Істория села Ріпкы і кус про особу Русенкa Іванa - Учытеля
Автоматычна транскрипция
Як ся мате шановны радийослухачы витам Вас сердечні і тішу ся же цілы час находят ся охочы на пошыряня свого знатя о Лемковині єдной буквы а днес Лемковині буквы Р В проґрамі зрыхтувалам для вас історию єдного села і єдной але зато барз важной і ціненой особливости Хто то буде і де завандруєме одповід уж по першій музичній перерві буквы Р Хоц тоты котры слідят наш радийово фейсбуковий профіль певні уж добрі знают де ся за хвилю перенесеме Запрашам до слуханя тоя авдиция А як а я ся зову Наталия Малецка Ідет до нас Шлаґу Ід до нас хоткы Ей не така дурна як там была Ей моя влоды Дай роля як ґнак тышо як тышытала як дня любує боянай моя ничы бунтарам твар А він ся властивей тот ліпа рабачат ей ся як ти сва на підком тивочыт Ай дишыл бе на краі лишыл дайли ся і друговник дане модиж айтяйка ич же ми ся інша дівка вылу Ей мам дочка смілялі дочка ся мі свій Де як то офер день ґаты доньо ся і переносиме ся в західню част Низкого Бескіду в Ганчовскы Горы А потік тот до получыня пару струмиків якы сплывают з сусідніх верхів а головні білой скалы і білого верху на граници ріпок і біличной Потік Грібкы плыне на пілнічный схід через обшыр села а потім през терен Ганчовой де в полудньовым кінци села лучыт ся з річком Бліхнарком Обі тоты річкы то єдны з джерел рікы Ропы Селорібкы окружуют залісены горы Од полудня на границі тепер зо Словацийом скорше з уграми є острий верх Высокіст <unk> метр над рівньом моря Од заходу є Біла Скала Стискы і Свейка од пілночы Ділец а од сходу Ліс Взяный Рібкы сусідуют з Ганьчовом Чертыжным Баницьом Ізбами Біличном Гутомусовском Высавом і Бліхнарком А за острым верхом уж на обшыри теперішньой Словациі маме Близко Циґєльку Петрову і Фричку Село льокувал Адам Березиньскій іщы перед <unk> роком Зато же з того рока маме записы з поборового податкового реєстру і в тым році фиґурує же в рібках были три волоскы ворища і єдно шолтыскє што означат же само село мусіло быти основане гідні років скорше Приблизно <unk> р станула в рібках І церков яка підлігала потім перез долгы рокы властива аж до выселіня під церков в Ганьчовій З єдном перервом На переломі <unk> і столітя церков підлігала під церков в Ізбах І тот тамале доізджал Духовны на Літурґіі Был ним Йоан Робскій В записах з візитациі яка мала місце в <unk> році появлят ся інформация же же отец Робскій згынул в <unk> році з рук збійників Бескідників В <unk> році парохія остала упосажена перез товдышніх властителів Марціанну і Антонього Потоцкых В <unk> році в селі выбудувано нову церков При будові участ брали не лем селяны Ріпок але і сусідньой Высовой і Ганьчовой Рібкы остали зас прилучены до парохіі Ганчовій а дуж пастырьом для обох церкви остал отец Йоан Менціньскій Потім парохами были м інчыма отец Феофан Обушкєвич ци отец Йоан Титар До маєтку церкви в <unk> році входило <unk> моргів орного поля <unk> морга ук і <unk> моргы паствиск <unk> років пізнійше церков в рібках была уж гідні богатша Мала <unk> моргів орного поля <unk> моргы ук <unk> моргів паствиск і <unk> моргу ліса Яко парохія Ганчова і рібкы рахували вшыткого аж <unk> моргів З того прихід выносил <unk> корон а додатково з церковной касы приходило іщы <unk> корон Церковный дяк поберал заплату і од ганьчовян і од мешканців рібок од тых другых <unk> корон Найдеме інформацию же вырібках істнувал аряньскій збір при котрым в роках <unk> прислужником мал быти Анджей Вішовати Філософ арреньскій теолоґ писатель поета і редактор Горко Режа Андека ЛіІ <unk>are ва дублю Люязы кара недаякі за навыста зо скє зо скєде буде Зо спеси назва єй ромарити Пелядіка Одело майка за <unk> мало мало рана ловало але дома о рыбу зоскє соскєдем <unk> Айде вале людни зарбы Від Рібкы были радше меньшым селом з простором приблизно <unk> кілометрів квадратовых і <unk> номерами В селі мешкали грекокатоликы і Ізраіты Приблизно <unk> душ В <unk> році селяне одкупили од властителя ріпок ліс званий Дебра якій находил ся над селом Пару років пізнійше то само зробили мешканці