Істория села Тиханя та Жыдівкы Лількы Фляхс, яку переховано на тыханьскій клебаниі.
Автоматычна транскрипция
Добровечер Я ся зову Наталия Малецка і од двох років Все в середы оповідам вам о лемківскых селах Днес маме власні середу годину <unk> вечером што означат же зачынаме проґрам А як в радию Лем фм Не інакше Пристанком <unk> одтинка є буква Были сме уж в Тыляві Терстяні і Тыличу то в попередніх окружынях в Пазбуці а тыжден тому были сме в Свіржовій Рускій в середній части Низкого Бескіду і там тіж затримаме ся НЕСКА Уважны слухачы певно уж ся добрі додумуют де завандруєме за хвилю вытам і запрашам ци реґіональны здали о сказанювали осказаны ХХ Онидали собі правите серед розписаны розписаны за автая І так як бесідувалам перед музыком затримаме ся гнескы в околицях Свіржовой і властиві більшіст сусідів днешнього села била уж в Аяку представлена Бо так были сме в Вільхівци были сме в Полянах Гуті Поляньскій і Гуті Крампскій тіж в самій крампні очывидно тіж в жыдівскым о Жынній грабі і Радоцині Не были сме лем в Вышоватці Розстайным і Низнайовій А то означат же днес будеме в Тихані в селі котре найдеме уж лем на мапах і в памяти што некотрых люди По ІІ світовій війні по выселінях село зникнуло з простору краєвиду Лемковины Подібных сел на Лемковині є барз дуже Не позвольме ім зникнути принаймні о них памятайме тиханя лежыт попід тисовым верхом в Басмі в котрым він лежыт судіщы чумак і помірка Впілперек до того пасма уж по днешній словацкій колиси угорскій границі розтігат ся долгы і шырокє пасмо з такыма горбами як Пилипиньскій Верх Кухльовце Тепаєц Сухарня Гавранец Скальне і вельох інчых Лісы на пілнічный захід од Тихані звали Пряшівскым лісом на пілнічний схід Был великій Ліс доходил аж за жыдівскє а на полудни были м ін ліс Ґавра Розтоцкій Ліс ци Мірошовскій Ліс Перестиханю провадил тракт од Змыгорода през Крампну і далі на Ожынну і граничны гын переіздя на перехыві Бескід Была то дорога котром доставано ся на ярмакы в Бардийовій Пряшові а навет в Кошыцях чы може навет в Мішкольци <unk> рік То рік в котрым вымінят ся поляны Ропямку Ґільхівец Ожынну і тиханю як наступны локуваны през Миколая Стадницкого села положены медже Ясовком а Віслоком Тиханя рахує на тот час шолтыство на єдным лані і два волоскы дворища През долгы рокы тиханя находила ся в рухах стадницкых В <unk> р однотовує ся товды <unk> селян більшіст Лемкы село было частю маєтку свынных братів Тонет Під час першой війны село остало практичні цілковите знищене остала ся лем церков грекокатолицкій храм Покровы святого Миколая Тота церков побудувана была в <unk> році В вісемдесятых роках ХХ столітя парохом был о Йосиф Мерена Під парохію в Тиханій підлігали іщы жыдівскє і Гута Поляньска З державной касы церков доставала <unk> зл і <unk> австриятскых корон На початку ХХ столітя парохом был отец Даниіл Пиріг а патроном братя Тонет Гвідны Парохія рахувала <unk> вірных в Тихані і <unk> з жыдівского разом <unk> з чого перебывало на еміґрациі в Америці Латинників было в тым часі в Тихані <unk> а в гуті поляньскій <unk> Жыдів в тых трьох селах разом <unk> Школы не было найблизша была в жыдівскым єдноклясова Не было чытельны Была єдині каса церковна і громадска Сут уряд находили ся в Дуклі а было до ній понад <unk> кілометрів Телеґрафічна стация Барвінку то <unk> км а стация Колейова была аж в Яслі <unk> кілометрів од Тихані Найближе была Почта бо в Крампній оддаленій лем о <unk> кілометрів Перешыте ріварба темы декатона