A Я[К]...? #88 - 20 XI 2013 - Розстайне, Шатиньскій Іван
Еп. 88

A Я[К]...? #88 - 20 XI 2013 - Розстайне, Шатиньскій Іван

•

Опис епізоду

Істория села Розстайне і кус про особу Шатиньского Івана

Автоматычна транскрипция

Добры вечер Радийо ЛЕМ фм Наталия Малецка проґрам а як і його одтинок тым разом посвячений букві Р Для сталых слухачів то певно нич чудного зато же тыжден тому была буква пер што найдете в архіві кєд ходит о нишнього одтинкового героя а найдете гын проґрамы о Раґетові радуцині рібках репедиі але і змінкы о ґазеті Русин О Романі Райнфусі і о нашым учытелю Івані Русенці Вшыткы котры слідят наш порталь добрі знают о чым днеска буде бесіда а для тых котры слухают нашого радия презеякы проґрамы до проєкті музикы Таємниця одкрыє ся уж за пару хвиль Останте зо мном з нашым радийом но і з нашым днешнім селом Вытам вас тепло нова актіто <unk> новаль анківтоль окріто два но анкітор <unk> нова анкітор <unk> нова анкцитор ґафектоного ґафектонконого ґафектоного ґафектон ґафектоного ґатен В місци де дорога з крампной до Лжынной лишат долину Віслокы і заглублят ся в долину Рія на убочах околичных верхів Стелят ся шырокы укы Рокы тому нибы не так давно а здає ся смотрячы на порослену околицю же як бы вікы тому тото місце пульсувало жытьом на тым місци было село Розстайне Днес єден з тых одтинків за котрым найменше пропадам буде бесіда про єдну з тых сел по котрым може остати уж лем людска памят Бо тых пару слідів якы іщы найдеме серед трав то за мало жебы свідчыти о правдивым і нормальным жытю понад <unk> люди в тым місци Тых слідів момент і не буде Мусиме задбати жебы хоцкі в нашій памяти такы села остали і тому тіж має служыти тот проґрам Діяня якы навет в намацальний спосіб ратуют такє місця о якым напримір днес буде бесіда од зникніня а предовшыткым од забытя Провадит Стоваришыня Маґурич Мож навісти же Стоваришыня Маґурич допроварят до того же завдякы тяжкой роботы людскых рук Ісус Христос уж крашат наново Може і є то дост зухвалы стверджыня з мойой стороны але поламаны понищены найчастійше найчастійше по части закопаны Кристы Склеяны і ставляны на ново як свідоцтво памяти о жытю в тых порожніх місцях о істориі тых місц о людях котры там жыли а вшытко тото зроблене безінтересовні без очукуваня на хвалу і задармо То власні подля мене такє як бы воскресіня то приклад же треба вірити в люди і в іх добры серця Пару років назад Стоваришыня Маґурич заняло ся придорожныма крестами і помниками на цмонтері в селі Розстайны Ідте і справдте а найліпше долучте долучме ся до діянь Маґурича А тепер познаєме ся з Розстайным Зо селом якє выміняне было уж в <unk> році як част маєтку Миколая Стадницкого зо Змигорода Уж товды в тым селі находило ся волоскых дворищ а само село підлігало під православну парохію в Грабі В поборовым реєстрі з <unk> р находит ся інформация же податок зо святкови Радоцины і долгого заплатил Андрий Розстайскій Саморозстайне не остало уміщены в реєстрі Магли быти ґу тому ріжны причыны напр така же село было звільнене з податку зо взгляду на пожыву або валяня села В <unk> році Розстайне рахувало <unk> грекокатолицкых вірных В селі была церков Покровы святых Космы і Даміяна В <unk> році парохія рахувала <unk> осіб В наступных десятьох роках чысло селян збільшыло ся о <unk> грекокатолицкых вірных і семеро Жыдів Поза жыдівском жыдністю вшыткы мешканці села были Лемками На початку ХХ столітя демоґрафічна ситуация Розстайного выглядала в тот спосіб <unk> люди мешкало в селі а аж <unk> перебывало на еміґрациі В столітю дуж