сусідньой Ганьчовой Выкупліня ліса дало більшу незалежніст селу а і економічні поліпшыло ситуацию селян Продаж дерева барз ся оплачала Не охоронило то єднак великой части селян од зарібковой еміґрациі В окресі меджевійня перепроваджено комасацию ґрунтів што полігало на творіню парцель близко ґаздівок в єдным більшым кавальци Скорше ґаздове мали порозшмарюваны маленькы парцелі землі по цілым селі а по <unk> році коли в рібках перепроваджено акцию комасацию каждий ґазда мал своє поле близко хыжы і то в єдній части Ґаздуваня на такій землі было дуже барже выдайне а і туньше в утриманю Была в селі школа чытельня імени Качковского в рібках рахувала <unk> членів Был єден християньскій склеп церковна каса діяло братство тверзлости основаны в <unk> році Далеко мали єднак і до суду і до уряду і на желізну стацию аж <unk> кілометры до Ґорлиц Єдині почта была близко бо лем в оддаленым три кілометры Устю Рускым А положыня села не при гандльовым тракті як в сусідньой Ганьчовой ци Высовой не позваляло на так добре розвитя села як тых сусідніх В селі мусіли быти практичні вшыткы фахівці Была оліярня в котрій вытворяно леняний олій был фолюш котрому вытваряно полотно водний млин дві кузні але тіж і очывидно корчма Находила ся недалеко од церкви і привадил єй Жыд Очывидно был тіж в селі Кравец Ткач теслі і обовязково музыканты Під конец ХХ столітя в селі не было іщы школы а в зимі діти вчыл по хыжах Данько Федорчак Был канцелістом для цілой околиці Перез якысий час діти вчыл тіж місцевый дяк Василь Дошна але тіж і Улька Малютир ци Федор Влащак В <unk> році еміґранты в Америці перепровадили збірку грошы узберали аж <unk> дулярів і завдякы тому вырібках побудувано школу з правдивого здаріня Тепер в селі рішыло ся лем пару старых хыж побудувану тіж новым головні пенсийонаты для приймуваня туристів В повіні і выселінях обшыр села выкорыстуваний был през шкільну ґаздівку годовляного технікум з Быстрой коло Ґорлиц На потребу учеників побудувано муруваный плянтровий дім званый Білым Домом в якым містил ся інтернат і кухня Будинок стоіт до гнескы але служыт уж як пенсийонат Зомтра лаґа ті затового лаґату є вернутя раса на тых овеноциі неґа немати далі без ове ноці неґам за ті звіраю звірайте місця супереті Сутра платати цирайте хотя су еро <unk>райде свій раді Само за нагатве самотя далеко с далеко <unk>Ìсу та плакати ці до супере Сутра плакати а коне Раса на што нучас плаче плаче вірве сутра ґіцю самы зна Де волиґаме пита За што ночас плаче плаче біцу сама знай ціґоні звіральцы міс Людя суперевати Сутра плакаті ці гоні Свісы ло ця суперва ті сутра пулакати но цяс супервати сутра пулакати но цяс супервати сутра пулакати В Музеум Людового будівництва в Саноку найдеме церков зрібок яка уважана є за єдну з найкрасшых лемківскых церкви Долго уважано же выбудувано єй в <unk> році але найнівшы дендрохронолоґічны досліджыня выказуют же мусіла вознесена быти в <unk> році І така тіж дата подавана є в шематизмах з років <unk> і <unk> По війні і выселінях село долго было безлюдне Лишыла ся лем церков з комплетным іконостасом Зато церков зложену під конецдесятых років і зо складувано єй в маґазинах з Кансену в Саноку Зреконструувано єй допіро по понад <unk> роках Церков тота то храм орієнтуваный з рубовой конструкциі звежымо клясичні слуповій конструкциі Церков є тридільна з алтарьом замкненым як простокут Храм вірных є шырший і высший як позосталы части а притвор є низший уситувлений од заходу Над притвором і хромом вірных сут намютовы дахы звінчены банями Подібна баня є тіж над вежом характеристичны сут біло сині поліхромі і збиці лятарні і ґземців медже дахами Прицерковный обшыр окруженый є деревяным огороджыньом є тіж брама в кшталті невеликой двокондиґнацийной вежы накрытой намітовым дахом Церкови брама крыты сут ґонтом Од <unk> рока вырібках Находит ся Будыйскій Медитацийный Осередок Будыйского Звязку Карма Каґію Зо слідів колишніх мешканців найдеме обік церквиска Цмонтір де іщы пару помників остало Остали іщы в памяти назвиска тых котры мешкали гын перед выселінями а