A Я[К]...? #118 - 30 VII 2014 - Розтока Велика
Еп. 118

A Я[К]...? #118 - 30 VII 2014 - Розтока Велика

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest Roztoce Wielkiej w Beskidzie Sądeckim i jej położeniu w dolinie Kamienicy, z uwzględnieniem otaczających ją potoków i okolicznych gór. W audycji przedstawiono też zarys historii wsi, dawne wzmianki źródłowe, młyny oraz podstawowe informacje o jej mieszkańcach i własności.

A Я[К]…? #118 - 30 VII 2014 - Розтока Велика

Автоматычна транскрипция

Дорогы слухачы радия Лем фм видам вас незмінні о тій порі в проґрамі а як при мікрофоні Наталия Малецка В звязку з тым же вандруєме уж од перешло двох років а паспуці окружыли сме уж то найменьше <unk> разы то што раз тякше вынаходите материялы до новых проґрамів зато і не чудуйте ся же штоси мішам з ацбуком і не ідеме докладні за єй розкладом Днес затримаме ся при букві Рож оні знаме напевно ереґєтів радоцину рібкы репеть Рібник Розстайный Радышыці а тіж і пару особливости повязаных з Лемковином або з Лемковины Заінтересуваных темом одсылам до нашого радийового архіву на портали ЛЕМ Фм а тепер уж запрашам на днешній проґрам Бра Ейдет до нас шувагу быт до нас роткы Дей не така дурна як дам былакы Ей моі аводы тай рок до нас дышол як тышытала якня любує боня ничырам тва він ся властивей тот віпа рабача ча ти сла на віконти вок лишыл бе на краі лишыл дай друговник дане моді айты айка ет чабі ся і чадівка мамочка вспіляю тучка ся мі свіянь ґати донь біся і ся такай бо ся бояла лем пішла таньо ей маса моя пішла та даты Найдолшым доплывом поправду на обшыри Польщы з лівого боку є потік велика Ростока Долина яком плыне тот потік має таку саму назву Таку саму назву має і село якє буде цілю нашой спільной днешньой прогулькы Ростока Велика Лем же тото село не находит ся при потоці Розтока а в долині Потока Каміниця якій своі початкы має на убочах поблизкого Прислопа верха высокости <unk> метрів над рівньом моря Два поменьшы потокы Розтока і Крижівка вплывают до камінниці на высокости выжнього кінця села В тамтым місци тіж стоял колиси Млин Тарасевича Гора Прислоп є частю гірского пасма медже Криницком Яворином і Рунком Долину Розтокы заперают іщы од сходу верх Жыдівка понижыє Ялоринка дале споминаны Прислоп потім Жберівка Острів Верх і Кычера На пілночы видніє Пасічка з лісами Підчертея і Бучник В сусідній долині за кычером по західнім боку розтігат ся село Лося Впілперек до Ростокы при тракті Тылич Санч є село Крижівка а дале як на Санч є Нова Лем На полудне за горомынком є выжній конец част села Солотвины но і очывидні Криниця Початок Ростокы містит ся на высокости <unk> метрів над рівньом моря а выжній єй конец на высокости <unk> метрів над рівньом моря В днешніх адміністрацийных границях Розтока Велика находит ся в Малопольщы в новосандецкым повіті в ґміні Лабова Ростока Велика находит ся уж в Сандецкым Бескіді В записаных джерелах першый раз стрічаме ся з назвом Села в <unk> році а запис тычыт ся не самой Ростокы а інчого села Сусіднє село Лося товдышній властитель Йоан Браніцкій продавал неякому кузьмі з Боґушы В документі окрислено докладны границі і на єдным з одтинків летіла она аж до власні як то окрислено ростоцкой границі Видно зато же початкы Ростокы сігают дуже скорше як <unk> рік скоро уж товды вызначены были єй докладны границі В <unk> році вымінят ся тіж розтоку Магу што посвідчат о істніню другой великой як бы была лем єдна розтока не впроваджано бы іх