пастырску опіку в Розстайным справувал отец Йосиф Мерена парох Стиханы В <unk> році Выміняна є пріпарохіяльна школа учытелювал в ній дяк Василь Клочка Його заробіток выносил неціле <unk> крыйцарів на тот рік з <unk> діти якы винны были ходити до школы вчыло ся <unk> В першых роках ХХ столітя парохом в Ростайным был отец Штефан Тарнович потім парох в Мышані В тым самым році вродил ся гын його сын Юлиян Тарнович історик редактор місячника Наш Лемко і діяч проукраіньской орієнтациі публикувал під псевдонімом Юлиян Бескєт Знаний медже інчыма як автор ілюструваной істориі Лемківщыны В <unk> році шематизм подає же парохом был уж отец Мариян Мышковскій Был ним до <unk> р В часі війны зимом того рока <unk> мадярскє війско спалило дочыста село цілу його забудову і приходство Селяне повтікали до сусідніх сел част схоронила ся в Землянках а част побудувала собі на скоро заступче схороніня з ялезьового і соснового голузя Оджывляли ся лем тым што остало в пару незнищеных пивничках а были то головні компериі іли іх навет з лупинами Част селян Розтойного выіхала в тот страшечний тяжкій час до Росиі три няцим пості бана <unk>on<unk>e цуґандим пості вартаном бурва рукамівандана Бритьопсі діям бакам єцуґантим пусті вартанам віва бандана блитьо муксіямо бритагаты Село Розстайне по <unk> р мусіло народити ся другій раз На яр <unk> р З помочом сусідів зачато сіяти на ново зерно задитити компері зачато тіж будувати новы хыжы Забудова Розстайного розтігала ся в долині потока Рыяк медже пасмами верхів з такыма горбами як цирляшкарпоты медведє дебра фешівка чумак а медже Солодкым і Приляшівскым лісом Розстайне находило ся медже незнайомом Того села уж неє Долгым того села уж неє Радоцином Того села уж неє Вышолатком І того села уж неє грабом Тиханьом і жыдівскым На пілніч од Розстайного є Святкова В <unk> році мешкало гын <unk> люди є то сто меньше як перед війном Суд Податковый уряд і найблизша телеґрафічна стация находили ся в оддалені мажо <unk> кілометрів в Змигороді почта была близко бы в Неднайовій натоміст до найблизшой колийовы стациі до Ясла было аж <unk> кілометрів В Меджевійну в оддаленій о <unk> кілометрів Крамплі появила ся почта телефон і телеґраф Вельо мешканців Розстайного глядаючы можливости заробліня грошы выеміґрувало аж до Штатів Канады і Арґентины Спертя од них плынуло потім не лем до поєдных ґаздівок але і на громадскє добро напримір в <unk> році Побудувано спільні церков Відомо о ній невельо Священник доізджал з Грабу По спаліню села в <unk> році розстайне стратило приходство і підлігало під парохію в грабі Церков стояла по східній стороні дорогы на высокости устя потока якого долином провадила колис дорога зо жыдівского Безпосередньо по выгнаню в <unk> році споряджено інвентаризацийный рапорт о стані церкви Написано же дзвонів неє іконостас розобраний і деси вывезений решту здевастувано То што остало з упосажыня церкви поскладано в алтарі а опіку над тым повірено установленому кураторови Шолтысови громады святкова Мала Подіі храму скінчыли ся так же в пядесятых роках церков остала розобрана <unk>rar<unk> В роках <unk> вісем родин з Рыстойного приблизно <unk> осіб перешла на православія хоц в сусідніх селах віроісповіданя зміняли практичні цілы села В <unk> році Розстайне замешкувало <unk> грекокатоликів <unk> православных і <unk> Жыдів Стояло <unk> хыж з чого лем <unk> были курны в селі не было православной церкви До <unk> р грекокатолицкым священником был отец Флійонт Од <unk> до <unk> р отец Давидович Коли село заняли німецкы війска