А Я[К]...? #47 - 30 I 2013 - Шквіртне, Шкымба Штефан
Еп. 47

А Я[К]...? #47 - 30 I 2013 - Шквіртне, Шкымба Штефан

•

Опис епізоду

Істория села Шквіртне і кус про особу Шкымбу Штефана

Автоматычна транскрипция

Витайте Ваяку Маме середу передостатній ден січня Слухате Лем фм Бесідує до вас Наталия Малецка Зачынаме нашу штотыжневу прогульку по селах і особливостях Лемковины Днес одтинок нр <unk> І великыма кроками зближаме ся до кінця другой уж сериі слуховиска А як А то означат же Дословні кінчыме другу колейку по азбуці Днес тяжка буква кєд ходит до музичны перерывникы але вынашлам штоси што мам наділ так само міцно як і мі і вам ся сподабат Буде то пісня клесмерского ансамблю З Нового Йорку нагородженого м інродом Ґрамі Почуєте пісню шніреле перле што означат шнур перел диклес і шнірель переля Ойведсыґ іска Ойве Даркоменциґа Унчы леґілю дало Вы там раз іщы по першій музичній перві чуєте перше лемківскє радийо Лем фм Зачынаме нашу днешню прогульку в селі котре по каждій стороні світа близко сусідує з якым інчым селом найближе є до Квятоны лем през гору Банну є смерековец Вздовж головной дорогы трафиме до Реґєтова а ідучы медже верхами Кычерком і Скалком дойдеме до Ганчовой Так уситовлене є село Шквіртне село найбільшой ґміны повіту ґорлицкого Устя Ґорлицкє Найдеме го над плебаньскым потоком котрый вплыват до Ждыні до плыву Ропы Інформациі про Шквіртне появляют ся допіро з початком ХХ столітя хоц о сусіднім смереківци і реґєтові запискы в книгах появляют ся понад <unk> років скорше А уж найблизшы сусід Шквіртного Квітонь появлят ся в записах уж в <unk> році О Шквіртным є інформация же в <unk> році церков в селі зостає прилучена до парохіі в Устю Рускым Означат то же само село мусіло істнувати уж дуже скорше скоро до того часу доробило ся уж церкви В тым часі Шквіртне было в добрах Яна Стенчына Тарло Сандомірского воєводы В <unk> році Шквіртне рахує <unk> осіб а є то приблизно <unk> дворищів Сама назва села походит правдоподібні од назвы дерева шквіра В <unk> році в Шквіртным мешкало <unk> Грекокатоликів і меро Жыдів Наступны даны з <unk> р бесідуют же в Квіртне підлігало під парафію Реґєтів і рахувало <unk> хыж а <unk> мешканців <unk> грекокатоликів і <unk> Ізраітів <unk> років пізнійше чысло селян звекшыло ся аж до <unk> В <unk> році завдякы дотациі о высокости <unk> корон з чого штыріста мало быти даром од самого цисаря Франса Йосифа і татком одселян выбудувано школу В двадцетых роках ХХ столітя еміґранты з Америкы переказали грошы <unk> дулярів на ремонт школы і закупліня потрібных річы дакого выпосажыня Селяне займували ся предовшыткым рільництвом але тіж ремеслом і ходуваньом пщів За ковальство в селі одповідали циґане Пят родин мешкало в лыжній части тіж часто музикували Вчас І світовой війны то для села Барз тяжкій окрес вельоґазділо ґостало зупелні знищеных на скуток потычок русиньскых і австро угорскых війск а додатково понад селом Верхомбанне якє одділят Шквіртна од Смерківця летіла линия обороны Австрияків Мешканців села не оминули тіж арештуваня і вывезіня До обозу в Талергофі забрано аж <unk> осіб По війні люде зачали ремонтувати і одбудувати будинкы котры того вымагали медже інчыма школу А по вельох старанях Шкільной рады в <unk> році о розпочато будову новой муруваной школы В селі появил ся іщы новый будинок Клебаниі і чытельны при котрій діял і мал пробы Церковный Хор Барз добрі тіж функцийонувала Кооператива Самопоміч Так ся розвинула же в перетязі парох років утворено єй філі в сусідніх селах Смереківци Ганчовій і Квятоны Єдным з першых закупів кооперативы было купно<unk>r<unk>a<unk> Шквіртняне громадні ся зберали на слуханя нюсів зо світа Радийо зостало зареквіруване през німецкы війска як лем зачала ся друга війна Вірак Вонґорі <unk>ea<unk> небитвы Ґойном ві бірак ван накорит никому шубкот вод горы Мощен донко шубкот безтиле ритен Яй лем мтом Ялуда