Леморте армариселя Декатона не <unk>ea Нодай моєй дойде Простор тихані выносил близко <unk> квадратовых кілометрів Перед світовом війном чысло хыж выносило <unk> а мешканців было <unk>ля під управу окрисляна была як вілсяна Перед війном не было ани єдной хыжы з комином вшыткы хыжы то были так званы курны хыжы Уж товды уважано тиханю як село деси на кінци світа о котрым нихто не памятат З каждой стороны окружене было густо поросненыма лісами В тракті війны згоріло праві ціле село лишыла ся лем церков але вогни стратили ся вшыткы церковны документы В <unk> році застрілено в тракті рабункового нападу отця Пирога якій в роках <unk> был парохом в Тихані Скорше адмініструвал парохіі в Бересті і Ліщынах В <unk> році вымінил в церкви в Тихані два дзвоны В нападі застрілено тіж жыдівку його мостя Марію Потому парогом в Тихані было отец Василий Бень Чысло вірных по тяжкій війні барз впало В Тихані было іх уж лем <unk> в жыдівскым <unk> а в Гуті <unk> разом <unk> Ізраітів было <unk> До такого чысла грекокатолицкых вірных причынило ся тіж то же в <unk> р приблизно <unk> третя селян перешла на православну віру В своім писмі до православной Митрополи в Варшаві Тиханяне Підкрисляют же по війні священник перестал в тракті службы выголошати слова і всіх вас православных християн Адякови заказал выповідати слова Утверды Боже святу і православну віру Постановлено выбудувати православну часовню Конфлікт медже поділеныма вірами селянами прибрал насилі А зачал ся так В <unk> році на просьбу грекокатолицкого парохіяльного Комітету в Тихані начальника ґміны Василя Терляка і пароха отця Даниіла Пирога ґаздове Стихані якы перебывали на заробковій еміґрациі в Америці зобрали <unk> дулярів на ремонт церкви і закуп новых дзвонів Два дзвоны закуплено в <unk> році в Одлевні Швальбого в Білій за квоту <unk> злотых што рівнало ся в товды квоті дулярів Решту грошы здепонувано в церковній касі коли на початку <unk> р Част селян перешла на православія медже нима нашол ся тіж былый ведучий парахіяльного комітету Климовскій і його сын Миколай Климовскій котрый в тым часі полнил уж функцию начальника ґміны і ведучого парахіяльного комітету Постановили же решту грошы перезначат на будову православной часовні Грекокатолицкы вірны не хтіли ся на тото згодити і скєрували справу до суду Православна сторона домагала ся здепонуваной квоты понад <unk> дулярів з десятьопроцентовыма одститками і покрытя коштів процесу през грекокатоликів Поводами были Іван Константинович і Михал Гаврилюк До судовых акт Сторона позваного Климовского долучыла зознаня штырьох свідків з Америкы якы твердили же спорны грошы зберано на православія Конфлікту не выяснено зо взгляду на війну а часовню і так поставлено Был то будинок о вымірах <unk> на <unk> метрів В одлеглости <unk> метрів од церкви находила ся клемания велика на штырі покоі кухню і коритар Выбудувано єй в <unk> році При церкви был тіж цмонтір В <unk> році православна парафія Йонкерс з Америкы стараньом Алексого Корбы переслала до Тихані літурґічне обличыня святы Євангелия плащенницю ікону і інче выпосаджыня до церкви Парохом был товды отец Штефан Пашкєвич Од <unk> рісти занял отец Мунчакєвич якій заанґажувал ся в орґанізацию і розвиток в Тыхані І чытельны Чытельны імен Качковского На місце о Мунчакєвича прислано о Евґеніюша Охнича потім в <unk> році заступил го отец Михал Божерянов котры запамятал ся як тот котре ожывил реліґійне жытя села уміцнил віру і розбудил заанґажуваня