церков перестала служыти людям згідні зо своім перезначыньом Німці зробили си гын клюб показували кіно спроваджували цирковых артистів Меджевіню єдна жыдівска родина яка замышкувала Розстайне провадила корчму і склепік другій склеп в селі провадил Лемко Тот склеп мал добре положыня бо находил ся в сусідстві самой церкви Школа поставлена по першій війні была лем тымчасова гідну деревяну побудувану в тридцетых роках напроти церкви Учытельом был Поляк На яр <unk> р зачато перепроваджати комасацию ґрунтів Доростойного был кєпскій доізд утверджена дорога кінчыла ся зараз перед Віслоком што означат же іщы в Святковій А мосту на Віслоці не было поці по ціпсы новік воду ціпси рідму пормулет танцю за орґом пиків грібом фрат жереця для же недома чы Ном єдно єсте сиґа лем чыторлий воля на Ніґду одмеце най громано хлібом то реци птанцуймо танцуй море мам мам мам бам марлям папы гей у собачу манкєк гейты манкє пару чек ами ляп ва ся был лаґарісе носа пострумас лемкіческій нескій амы музика нетвий верскы текы своє як дікє з буклеманшыных поляту Як то хутно Ліс ся дна музе гутно агаді конецом В роках <unk> війтом села Розстайны был Русиник Штефан Причынил ся він до розвитку села Постарал ся о зновліня наукы в селі спровадил учытеля Пасюта Станіслава школу тымчасово уряджено в хыжы Сенчак Марі а в роках <unk> выбудувано великій деревяный шкільный будинок містили ся гын дві клясовы ізбы і мешкальны поміщыня для учытеля В <unk> році учытеля пасюту змінил новый учытель Стефанко і од того часу зачато в школі вчыти в двох языках по украіньскы і по польскы Війт Русиник зорґанізувал в розстайным для ґаздів рільниче дорадство на котрым напримір ґаздове довідали ся як одповідньо налозити завдякы чому пшениця яка была на лагу злота і скорше родила барз слабо По науках о наложыню зачала гростайным родити найліпше на цілу околицю Закладано новы сады а в рамах громадской кооперативы зорґанізувано скуп грибів і лісовых голочів а за принесену зберанину мешканці доставали грошы або тальоны до выкорыстаня в склепі кооперативы Іщы перед війном діяла Ростайным чытельня Товариства ім Михала Качковского За часів німецкой окупациі зачал ся процес украінізациі села Зо сходу прислано нового проукраіньского священника Учытелювати пришли абсольвенты украіньской Учытельской семінариі в Крениці Єдна з учытельок яка пришла до Ростайного Маря Кузяк орґанізувала вечеры Памяти Тараса Шевченкы Окрем того зорґанізувано передшколя для найменшых діти а старшых заанґажувано в культуральне жытя села орґанізувано концерты театральны представліня а в кажду неділю одбывали ся танцювальны забавы При школі утворено кооперативу а в єдным зо шкільных поміщынь склеп Ковальскыма роботами занимал ся циґан Михал Был він тіж найліпшым сельскым музыкантом З інчыма ремісныма роботами селяне радили си самы Хлопы робили силозы сані колеса ступы діжкы бочкы гомонтадлякони пивы ножыкы і інчы а бабы пряли волну і кали полотно Найліпшым токарьом якій забезпечал кудальниці подібно для цілой середньой Лемковины был з Розстайного Володимір Шатиньскій В часі ІІ світовой війны активна была украіньска поліция В <unk> році цілу людніст з Розстайного Німці выгнали за незнаньову і Ґладышів а в селі Розлюкували ся німецкы одділы Коли фронт ся оддалил люде зачали в люты марци <unk> р вертати до свого села Зачали орґанізувати се жытя по старому сіяти в Поли обрабляти ґаздівка А лем зявила ся комісия яка записувала на примусово добровільны выізды на схід Люде не хтіли выізджати Што голоснійшых заперано в Пильницях увязнено