А Я[К]...? #48 - 6 II 2013 - Щавне, Щербанівка, Щавиньскій Володимір, Щерба Іван
Еп. 48

А Я[К]...? #48 - 6 II 2013 - Щавне, Щербанівка, Щавиньскій Володимір, Щерба Іван

•

Опис епізоду

Істория сел Щавне і Щербанівка і кусцьок про особы Щавиньского Володиміра і Щербу Івана

Автоматычна транскрипция

Добрывечір Витам вас горячо слухачів радия Лем фм Зачынаме передостатньо одтинок другой сериі авдициі о назві А як а я называм ся Наталия Малецка В першій сері при днешній букві были сме в Щавнику зас днеска завандруєме на другу сторону Лемковины і перенесеме ся з заходу на схід Овдиме місцевіст то барз подібній назві як щавник буде то щавне Довідате ся медже інчыма якы сусідні села льокуваны были през потомків зо Щовного чом парох вказал си платити по <unk> злотых на рік і ци мали в селі склеп Потім буде іщы про дві особливости а потім в третій части Довідати ся кус про іщы єдно село за цо запрашам до слуханя нескажут два села і дві особливости чуєме ся за хвильку зола зо голава іконота ся Ґенснаґенса Но када Ламоля і Боді Ламоля кіка <unk>arta ага і Джоніє Ладинє Дені Дованя Могодиня Джоніє Ламгодинє і фонтабата ля Могодинь Но умоня не мы калом моня моні не дума для могло кором Буд онім молодиня ге него ні для молодині <unk>eokій логы і Калямоло і <unk>atinы і Канаді <unk> цо лала Адео не лядя Адео не лядя адео не лядя Ади Люде на ко Щавне адміністрацийні на днешній ден положене є в ґміні Команча саноцкым повіті а то означат же находит ся на терені підкарпатского воєвідства Село Щавне найдеме в товаристві такых сел як Репет Куляшне Туряньск Ялорник а в дальшым сусідстві є Прибишівка Команча Прелукы Ґеоґрафічні Щавны находит ся на східній части гірского пасма Буковиці в долині рікы Ославы в тій самій долині положены сут іщы м ін Смольник Прелукы Куляшны Высочаны Мокре Тарнала а в околици села Заслав ріка Ослава вплыват до Сану Ослава є його лівым доплывом Перез село переходит дорога котра провадит дограничного перейстя в Радошыцях на Словацию Є тіж колейова ліния нр <unk> окресово ужыткувана але колиси был то одтинок трасы Львів Будапешт Колейова лінія нр <unk> была частом першой угорско ґаліцийской желізной колеі Будову того одтинка скінчено в <unk> році Стация в селі зове ся Щавне Куляшня На терені Щовного найдено монеты з епоків цисарів Траяна і Гадряна Є то окрес IV столітя нашой еры Думат ся прото же правдоподібні переходил та модель за старожытных часів гандльовый шляк Натоміст першы вісти про само село появляют ся уж в <unk> році Є то інформация же перед суд Саноку поставлены остали Болько Спонной і Болько Зощавного З того запису выникат лем тіло же з Щавне в <unk> році уж істнувало Ш рокы пізнійше Князьство з Щавным купує од братів Клеменса Грицька Пашка і Стана Яков Волох Тых штырьох братів єси нами боты і што цікаве бота появлят ся в записах уж в <unk> році Бота входил в склад саноцкого суду Описуваный є яко бота з Морохова Правдоподібні то він заложыл щалны Был тіж яко князь його адміністратором Щавне уж товды функцийонувало подля волоского права І коли яко Волох закупу Щавны не мало уж оно років вільных од податків і робіт што означат же мусіло быти основане найпізнійше в <unk> році але можливе же скорше В тракті свого князівства Яков князь Щавного отримал іщы од Королявой Зофіі поле зване Радошыці жебы заложыл гын осаду Єдным з пізнійшых крайників был Іван зо Щавного Отримал він в <unk> році привілей на локуваня Команчын Щалне было головным селом тзв краіны котра