мешканців до робіт на річ церкви Парохами в Тыхані потім были м ін тіж отец Ян Левяш ци отец Антоні Татєвскій Аго доктор Тота Бік Авто го Під конец ІІ Світовой Войны тыханя становила сильний пункт опору в системі німецкой обороны Совітскы війска здавали єдині переняти короткій одтинок дорогы яка ішла при селі з Крампной на Граб і Бардию В німецкых руках тиханя остала аж до <unk> рока Але село на скуток тяжкых борб зас остало порядині знищене Зато селяном не остало ся нич інчого як лем выіхати І так зробило практичні ціле село В <unk> році мусіли втікати надіі на ліпше жытя на схід Бабчак Вергала Волк Вуяш Гаврилюк Гоц Лаба Клімовскій Кантор Марко Німец Павелчак Пишко Самборскій Сойка Терек Федіо Хромога Чопяк Шпак ци Сабат То лем никотры імена тых котрых уж в тихані неє Тиханя находит ся на обшыри Маґурского Народового Парку в <unk> році перенесено одтинок тзв граничного синього туристичного шляку якій през долгы рокы переходил през долину Тыхані на трасі зграбу до Барвінка на саму границю Цілковите заперта для туристичного руху тихані Маґурскій Народовый Парк арґументує тым же околиця тота є барз цінна зо взгляду на звірята якых замешкуют і якы не толеруют сталой присутности чловека Єднак для правдиві заінтересуваных потомків колишніх селян ци в цілях науковых едукацийных культуровых Маґурскій Народовы Парк видит можливіст леґального одвиджыня долины Тихані Выстарчыт ся скорше зголосити до одповідніх осіб Додатково каждого рока в окресі Ватры в Ждыни отворены сут роґаткы при візді до Тыхані і за війзд не побераны сут ниякы оплаты В <unk> році Маґурскій Народовый Парк уможливил Ґрупі Камінярів Маґурыч выремонтуваня <unk> крестів на цмонтери в Тыхані По селі остало іщы лем пару придорожных крестів і <unk> граничны з <unk> р на границі з жыдівскым По хвилі перервы запрашам вас на выслуханя приймуючой істориі льосів Жыдівкы Ліліі Фляс яку урятувал православный єґомост польского походжыня парох Тихані Тота істория одтворена є на підставі допису Зузанны Шнеб Ковач під наголовко На тиганьскій клебаниі істория вратуваня Зофіі Трембской сту припадку горячо запрашам Был початок осени <unk> рока Львівскє ґетто перешло уж дві ліквідацийны акциі в часі котрых Німці вывезли до обозу Заґлады в Белшци приблизно <unk> тис осіб <unk>літня Жыдівка Ліля Фляхс сіла до трамваю і по заіханю на кінцеву стацию высіла і присіла на поблизкій лавці Одчекала пятнадцет минут і з поворотом всіла до трамваю і передостала ся до ґетта Тоты пятнадцет минут на молочці были децидуючы для єй пізнійшого жытя Обсервуючы котрого она сама не виділа мало в тым моменті задецидувати чы буде хтіл єй вкрыти і сохранити од смерти На щестя для себе мала ясне волося і добрі выглядала Верифікация выпала добрі Кым был тот таємничий протектор pi<unk> Того Ліля не знала не была навет свідома того же хтоси єй обсервує Стрічу на тым пристанку зааранжувал єй Уйко котрый обіцял же вытягне єй з ґетта і умістит по арийскій стороні Уйко Йоахім Морґенштерн был позавідцьом Яном Фляхсом єдиным з єй остатніх близкых якы іщы жыли Єй мати остала вывезена до обозу в Белшцтци в часі серпньовой акциі в <unk> р Уйко Йоахым завдякы своій жені Американці мал пашпорт обывателя Ґватемалі В окупуваным Львові был інтернуваны в специяльным обозі для Жыдів обывателів інчых держав Перебывал в ліпшых варунках ниж його родина в Ґетті і мал векшу свободу переміщаню ся і контактах з арийском стороном Хандлювал м ін з Поляком Яном Левяжом кєрівником Бурсы