были то м інюрчове Цикійове Фуцове Никыты Капелюхы Дмитры Блащакы Так поскоре выглядат істория селечка рібкы А тепер хтіла бы м вам вказати тіж поскоре бо претіж як інакше можна вказати чыс ціле жытя сильветку єдного зо знаменитых творців Лемковины І буде то істория наступным з важных для Лемків особливости а тых мали сме уж аяку досто гідні што лем вказує же Лемкы мают чым і передовшыткым кым гордити ся в світі і в тым велькы має і в тым меньшым але може і важнійшым бо локальным медже собом в Аяку познате тепер Сильветку Учытеля Вродил ся Іван Русенко <unk> січня <unk> р в родині Юрка і Катерины з Дому Оленяк Селян в Красній ци Коростенці як звали місцевы Уж на наступный ден <unk> січня малый Іванчык был окрещеный Чом так скоро Ци выглядал на хворого ци дашто недоброго ся діяло не знатя Його няньо Юрко Русенко тіж вродил ся в Красні єднак уж скорше в <unk> році Єден з біоґрафів Івана Русенкы Михал Дінцьо про його родину пише же ланьовы родиче были незаможныма селянами же найстарша сестра Дора молодша Ева і Юлия змушены были выіхати на заробок до Америкы дома лишыл ся лем іх сын Іван і наймолодша сестра Анна Але скорше за клядок Америкы выіхали молоды Русенківны на заробіток выізджал тіж отец Юрко Русенко Хоц в хыжы Русенків была велика біда то Русинкы добрі розуміли велику силу освіты і вшыткы своі діти послали на науку до початковой школы Дале школы пішол і малый Ланцьо Як споминат його шкільний товариш Русенко Выділял ся серед своіх однорідків розумом наполегливістю обдаруваністю до малюваня і різбярства в дереві і музикальным ухом музыка Твою зо мыєма Выва Науку в Народній Школі в Красній закінчыл Іван Русенко <unk> червця <unk> р наукы Закінчыл єй што треба додати з барз добрыма оцінами Його учытель Николай Налесник безперестанку наказувал родичам Івана жебы послали здібного сына до ґімназиі Але найперше мусіл іщы Іван піти до высшого рівня основной школы до Кросна де скінчыл наступны клясы До ґімназиі пішол в <unk> році піше дошол до Кросна а потім потягом до самого нового Санча Здає ся же выбрал ґімназию в Новым Санчы хоц інчы были дуже ближе під влияньом товдышнього парога в Красні отця Александра Прислопского котрий дуж пастювал в красні <unk> рокы а якій родом выводил ся в Камянной коло Санча Важным было же русиньска молодіж яка хотіла піти на наукы до Санча мала забезпечыня битове Могла мешкати в Рускій Бурсі але додатковом річом як найважнійшом было то же Бурса сполняла товды іщы выховательско патріотичну функцию І певно тіж зато молодый Русенко рішыл вчыти ся в Санчы Сандецка бурса была для молодых учеників другым домом Іщы будучы учеником ґімназиі бурсаком влучыл ся Русенко до барз важного діла На осін <unk> рока сандецка ґрупа Лемківскых Інтелектуалістів задумала выдавати касопис якому дано мено Лемко з приписом Ґазета для Народа Хотіли выдавати єй гын на місци але як самы редакторы пишут в єдным з першых номерів якысы перешкоды і трудности змусили іх до выдаваня ґазеты з початку во Львові од квітня <unk> р выдавали уж в Санчы Русенко появлял ся на шпальтах ґазеты дост часто Зписаным словом вершом адекватным до застаного часу прозом поломічном сатиричном описовом але тіж з трансляцийом діл інчых творців но і очывидні з рисунками і коміксами тіж радше легкыма гумористичныма але найбарже сатиричныма Русенко найчастійше выступувал товды під псевдонімом Мистер Федсько Уж цілый рік перед розпочатьом І світовой войны служыл Іван Русенко в сисарско королівскій арміі О конфлікті медже Болгарами а Сербами писал з Сараєва на Балканах дол Лемка іщы в кінци липця <unk> рока Докладных льосів Русинкы в тракті війны не знаме Знаме же з кінцьом війны вернул домів Не повело му ся сполнити мриі про высшы студиі ани мриі про вчыня лемківскых діти Штоправда закінчыл курс учытельской семінариі в Кросні і коротко учытелювал в Рідній Красні єднак в <unk> році перенесеного на посаду учытеля в польскым селі Людча коло Стрижова де працувал перед <unk> наступных років На щестя для него было то недалеко його села і зато часто одвиджал своіх родичів своіх