згідні з волоскым правом скупляла пару або парунадцет волоскых сел владарьом котрых был Крайник Крайник мешкал тіж і в Щавным В <unk> році сын князя Яцко отримал привілей на локуваня села Туряньск а далі в <unk> році братя зо Щавного Олехно і Ласько отримали привілей на локуваня села Лубків Привілей на локуваня Ялорника отримал в <unk> році Роман Русин сын князя Зощавного Видиме же велику част околичных сел локували Щавяне Люстрация з <unk> рока выказала в Щавным <unk> і <unk> лана Кміцкого поєдным лані Князя і духовного а родин мешкало <unk> І нем ня лекси і <unk>Ia<unk> Є музика і лоґаря слова ді проі кєд єдам не гаді не софі модівте Сера бело яті ґрапліпаі касті в місі солі на меґаро няті Вютя на подіка не хілоґє нінапі Ото корі фосла мастілі філяті мат масихі марко <unk> Веслатимо і ґме села Пеморьо Яді є грамора і ґмісті сой ле на веданой таті Деревена церков під покровом успеня пресвятой Богородиці збудувана была в роках <unk> Головным тесльом был Госияна сплонной Однавляна была в <unk> році Кыівскє Товариство Одроджыня зробило в часі того ремонту в середині фиґурально орнаментальну поліхромію артистами были м інчыма Павльо Запорозскій Миколай Прасницкій і Борис Палій Нейльо былый адютант ґенерала Шымона Петлюры котрий в Меджевіню был властительом іконоґрафічной працовні в Перемышли Назвиска артистів уміщено в притворі В архітектурі церкви видно влияня так званого Йосефіньского стилю Приклады такой архітектуры мали сме уж хоцбы в припадку церкви Ждыны Тыляві Ци Дошні котры омовляны были уж в проґрамі Церков в Щавным збудувана є на подолгастым пляні зо вшыткыма поміщынями єдной высокости Храм вірных єст шыршый од позосталых части Церков накрыват зелений каленицьовий дулоспадистий дах з втопленым в него в тот дах і осадженом над притвором вежом Вежа має шатровый дашок з привидном літарньом а над храмом вірных і алтарьом сут невеликы вежычкы з невысокыма банями привидныма літернями цибулястыма хелмами закінчены желізныма крестами По выселінях опущена церков скоро нищіла а на прицерковным цмонтері місцевый <unk>r<unk> выпасал худобу В <unk> році власти одпродали церков мешканцьови Рыманова з перезначыньом до розобраня Але завдякы вірным якы вернули по <unk> році до села а в велькій мірі завдякы пану Миколайови Мацкови удало ся запобігнути розобраню церкви В <unk> році основано в Щавным православну парафію філів парафію в Мороховій По перенятю церкви приступлено до ремонтів В <unk> році закуплено аж <unk> дзвоны В девядесятых роках перепроваджено реновацию фундаментів помалювано дах Прицерковный цмонтір цмонтір парафіяльний і церков остали вписаны до Реєстру Забытків Напротив входу до церкви уставлена є деревяна дзвіниця з того самого рока што церков а перед самым входом до церкви належыт великій пласкій камінь з вырізбленом датом <unk> Селяне бесідуют же камін тот скорше лежал при попередній церкви і на другій стороні того каменя є дата будовы той церкви інтризой твой пантальонів <unk>earenti <unk>em Докєде місця Мусунок ємирфарет імен Мусунсторан фарет пенси пер rente ду аманте Трох пультем поляшату Марин кор презентем пасату для сюрфасу Ну сом ер до афаре циту Сіпер В роках коли церков служыла людям на штоден перед выселінями до грекокатолицкой парафіі Щавне підігала іщы церков в Куляшным В <unk> році спільні парафіян было <unk> з чого <unk> зо Щаного Парохом был о Ілія Левіцкій По тридцетых роках вірных в парафіі перебыло Сумаричні было іх аж <unk> з чого <unk> є