для хлопців во Львові Левяш походил до села Фридрополь недалеко Перемышля Предвіном студиювал теолоґію в Перемышли хтіло стати священником Пофілософіі Тремской мал быти духовным римокатолицкым але з якысых невыясненых причын не міг В <unk> році предложыл перед собором грекокатолицкых бискупів во Львові працу під наголовком Перебиваня Ізраітів в Еґіпті в світлі археолоґіі Згідні з його реляцийом Левяш тлумачыл потім же до грекокатолицкого костела знеохотил голудів Украінців в поґромі Жыдів во Львові в червци <unk> р якого был свідком Зато приступил товды до православной церкви Перешкодом до высвячыня было єднак то же вязали ся з тым ріжны оплаты на уіщыня котрых грошы Левяш не мал Йоахім Морґенштерн запропонувал му уклад Заплатит за высвячыня го на православного священника а взамін зато Ян заопікує ся дівком його сестры Зофіом і переховат єй по арийскій стороні Левяш по обізріню дівчыны стверджыню же єй зовнішній выгляд не буде блудил ниякых підозрінь згодил ся Мал іщы додатково отримувати одділа хіма штомісяц золотых хоц може ходило і о тисячы пересыланы почтом през приятеля Уйка дохторя зо Львова В перетязі наступных двох місяців Ян Лемяж здал еґзамены в Варшаві і остал высвяченый на православного духовного Попросил о приділіня му парафіі в як найменшым селі схованым деси далеко од світа В своій реляциі Зофія Трембска підкрислят же было то з його стороны посвячыня жебы мочы єй хоронити Хтіл трафити в такє місце жебы контакты з інчыма людми были як найменьшы жебы тых люди было просто як найменьше В мричасі Левяш переказал іщы лільці документы по своій мервій на Ґрузліцю сестрі Од того часу Ліля Фляхс стала ся Зофіом Левяш сестром православного духовного Уж николи потім не вернула до свого правдивого імена <unk>em На переломі жолтня і листопада <unk> рока на львівскым колейовым дворци появила ся ґрупка подружуючых Православный духовны дівчына з чорным псом на руках і молоды хлопчыско якій носил іх торбы Зофія Трембіньска споминет же стояло тіж вельо Жыдів з Ґед таякы вылапували Жыдів для Ґестапом Памятат же барз бояла ся того контролюваня бояла ся же остане розпознана На щестя для ней нихто ім не перешкодил і до потягу всіли без більшых проблемів Добрым камуфляжом вказал ся пес бо якій жыд тягнул бы зо собом іщы пса зідує ся Софія Молодий мужчына якій ім товаришыл Роман Гавриляк вказал ся быти кымсим більше як лем помічником для його мостя Ливяжа Замешкал з нима як кузин священника Роман Габрыляк походил зо знаной родины украіньскых нацийоналістів Спід Перемышля Його присутніст была свого рода охороненым параланом для Поляка Яна і Жыдівкы Лількы в лемківскым селі Бо свою тожсаміст вкрывала не лем Лілька Вели Зося але тіж і сам Єґомость Прибыл до села як Украінец а не як Поляк Присутніст Романа помагала зато і єдному і другому Початкы не были легкы Замешкали в лемківскым селі де бесідувано лем по лемківскы Отец Левяш і його приятель Роман знали украіньскій то принаймні не мали проблем хы доґадати натоміст Зося Ні Што было для селян тым барже чудне же преціж была сестром украіньского духовного Єй незнаєміст украіньского тлумачено тым же выховувала ся осібне Одраз тіж вказало ся женалітня Зося выховувана в хыжы богатых львівскых склепікажів не ма понятя о проваджыню хыжы небесідуючой уж о тым же не потрафила ани напалити в пецу Знала зато елеґантско накрыти достала і ложыти выняткове мені для гостів Што потім барз ся ім придало Отец Левяш і Романык якы мали хлопскє походжыня