виде Лем і рак оритай шбеґом є вид <unk> барта тра Ґада Зефіра ґопом на коета <unk> вересня <unk> рока в Шквіртным мала місце Перша Православна Літургія Віроісповіданя змінило прові ціле село Службу одправил отец Леоній Тиховскій <unk> дни пізнійше <unk> вересня на урочысту літурґію приіхал декан зо Львова і гумен Пантелеймон Рудик Іщы в тым самым році парох парафіі в Ячні на Білосточызні отец Орло переслал в дарі для новой парафіі в Шквіртным комплет літурґічных шат книгы літурґічны Початково людніст молила ся в приватных хыжах Допіро коли парохом остал отец Людкєвич до молитвы пристосувано будинок старой школы Выремонтувано го а в середині навет розмалювано В <unk> році посвячено тот будинок В тых роках Шквіртне замешкувало православных і <unk> грекокатоликів Завдякы отцю Люткєвичови парафяны на Волиню подарували Шквіртня нам копію Почаівской ікони Божой Матери В <unk> р парафію візитувал владыка Шымон Дяком в церкви был в тым часі Осиф Станчак Парогами в Шквітным были м інчыма отец Кравченко отец Попович отец Петрухін ци отец Осадченко По выізді разом з парафіянами на Украіну духовного Осадченкы парафіл обнял отец Попєль з Устя Ґорлицкого Під конец тридцетых років Конфлікт медже Селянами а польскыма властями споводувал же популярного і любленого учытеля Миколая Юрковского арештувано а потім одделеґувано до роботы далеко од Шквітного Його наступцьом был польскій учытель з Кракова Вчыл лем по польскы і части діти перестала ходити до школы а потім дошло іщы до шкільного страйку якій тырвал три місяці В розвязаню конфлікту не помагали діяня жантармів котры під примусом допроваджали діти до школы Родичів котрых діти опущали занятя арештувано арештувано тіж Шолтиса і пару інчых селян Затриманых перевезено до вязниці в Ґорлицях Шкєртня робили вшытко жебы увільнити своіх сусідів Зложыли новет апеляцию до самой Варшавы Жебы діти могли ся вчыти в школі в своім языку Апеляциі до Варшавы заюз брат арештуваного учытеля отец Павло Юрковскій Арештуваных вкінци выпущено а до села спроваджено учытеля зо Львова Запамятал ся яко добрий педаґоґ і орґанізатор Учытель Миколай Юрковскій вернул до села допіро в тракті ІІны На початку грудня <unk> рока до Шкютного прибыла ґрупа росийскых жолнерів Повідомили люди же іх заданьом є зрыхтуваня заплич для росийского війска якє буде переходило Перекарпаты на захід Ходило о кажду можливу поміч і достарчыня продуктів до ідла Селяне обіцяли ся помочы а за пункт збірчы продуктів вызначено клебению По пару тыжнях Німці зачали ся звідувати о підозрену для них делеґацию В другій ден різдяных свят жандармовы заскочыли совітів Тоты повтікали і поукрывали десядало по селі медже інчыма в церковній дзвіниці Німецка поліция зобрала вшыткых люди при церкви і загорозила же селяне котры укрывают Росян зостанут повішены На переслуханя забрано його мостя шолтиса учытеля і пару хлопів Конец кінцьом німецкы поліциянты нич ся не довідали никого не нашли і люди пустили вільно По війні зачали ся уселіня найперше на Украіну Шквіртнян вывезено в околиці Полтавы а потім на захід Лем пару родин вернуло до села по <unk> році маля шар І ні маля малятка єм але і Православну часовню по акциі Вісла розобрано а материял выкорыстано до паліня Зато догнешнього дня стоіт в Шквірным Грекокатолицка Церков під покрылом святых Космы і Намяна Днес костел під тыма самыма покровителями Церков находит ся в центральній части села Храм выбудувано в <unk> році Таку дату можна дозріти на бельці в середині церкви Будинок одновляны был в <unk> році Є то тридільна орієнтувана будовля з высоком вежом над притвором з навершником вежы накрытым шатрово банястым гелмом Храм вірных накрыват стрілистый шатровый дах алтар дах каленицьовий Вшыткы дахы овінчены сут бароковыма лыжычками з псевдолітернями Красы церкви додає ґонт котрым підбиты сут стіны дах і бані В середині находит ся скромний некомплетний