зо щалного а <unk> перебывало на еміґрациі в Америці Паргом был в тым часі отец Володимір Полошынович Початком ХХ струскым языком вчыня діти до школы ходило <unk> Чытельни склепу ани шпіхліря в селі не было Была зато церковна каса котра пожычала грошы Суд і податковый уряд містил ся в Буковску На місци в селі была зато телеґрафічна стация при колейовій стациі і почта Село рахувало <unk> хыж загально было <unk> хлопів і <unk> бабы з чого <unk> грекокатоликів <unk> Римокатоликів і <unk> Ізраітів На посесиі Михала Ґроблевского містили ся дві корчмы Млин Тартак і Цегеня Михал Ґроблевскій в <unk> році брал участ в стичневым повстаню З колей на маєток приходства входило <unk> морг поля і <unk> моргів лук але же земля была слаба парох поберал додаток высокости <unk> зл на рік Чысло селян на переломі <unk> столітя звыкшыло ся в великій ступени Щавны нашло ся серед сел котры медже а <unk> столітьом занотували найвекшый прирост людности Для Щавного выносил він близко <unk> процент В <unk> році в селі Мешкало <unk> люди а в <unk> мешкало <unk> люди Медже нима Адамек Алекса Анош Кєвич Бабяк Баран Бранд Цебан Халупа Хомчак Хлостяк Чабан Черняньскій Девчур Дяма Дзидзиґ Ґрумет Ґуза Галущак Гарбіст Гаргай Горун Грецко Гришко Янук Яшын Кіцак Кірек Кораль Колик Коваль Кравчышын Крупа Максимек Мельник Михалеско Мідяк Мотко Нестор Олекса Ониш Канич Паліньскій Папса Паращак Пенґрин Пепяк Перун Пітух Сидлярскій Савка Солян Слапай Стец Димчышын Угрин Лах Вейс і Вернейовскій В <unk> році на скуток наізду війск Ракочого село остало по части вылюднене Потім в тракті І світовой війны колейова стация в Штавным стала ся головным місцьом вальк польско украіньскых а в тракті другой війны людніст переселено на Украіну Щавне споминане є в популярній книжці Пригоды Доброго Вояка Швейка През село переходит знакуваный швейковскій шляк на колейовій стациі найти можна стосовну таблицю На терені села находят ся тіж джерела мінеральной воды тзв щалы пословит ледару Пари благословит ся до Поль Мелотник Палопатник Мінарів електротеліом електроліда Зміняме тему Хвиля на Лемківскы особливости Ваяку а потім зас вернеме до темы першой части проґраму на тапету возме лемківскє село Затримаме ся в тій самій части Лемковины а што більше в долині той самой рікы Хославы Пересунеме ся єднак в обшыр єй джерела Якє то буде село Слухайте уж за пару хвиль Тепер довідате ся кым был вроджений в Клемківці в <unk> році Володимір Щавиньскій Пан Щавыньскій был журналистом і писательом Лемком сыном грекокатолицкого єгомостя Щалиньскій студиювал медицину в Відни Єднак николи не працувал в ущеній професиі Не вернул тіж на рідну Лемковину Заміст того лишыл ся в столиці Австро угорского Цисарства де працувал як кореспондент для ґазет Росийского Імпериюм і Східньой Ґаліциі Щавиньскій был активным членом русофільской соспільности в Відны Дуже подружувал Опубликувал велику скількіст есеів фельєтонів і репортажы головні під псевдонімом Во Сох Хоц мешкал і вандрувал здаля од Карпат то од часу до часу утримувал контакт з рідном Лемковином што рока приізджал на урлоп вакациі на Лемковину і серед місцевых был добрі знаный Його привязаня до рідной Лемковины описане є весею під наголовком Туга за родинным селом выданым в <unk> році Володимір Щавиньскій вмер <unk> лютого <unk> р в Відны Педаґогом і соспільным діячом был з колеі Щерба Іван зо Свіржовой Руской Іван Щерба вродил ся <unk> марця <unk> рока Освіту здобывал м інчыма в Дуклі потім в Крениці