близшого окрисляня і розріжня Під конец столітя як подає ґеоґрафічний словник Сулімірского в селі была філияльна школа Аж <unk> млины хыж было <unk> і <unk> мешканців двоє римокатоликів <unk> Ізраітів і <unk> деятеро грекокатоликів так званий більшый маєток якій был во властях гра Едуарда Стадницкого Дідича рахувал <unk> моргы поля то на днешнє дак <unk> гектарів до того іщыма <unk> моргы лук <unk> моргы пастуск і лем <unk> моргы ліса лем зато же так зв меншый маєток рахувал аж <unk> моргы ростоцкого ліса то буде дакє <unk> гектарів а до того іщы аж <unk> моргы поля значыт ся <unk> гектарів і <unk> моргів ук а <unk> моргы паствыск Для порівнаня упосаджыня грекокатолицкой парохіі выносило товды <unk> моргів поля <unk> моргы лук <unk> моргів паствыск <unk> польскых золотых Додатку і проценты од обліґаций на <unk> злотых якым пришла карта на роґовит ставого сит тай бладля чыль ни мою оц Ґи за маля рід Ой Ци мою бою ди за маля рід Стали музика чардаш гра гади Стали сасельо цель лягати Іхто де забогочы отец Лібон А тільки заплачут три лівця Іхто де загод а тількы заплачут три лівцям зял на гольдра боя аґро а блака Лыкати мусит онавід дитя ногы атрита закаты сял дару дак ми пришла карта як ми пришля карта як ми пришля ка Дослідник ґеоґраф історик але тіж і член монастырю Пріярів Францишек Ксярчыньскій якій описувал вельо земель Польща і не лем Зазначыл же Ростока богата є в ґіпс і джерела желязовой воды Землі Розтокы мали своі назвы і были поділены на части і так ідучы од пілночы были то Палениця Крижівка Мандзярівка Ґуґульове Будзінівка Плебаньскє Убіч Вороблівка Слібковы Поляны А стрябец а на кінци Банасівка Найважнійше місце в селі занимала церков В Ростоці была то грекокатолицка церков Покровы великомученика Димитря Побудувана в <unk> році ремонтувана м інчыма в роках <unk> Ци <unk> Склад остатньой ремонтовой Комісиі Перед выселінями входили Василь Тарасевич Димитро Головляк Василь Коляр Теодор Прокіпчак Осип Баблияк Іван Ґалик Никыта Ґуба Пахорный Ґурий і Дмитро Поливка Теперішня поліхромія в церкви походит з <unk> р Єй авторьом є Антон Пакош Попередня малювана была іщы в <unk> році подібні як і іконостас авторства Маляра Копыстяньского Парохами были през долгы рокы священникы з роду улюдскых аж до початку ХХ столітя В роках ХХ столітя ростоцкым священником был отец Феодор Карпяк пак отец Василий Смолицкій отец Василий Дяк Церков має олтар скєруваний ґупю ночы не є зато церквом орієнтуваном єст тридільном будовльом олтар є в формі квадрата Храм вірных є шырший ежа обнимат слупами притвор стіны підбиты сут ґонтом дахы сут намютовы переходят в двоспадисты бляшаны а звінчены сут банястыма гылмами Ізбитя помалювана єст синьо бранзовы пасы В середині сут пласкы полавы а на поладі храму вірных розмалюваный є страшный суд на стінах св Михал Архангел забияючий Диявола і святый Юра забияючий Смока Іконостас з кінця ХХ столітя єст здекомплетуваный вытягнено намістный кони посередині На східній стіні алтаря єдсятовічный бароковий алтар з сучасным образом Серця Ісуса Христа теперішнього покровителя храму По обох сторонах того алтаря поміщено тоты вытягнены намістны ікони В церкви находит ся іщы бароковий музичный хор Крест тіль се Буж <unk> є фотома жене <unk>eovo вели рем Ґорст іте лем мой в кужуґах ну тым пасе веж уках <unk>em пер <unk>eoмува де мор кіме посуі <unk>eorc Діте лем моіє Клосе пейзаж сіґы каше висадс Першы записы про ерекцию православной в тым часі парафіі в