іконостас зо старшыма іконами выполнены новыма образами Місце традицийні поміщеного Ісуса Христа Царя є образ котрый представлят Вознесіня Господні В части образу Од горы є намалюваный Бог отец На стінах є фиґурально орнаментальна поліхромя з <unk> рока На полаві храму вірных Розмалювана є свята Тройца а на полаві притвору Покров Богородиці З давных часів лишыл ся іщы крест з початку ХХ столітя малюваны по обох сторонах Церков огороджена є деревяным плотыком При церкви находит ся іщы невеликій цмонтір на котрым заховало ся пару цикавых камінных помників Великій цмонтір є по другій стороні дорогы зараз над потоком Там тіж найдеме пару старых камінных крестів Дакій кільометер повысшы церкви при дорозі стоіт мурувана капличка з камінном фиґуром Ісуса Христа В <unk> році Шквіртне змінено на Сквєжын але лем на <unk> рокы потім зас вернено до старой назвы Шквіртне През село переходит зеленый Туристичный Шляк траса Высала Схрониско на Маґурі Перез Козєребро Шквіртне смерековец В селі находит ся тіж помник поставленый на памятку <unk> річниці Крещеня Руси Але тіж што цикаве над потоком одкрыто сліды обозовиска полювачы датуваного на <unk> тисячы років перед нашом ером А Шквіртняне якы давно тому мешкали в селі то м ін Білесняньскій Ларян Войтович Герак Гыбей Ґлюз Жубель Забавскій Зубаль Каша Квап Кода Крайняк Одумірскій Пирч Саляник Сапко Соколич Станчак Сулич Сугій Тринкала і Чувак Япаріі Ед мі ту ся йоріє кайман ай моі льомян Якбарі дупарі ex вамо ґі ту ся йоріє каймашнян аврес Русинів моі для <unk>yte матя моє локальне селем Йо <unk>ontki Іщы єдно назвиско нам сустало Шкымба І є то особливіст якій посвятиме тепер пару минут аяку пан Шкымба походит не зо Шквіртного а з Ловівця Штефан Шкымба народил ся <unk> лютого <unk> рока Ловівци вмер <unk> лютого <unk> р в Бальс <unk> в Америці Штефан Шкымба был музикантом і культуровым діячом і активістом серед Русинів в Америці На <unk> років в <unk> р выеміґрувал з Лемковины за велику воду подібні як велика част Лемків в тым часі выіхал гын за роботом І мал ся ріжных занять Служыл тіж в американьскій арміі в роках <unk> По І світовій війні осіл на долше в Вотербери в Конктікут де разом з Михалом Шостаком основали місцевый Карпаторусиньскій Народовый Клюб Была то філья лемківского комітету з Пенсильваніі В <unk> році Шкымба перепровадил ся на Бруклін і до кінця свого жытя мешкал деси на терені Митрополі Нового Йорка Зорґанізувал там музичну ґрупу з котром награл пущаны в нашым радию дост часто Весільны пісні Для інчой вытворні Калямія Рекордс ґрупа тота награла понад <unk> платні з лемківском музыком Продали іх близко <unk> тисячы копіі Шкымба одгрывал тіж єдну з головных гріль в фільмі Лемківскє весіля з <unk> рока Штефан Шкымба помагал тіж при орґанізациі новой ініциятивы Выборів Лемківской Красуні Лемківской Міс як повіли сме гнеска Початково Шкымба близко вспілпрацувал з Дмитром Віслоцкым в промуваню діянь Лемко Союзу в тридцетых роках Шкымба зрезиґнувал зо спілпрацы з Віслоцкым коли тому штораз барже зачала одповідати комуністична політика Разом з Віктором Гладиком основали Карпаторускій Нацийональный Комітет Было то в <unk> році По ІІ Світовій війні Штефан Шкымба кус одсунул ся од активного діяня але в <unk> р долучыл до Лемківского запомогового комітету котрого цілю была поміч для Лемків в Польщы і на Украіні На тым кінчыме Милого і спокійного вечера для вас бесідувала Наталия Малецка Чуєме ся о тыжден Мам надію Добраніч Іди горе ібо реху мі о рі урі сір на перівы дна шем ана іх біґна але фаны Краткаля Беришава ле то бы найкаля Бели Андрівка Астрябы Бортна Віршня Воловец Граб Ґладышів Долге Дешниця Ждыня Заладка Ізбы місцова незнаєла Одрехова Перунка Переґєтів Святкова велика тиляла Устя Волоскє Фльоринка Хырова Циклиньска Воля Чорне Шляхтовска Русь Щавник Ясюлька Там сме уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як