в учытельскій семінариі В <unk> році коли мал <unk> років выселений остал на Украіну Працувал гыняко директор початковой школы в Скнилівку коло Львова В <unk> році укінчыл факультет Анґлицкой Бесіды на львівскым Університеті потім працувал м ін яко Шкільный Інспектор Народньой Освіты ци Голова Інституту Досконаліня Учытелів в Ґабінеті Ліпшоязычных Бесід Был участником вельох науковых конференций был членом і спілпрацівником товариства Меморияль ци Товариства Лемківщына Іван Щерба был авторьом вельох материялів односні лемківской темы заміщеных в місцевій прасі писал тіж дописы до нашого Слова і квартальника Лемківщыны выдаваного в штатах был пропаґатором істориі і культуры рідной Лемковины Фоткы любили Миханно сили лічы любили Миханно коло для Но і далекы ма злаблия шну <unk>ы <unk> Была уж веяку істория сел Щавник і Щавне а остатнім селом Буквище є Щербенівка Днес уж неістнуюче село положене подібні як Щавне в ґміні Команча в саноцкым повіті в підкарпатскым воєвідстві Місцевіст тоту найдеме медже Маньовом а Жубрачым при дорозі на трасі Команча Тисна Щерванівка ульокувана є в долині медже Пасмом великого ділу а граничным Пасмом Найвысшы верхы якы выріжняют ся в краєвиді Щербанівкы то Матраґона од полудня Великій прислоп горб пасічник і фельшівка од пілночы Перша інформация про Щербанівку появлят ся допіро в <unk> році але о сусідніх селах як манів жубрачы Бальниця писано коло <unk> р В <unk> років потім як першый раз появлят ся запис про Щербанівку є записане же місцевый князь мал ланы землі В році в селі мешкало <unk> грекокатолицкых парафіян а сама Щербанівка підлігала під парафію в Маньові филияльну церков оддано до ужыткуваня в Щербанівці в <unk> році Найблизшый почтовый уряд містил ся в Воліміховій Назвиска зо Щербанівкы то Куцибан Лазорищак Лучка Мысько Осиф Силак Тирпак Феців Щербанівскій Юрків ци Юхлак Церков під покровом св Димитря была то церков Длодільна з алтарьом на пляні просто кута ціліст вкрыта каленицьовым дахом над входом была вежа вкомпонувана в бриу храму звінчена подібні як олтар бароковым хелмом Вшыткы забудуваня в селі та і церков остали знищены по выселінях По церкви не лишыли ся практичні ниякы сліды З двох кутых крестів котры звінчали церков заховал ся єден Находит ся на церквиску В <unk> році был направляный през неформальну ґрупу камінярів Маґурич тепер Стоваришыня Маґурич При церкви находила ся деревяна дзвіниця лишыли ся по ній решткы руін Цмонтір позбавленый од помників видочны сут єдині нагробны насыпы землі Обшыр цмонтеря окруженый є камінным мурком Простор Щербанівкы вызначений в меджевійню выносил кус більше як деят кілометрів квадратовых Села о подібнім просторі то хоцбы прелукы лелюхів ластрябик баниця робкы ци ожынна Люди в Щербанівці нарахувано в тым часі близко <unk> Днес Щербанівку зарахує ся до неістнуючых сел Але закля буде в нашій памяти і свідомости тота частичка Лемковины не зникне Зникам зато я Кінчыме днешній проґрам запрашам на а як за тыжден А як звыклі на девяту вечером Наконец іщы поздравлям вшыткых новых слухачів проґраму Тримайте ся бесідувала до вас Наталия Малецка лем лем тылятлянт лянтя лем лем Ліса зобль здары лян Андрівка Астрия Быбів Бортне Вільшня Лоловец Граб Ґладышів Долге Дешниця Ждыня Заладка ізбы місцова незнаєма Одрехова Перунка Переґєтів Святкова велика тиляла Устя Волоскє Фльоринка Охырова Циклиньска Воля Чорне Шляхтовска Русь Щавник Ясюнка Там смо уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як