займували ся цілом хыжом натоміст до обовязків з Лосі належало не вельом але медже інчыма выпікала просворы на неділю до церкви Не раз отец Левяш сміял ся з того же Жыдівка рыхтує причаст для православных Занедовго священник і Роман зачали плянувати выізд до Львова жебы спровадити стару служку Ганну до проваджыня ґаздівкы Лілька Вельзося налігала жебы спровадити тіж єй війтця І так тіж ся стало по тыжневы Клебания в Тыхані рахувала уж пятьоособову родину не родину Ян Фляхс отец зосі остал представлены в селі як хворе на умі Уйко Дивна то была хыжа полна таємниц і секретів Єдном з такых неуясненых справ было то же служка Ганна в часі совітской окупациі вкрывала отця Левяжа котрий з якысых причын был переслідуваны перез товдышню владу Сама зас Ханна не знала о жыдівскым походжыню ани Зосі ани єй вітця Переняла вшыткы обовязкы Романа як сама Зося бесідує Завдякы тому не згынули в бруді бо ани она ани отец до роботы ся не надавали Як описує Зося отец Левяш был поставным пристійным хлопом барз інтеліґентным дуже знал а заразом был барз любуховий жебы не повісти фуряд ци істерик часто доходило до слары медже ним а його выхованком Зосьом котра як сама бесідує часто в тых сларах допущала ся до шантажу же як не буде по єй мысли то піде ся зголосити до выстапу оно мало страчыня лем себе а перез ню ціла решта піде до Вязниці І то скуткувало Чысто інчий был єй отец од початку унижены покірны барз робітны Аж добрі выглядал бесідувал по украіньскы был веселы довціпкувал все го любили і шанували Єдини чого не был ся в стані навчыти то поправні ся перекстити і цілый час тіж перекручал імено заприязненого ґазды з Бобек на Бобік Єдного разу Ґазда Бобек сміючы ся звернул му увагу жебы нарешті ся навчыл же він не є Бобік же то вшыткы Жыды в Зныгороді так го называли По тому страшеный священник заборонил вітцьови Зосі якых небудь контактів з місцевыма Проблемом был тіж факт же цілый час не мал арийскых документів што звекшало ризико деконспірациі Зофя Тримска добрі вспоминат Романа Гавриляка якій з нима іщы мешкал Твердит же был для ней добрий як брат і іщы в повоєнных роках был для ней великым опертьом Йохымя Йоах Пар патбурґ В селі нихто не доходил кым они сут одкале сут парох то парох тішыл ся авторитетом нияку суряду Але селяне любили іх одвиджати і практичні каждого вечера хтоси сідил в них і до пізной ночы бесідувано Приіжджала тіж місцева інтеліґенция учытеле дохторі з поблизкых сел а і они самы єздили в гості до інчых На єдній з такых стріч Зофя познала Володиміра Байко старшого пят років Украінця директора в поблизкій школі в Полянах Молоды барз ся полюбили появила ся навет бесіда о шлюбі Але коли фронт был уж близко молода жыдівка выявила правду о своім походжыню укоханому Як скоро ся довідал так скоро втюк В безпосереднім сусідстві до Клебаниі по другій стороні дорогы была стражниця німецкых війсковых Німці были частыма гостями на клебаниі приносили хліб ґазеты нафту а взамін молода Зофія мусіла з нима Гулят до білого рана автотанця пригрыла на гармоні Єґомос Війсковы барз ся любили з мешканцями той дивачной клеваниі Памятком того є десят знимок зробленых єдиным апаратом на цілу околицю з жытя в тихані і офіруваных молоді Жыдівці На єдній з них сідит троє розосміяных людин Жыдівка Зофя Украінец Роман і німецкій жовнір Ґеорг Сплавскій Рік <unk> В мчасі отец Левяш достал перенесіня до більшой і богатшой парафіі Добортного На осін <unk> р ціла тота родина перенесла ся гын Скорше отец