Ростоці походят уж з <unk> рока коли тот земскій дідич з Новоєвы Станіслав Любомірскій дал на Розтоку велику отцевы Андрийови Улюцкому <unk> польскых золотых за котры то духовний закупил землю під церков так зв павловску ролю Отец улюдскій отримал тіж стосовны привілеі якы потверджаны были за священства його потомків Священьскій рід Улюдскых дуж пастежювал в Ростоці аж до <unk> р Коло <unk> р остала парохія перемінена на капеляню Стару церков розвалено і побудувано нову В парохіяльных документах заховал ся протокіл з візитациі переведеной оцьом Йоаном Хризостомом Бернакєвичом товдышнім адміністратором перемиской єпархіі гомского єпископа Максимілияна Риля Візитация проходила <unk> серпня <unk> р В протоколі бесідує ся о старій ростоцкій церкви яка мала стояти од непамятных часів Матрикы проваджено в Ростоці од <unk> рока Парафія в Ростоці обнимала тіж сусідню Крижівку Шаматизм выказує <unk> грекокатолицкых вірных на <unk> рік а повселюдный спис перепровадженый <unk> років пізнійше в <unk> році выказал загальні <unk> мешканців <unk> рік Наступный повселюдный спис то спадок чысла селян о <unk> <unk> што повязане было найпевнійше і з еміґрацийом Хыж в тым часі Розтока рахувала <unk> кони было <unk> на ціле село худобы <unk> штук овец <unk> і <unk> В Меджевіню поміряно тіж і простор сел Лемковины Для Ростокы окрисленого на <unk> квадратовых кілометрів для Ростокы Малой вызначено квадратовых кілометрів Подібной великости села як Ростока Велика в тым часі то сусіднє Лосє розділя незнайова ци конечна Найбільше чысло селян Ростокы однотує ся зараз перед выселінями В <unk> році селян было <unk> Іх назвиска то Сола Дувоз Пінкос Шафран Тарасевич Бобак Панкєвич Ворона Ґалайда Марчак Поливка Пласконь Салямон Мырина Жолнірчык Головяк Бірновян Бучак Щерба Сімчак Єдинак Насіда Дубровскій Репела Ґамбаль Сокыра Мастюх Шебышович Губа Ґузяк Вогаза Бубанич Колярка Вітяк Фатула Маслей Кондрат Амбраз Лабівскій Чупак Федорчак Жук Костышак Вільчак Пентак Угурей Кузьма Тарас Галькович Гопий і Прокіпчак Перед самыма выселінями хыж в Ростоці стояло аж <unk> выді розкаже раніш ня Русо Де ти гуляла цю ніч і зуріз родят тебе пусти што не тримал тебы Йо Іти до світонку лудно выд сни зійде Бырит світонку сурьо Зродливый дотик тігі покличыт тебе доглі Туди Свідкы немо вурутя і не діждусь де бы є родів лебедів остонку жытя на Будвы погляду пуці незграбній руси білых крыл Одчымо серце твоє ухотвіл Під натисками аґітаторів на нибы добровільний выізд до Радяньского Союзу здецидували ся аж <unk> родины Выіхали в околиці Дрогобича Тарнополя і Івано Франківска Під примусом выселено на яр і літом <unk> рока решту родин Выселено іх на західні землі Польщы в околиці Ліґниці На місце Лемків пришли мешкати до іх ґаздівок Полякы зо сусідніх сел ґміны Новайова Пілнічна Сліманово і з Рознова Першы пришли уж в <unk> Єден з осадників бесідувал же по пристю мусіли сплачати в жыті заняты ґрунта а тіж і залеглы податкы од ґаздівок бо як твердит што мудрійшы Лемкы по війні перестали іх взагалі платити Осатник споминат же по Лемках остали святы образы але же были то якысы рускы святы то люде попалили образы О походжыню Лемків бесідує же Лемків называли Русины они остали ту по якысий війні за Короля Казімєжа і потім хварчували лісы і так остали Перед війном окрем лісничого в Ростоці не мешкали ниякы Полякы а лем три жыдівскы родины Подібні як церков была на розтоку і крижівку єдна так і школа тіж была єдна На початку