люди Попри своіх штоденных обовязках учытеля был барз активний так соспільным ділі анґажувал ся напримір при творіню малюваню декорациі для театральных представлінь як і тым тихым своім особистым Был шануваным чловеком Його рисункы появляли ся в ріжных лемківскых выдавництвах і тых крайовых і тых выдаваных в Америці Ілюструвал напримір буквар ци календар редаґуваный през Ваня Гунянку Потрафил Русенко кількома потягнінями олівка одтворити терафмі фізийономію лемківскых персон історичных тых якы жыли в його часах ци тых якы влошли до літературы Хыба каждий з нас знає малюнок Амороза ци до Тара зо шляхтовы Выдавництвах публикуваных в Старым Краю знаный был під вам же дале є цифль рисунків стародавны лемківскы типы Подібні як знана є хыба вшыткым драма авторства Русенкы Вертеп в Карпатах в котрій затримал для потомных Русенко світ в якым він жыл Драма тота опубликувана першый раз в <unk> році стала ся одраз улюбленицьом народных сцен Грану ю в Старым Краю і в Америці і выставлят ся єй до той поры В своій драмі вчыл Русенко передовшыткым любити свій край цінити тото што сме мали і носити тоты вартости в душах за сып мас Пісня котру чули сте в выконаню ансамблю Лемковина то тіж Діло Русенкы з музиком Маестра Ярослава Трохановского котрого улюбленым творцьом є власні Іван Русенко Завдякы вершам якы писал Русенко остал названий учытельом Являют ся м інчыма патріотичны історичны вершы як тот на Лемковині Так символичный же стал ся лемківскым гымном На час ІІ Світовой войны Русенко далі учытелювал од <unk> рока уж в єдным з лемківскых сел Боднарівці Разом з родином женом і дві коміти Борисом і Надийом Русенко пішол з інчыма Лемками до Росиі І там учытельску функцию тримал дале Але барз терпіл і тужыл за рідном земльом хоц добровільні выіхал він до Союза Його приятель Димитр Віслоцкій выдал в <unk> році публикацию Наша Книжка котрій на пятцетох сторонах помістил невелику але репрезентацийну антолоґію русинковой творчости Русенко все твердо свідчыл о своій нацийональности Бесідувал отверто і без ниякых захамувань Я не Украінец я Лемко <unk> січня написал свій як ся потім вказало остатній верш Моя отчызна Вмер <unk> січня <unk> р <unk> дни перед своіма уродинами Русинко уважаный є за властивого творця писаного языка Лемків То власні він виділ потребу реформы упорядкуваня бесіды і устисліня єднакой ґраматичной формы єдностайного правопису В <unk> році Стоваришыня Лемків выдало публикацию Русенко<unk> Выбране Выданя посвячене <unk> річниці народжыня і <unk> річниці смерти під редакцийом Петра Трохановского Груба тота книжка заверат в собі понад <unk> сторін опису з жытьовой і творчой дорогы Івана Русенкы выбраны вершы байкы запис драмы вертеп в Карпатах русенкову прозу і барз дуже його авторскых рисунків Заміщено тіж богату колекцию архівальных документів з жытя Русенкы і запис Партитур до творів Івана Русенкы авторства Ярослава Трохановского і Петра Мурянкы Книжку тоту можна пожычыти в Бібліотеці Руской Бурсы в Ґорлицях до чого заохочую але іщы барже заохочую до одвиджыня Ізбы памяти Івана Русенкы яку <unk> жолтня <unk> р урочысті отворено Рускій Бурсі в Ґорлицях мож ген пообзерати ориґінальны і унікальны архівальны документы з жытя Івана Русенкы як тіж рукописы ріжных творів нашого учытеля а сама ся уж з вами пращам наступный а як за тыжден в середу як все о девятій вечером Майте ся добрі спокійной ночы Наталия Малецка ноны і лем Лемдзаны зяме са товды Ес товды Ти ЛАПенайом і Лем <unk> товды ЕС товды Тиляі Омсейом і Лем людвіца ам сы том і ля неіля неє лаґемі расе і лем любицан а гойте флаґым і расе і лем любицан а номы Воєны і Лем пареґеє Окосинзяне і лем <unk> інчаля пареке Окосинзане і лем є сы ся теля неєля неє Касыта від нима люме і лем людзан айці найце фаці і лем людзан а ізаМ
![А Я[К]...? #62 - 22 V 2013 - Ріпкы, Русенко Іван](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/ripky-rusenko-ivan_medium.webp)
![А Я[К]...? #62 - 22 V 2013 - Ріпкы, Русенко Іван](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/ripky-rusenko-ivan_thumbnail.webp)