війта Русиника Черзци <unk> р з плачом і недобровільні розстайно опустило <unk> люди На фурах доіхали до Ясла де зберано вшыткых Лемків на выізд Там завадувано люди худобу в товаровы ваґоны і завезено в обшыр Сталіньска Тоє степы Західньой Сибериі в Руси Лішено іх в місци де кінчыли ся торы найблизше село находило ся <unk> кілометрів од місця в котрым выладувано люди Люде зо вшыткых сил хотіли вертати догадували ся з машыністами товаровых потягів і без облутя і ниякого гідного облечыня без ідла сідали на плятформы і єхали назад до границі Але тота была уж для них заперта <unk> родняк є остало в селі в <unk> році в тракті Акциі Вісла выгнано на західній землі Польщы Ардан Гавик Прокопчак Мелесий Кукалка Ядлоскій Демчак Скуба Борейчак Русиник Сенчак Давид Ковальчык Кочара Росипанко Русинко Корба Русиняк Стеранка Хомик Цюпка То лем частичка тых родинякы выполняли порожній днес простір долины Потокарияк На обшыри колишнього Розстайного найдете іщы велику камінну капличку з <unk> рока яку побудувал Антоні Наглоскій і два жылівны кресты осаджены на камінных цоколах Меньше більше посередині села є грекокатолицкій цмонтір а на ним пару одратуваных руками Стоваришыня Маґурич помників На єдным з них є дата <unk> Єдиным слідом теперішньой присутности чловека сут реторты в якых выпаляный є угель Од <unk> р Вірны православной церкви зберают ся шторока при выміняній скорше каплиці в Розстайным святкувати памят свчеників Павля і Йоханны якы належат до собору святых мученників голскых і підляскых Святый мудженок Павло то отец Павльо Шувайка якій в <unk> роках XIX столітя коли Лемкы переходили масово на православія служыл православній парохіі Дешниці а потім сусідні до Рыстайного Святкови Великій Під тоту парохію підлігали вірны з Рыстайного Наступні отец Швайка остал покликаны до полніня службы на міцно досвідченій холмскій земли де обоє з Йоганном в <unk> році понесли мученичыскій крест Канонізация святых мала місце в <unk> році Каплиця находит ся на обшыри Маґурского Народового Парку В <unk> році розстайным оселил ся Іван Шатиньскій різбяр якій походил з околиц до Броміля Різбярской штукы вывчыл ся од лемківскых камінярів і перез наступны рокы зробил вельо придорожных крестів і нагробных помників некотры з них найдеме на Лемковині і днес Різбы якы вышли спід його рукы сут барз характеристичны Особа Ісуса Христа вырізблена є все З докладом Анатоміом видочны сут мязы і інчы дрібниці а стопы вказаны сут як прибыты одмій двома цвяками і сперают ся на підпурці Додатковым характеристичным елементом його робіт є выдолжена цифра девят Інскрипциях Різбы шатиньского найдеме в Незнайовій Свіржовій Рускій і Грабі Шатиньскій працувал зо своім сынови Володимірьом Занимали ся тіж столярком робили шафпит креденсы в рядільниці Першым крестом якій на Лемковині вышол з під рукы Івана Шатиньского є помник з <unk> рока на цмонтері в Незнаньовій Шатиньскій спілпрацувал з камінярами з Бортного Некотры каміняры старали ся потім наслідувати його стиль Част дослідників твердит же сам Шатиньскій николи не дорівнал бортняньскым камінярьом і же не был до кінця камінярьом а церковным малярьом Шатиньскій оселил ся Розстайным але потім замешкал в Незнайовій лай для равші Лемів а Люкы альшаі Ель Хакаів і ґунаєв о Фолоды лавшы а роти да Конец прогулькы конец проґраму Кєд мате даякы за увагы звіданя в опініі суґестиі пиште доня Натали <unk>eaki Лем Крапка Фм чуєме ся в Аяку за тыжден На котрий уж тепер Вас сердечні запрашам для радя ЛЕМ фм проґрам зрыхтувала Наталия Малецка нон нон