были колиси в церкви ориґіналы находит ся Музеум ікон Саноку В вересни <unk> р закінчено консерваторскы роботы на цмонтері і поставлено специяльны стоякы зо знимками селян полонной Плянуваны сут іщы дальшы роботы зато каждий хто хоче може ся прилучыти і помочы Кажда поміч буде неоціненом для колишніх селян полонной В парофіяльных книг знаме як ся называли А были то Ананевич Кєд бесідувано же іде ся до хыжы Ананвича то бесідувано же іде ся до гомы Далі Антонів Барицкій Базар ішло ся не до Базара а до Футкы Бекєза Бірож Бодник Цаленьскій ту до Клима Ци пцаш ту ішло ся до Голікы хыр ту з колеі до Чупиры хрин хліб шонщ ту з колей бесідувано жедо Марисенчына Демчур дощерб Дойницкій Дорож Диджык Дзярна Демчышын Фецьо Фінчак Гайдош Гакан Галаса званы Паньком Галущак Харкас Гойсан званы Гавричом Грицко Гузеля і Ронька Юрчак Качмарек Каланка званы Стецком ключка званы ключником Клим Коцан Когут Константинович Королів Кремко званы Ковальчыком Кулик Куземко Куринко Кутен званы фальом Кравчык Ксонз Кырик Кремка Кряк кріль леню левчак званы Каванком Левицкій Лольо Лукач Лавер званый Гаманом лаврицкій Возик званы Рідошом Лукасик Мацедоньскій Максимик Майкович званы Піхом Милий званы Поповичом Марциншын Маркаса Масляный званый Базарьом Михайлів званы Ґулом Мико званы Терефенком Мышків Мельник Мисик Мицьо а тых было більше і бесідувано жыдодіяка Дороша Ксондзыка Трустовача і Гаврила далі Нивко Осьол Остав званы Кремцьом Осиньскій Патала Писик Павлишын званы Войцьом Пилат Прядка Процак Рочняк Сикелик Слабка Старошак стецяк стецко сухына щерба званы кавальом шейта шеремета шпинда шийка званы сагарьом Тахман ткачык Турко Варголяк Тубыл Юрця Гуда і Хідирко Венґен Вєх в Волошыньскій Воротила званых грибаньом і Захар Од карпадичка од кальпадичка леділа злоты перечка злоты печа та тила леділа она презоро до свойой рубы до свойой бабычы двоє бесія дамє бесія Десят мудонів шіст ба тамы райда кудадкы райда дуданкы веселы Санві звонит безпер Я ся пану ден та безела де Днес полонна то дві мешкальны хыжы і модерна еколоґічна ґаздівка Сут тіж опустошалы будинкы в Чарні Карного закладу муруваный пристанок не іздит єднак та маде ниякій автобус руіны двору з камінныма павницями і оказалыма деревами сут то решткы придворского Парку Найдеме тіж выміняну уж цмонтір дзвіницю і позосталіст по церкви Церков тоту Покровы Божой Матери побудувано подля єдных під конец столітя а інчы дерева твердят же в <unk> вісемдесятых роках ХХ столітя В <unk> році найдено під підлогом два гробы <unk> порожній а в другій была труна циновой або цинково циновой бляхы трибувана о пізно бароковых цехах з неоклясицистичныма елементами Добрім стані Труну зложено в крипці правдоподібні в <unk> роках Скорше як рокы будовы церкви Представитель Консерватора Забитків по Збаданю усталил же в труні остал похованый фундатор церкви представитель роду трусколявскых до котрых до кінця ХХ столітя належала полонна Крипту одкрыто коли під єдным з одвиджаючых руіны церкви завалила ся підлога Рішено же труна остане на своім місци а крипту засыпано піском По якысым часі хтоси розкопал крипту і знищыл труну Плонно што якысий час одвиджают єй колишні селяне тепер розсіяны попольщы і по світі Зазеріте гынівы дорогы слухаче дополонной ци до інчых сел вашых предків а може і Вам приде огота і потреба задбаня о тоты місця З таком думком лішам Вас і дякую Вам за увагу будте здравы для радия Лем фм Наталия Малецка
![A Я[К]...? #75 - 21 VIII 2013 - Полонна](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/polonna_medium.webp)
![A Я[К]...? #75 - 21 VIII 2013 - Полонна](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/polonna_thumbnail.webp)