ХХ столітя записаных школярів што в цай не значыло же тілько іх ходило до школы было <unk> вчено ся по лемківскы Будинок школы одбудувано перед І світовом війном осібну хыжу для учытеля зачало будувати переда скінчено по війні Котч му в Ростоці провадил Жыд была тіж кооператива Добробит в другым кінци села де тіж сервувано і продавано даякы напиткы Перед війном мылин мала уж родина Жачків Занимано ся практичні в каждій хыжы Тартак містил ся в Новій Леси на горбі недалеко Розтокы Камінярів в селі не было ІІ світова війна дала ся розточаном вызнакы так як і по інчых селах Лемковины Німці заберали коні худобу штораз тякше было о штоси доідла Жебы захоронити своі коровы проваджено іх на пастуска глубоко в ліс далеко од хыж в разі выкрытя го разу за тото карний обіс а часом і аж розстріляня Хто мал коня або ловы мусіл вывозити вытынане перез Німців дерево з ліса Очывидно треба было оддавати на континґент ціле зерно компери молоко люде были недожывлены і скоро шырила ся дезиндерия В тракті війны в лісах хоронили ся партизантскы одділылы деа державной арміі Іщы недавно однайдено по другій війні запас амуніциі під каменьом в лісі зараз над Розтоком был тіж карабін машыновий і пару ґранатів По вызволіню до радяньской арміі забрано під примусом Кочкомета Осифа і чупака Осифа а можливе же іщы три інчы особы Старий світ білий хліб чорна кава чоловік жолтий міт бульна трава Старий світ Дідів Гріб Складам сплідка з огядам Все він тым Хорит свідка старий світ в каждій з нас демит час тримам стару віру што відала силы взяла страх села села Господи повіли Господи повіли підстави І паполий звони Смутна справа За з того і зняньо Моя мама старца Є то нас прошли час ранарсеф людскы плач ріднай брат мама або саф Є то нас Уж лем сын за столо Тримам свою цяш што в ній мало часу і бабом Селя лі села і Господи побілий господи повідує Буслави Ушле совыт за столо Тримам свою цясю што в єй мало часу мій бабо Є то нас прошли цяс пранарю плач рідна і брат мама борса є то нас села ві се ла ві О першых селянах припоминают іщы придорожны капличкы і пару крестів на цмонтері прицеркви штук <unk> Колишньой забудовы уж неє а як єст то перероблена на модерний спосіб або така желяда хвиля може ся розлетіти Єдиным обєктом якій іщы през долгы рокы буде стоял і свідчыл о істориі тых земель є церков яка утримувана є в добрім стані Каждой неділі провадит ся гын римокатолицкы одправы а церков фиґурує уж як римокатолицкій костел Думам же коли перешли бы сме ся по селі то дозріли бы сме і інчы сліды по Лемках по часах коли они гыны ґаздували напримір даякы овочывы дерева якы находят ся нияк не в сусідстві теперішніх хыж або ямы по пивницях може іщы дашто жебы ся переконати треба ся вяти і поіхати в долину Каміниці при оказиі звиджаючы іщы Лося Крижівку Грині нову Вес Берест Перунку Мохначку і т Од Західню Лемковину до чого горячу заохочую а на днес то конец прогулькы уж одпочываме майте ся добрі Проґрам зрыхтувала Наталия Малецка Іде по штар іде телеґрамлінє сель Іде по што ар ідеґрамліня сысом гонцялла цякаллосис сигало приголо Одисінє пришыне прижы о сины Краголо Отис син непрісіл не о далекам послав одпуща сом до столы сом послав Опуща сом до столкай маль на торе на горе твойця море Підат войцьомо горе з будівы даймо на горе на горе Підай підат войцьомо змуды мапат ся най землі заміт женів мая заміт за тобо я мати мали епітентми Ема здоримали епітентны од де мат лем Маю свою власту за мате Мают заступа Да