Зофіян Фляхс выіхал в обаві перед звербуваньом Годо до Варшавы Там мешкал през рік і реґулярні присылал дівці листы Але ситуация гын была штораз гірша Зофія постановила спровадити го назад Коли приіхала на місце його перебываня в Варшаві мешканя было порожнє пару дни скорше вшыткых арештувано за слуханя радя Была то остатня відоміст о льосі відця Зрозпачена дівка всіла в потяг назад выіхала в остатнім моменті наступны ден выбых Логін варшавскє повстаня На місци в Бортнім жытя плынуло подібні як і в Тихані Часто примувано гостіл м ін німецкых стражників з Тихані якы до оддаленого о <unk> кмортного приізджали на роверах моторах або навет самоходом Зофія мала особисти специяльну перепустку і позволіня на корыстаня з німецкых війсковых самоходів До єй новых обовязків влошло выпасаня гуси Але же не барз і то ішло то достала підопіку <unk> бараны і десят котів якых тримал єй гомост Під конец <unk> рока і з початком <unk> ситуация в селі была штораз барже напята Штораз активнійше діяли партизантскы ґрупы Зєдным з них отец Левяж подібно спілпрацувал а зас інчий одділ полювал на нього Зато через ніч мешканці Клебанеі ночували по ріжных хыжах в селі В звязку зо зближаючым ся фронтом перестала діяти почта зато перестали доходити тіж і грошы од Уйка Зофі взамін за єй переховуваня Было то причыном частійшых свар медже ньом а духовным В тракті єдной з них молода жыдівка втекла Товды іщы до єй нареченого Володиміря Байко Байко хоц знало єй походжыню постанов єй помочы Замешкали в школі в Полянах Але коли евакувано люди зо взгляду на фронт перенесли ся до маткы Володиміря до яблониці польской коло Кросна Матка барз злі єй гын трактувала зато Зофія коли лем прочытала маніфест ПНП під котрым підписала ся знаєма єй родичів з Передвійны одраз здецидувала ся іхати до Любліна однайти даякых знаємых бородину Байко одпровадил єй до Кросна всадил на потяг і так скінчыл ся воєнный етап в жытю Зофіі Тремской товды іщы Зофіі Левяж радляй для равші Лей Ґєль Шама ш Ель Хакаів і Ґунаів о фотену одыта лявшы а тиляшы маі По выізді до Любіна Софія лем раз вернула на Лемковину Было то іщы в сороковых роках Приіхала до Бортного до отця Левяжа жебы забрати своі річы Як споминат єґомост приял єй барз сердечні і додає же мимо вшытко Была до нього барз привязана Потій стрічы іщы через долгы рокы утримували зо собом контакт Священник навет одраджал єй в єдным з листів пошлюльбіня жыдівского адуката Александра Трембского Арґументувал то так же през тоты вшыткы рокы Зофія уж за барз одышла од жыдівского світа жебы мочы ся в ним наново однайти Сам священник остал разом зо вшыткыма Лемками переселены на західні землі Польщы Там занял ся орґанізуваньом реліґійного жытя для розшмареных Лемків в ріжных місцевостях Запамятал ся як барз сумінний добрий і одданий вірі духовны В другій половині пятцятых років отец Левяш намавлял выселеных Лемків жебы вернули до Бортного і одыскали свою парохію Сам зорґанізувал приізд выселеных до Бортного і одправил гын богослужыня В штесятых роках перенесеного до Санока В <unk> році Зофія разом з мужом і двома дівками выіхали до Ізраеля де мешкают доднес През якысий час Ліля была іщы в контакті з оцьом Левяжом але потім контакт ся урвал і допіро по якысым часі отримала інформацию о смерти священника Был то проґрам А як в радию Руской Бурсы з Ґорлиц Лем фм бесідувала до вас Наталия Малецка тыляты ты затыл тыма ты зляты злят зылят сами се Лимпеля бо малю малю
![A Я[К]...? #78 - 11 IX 2013 - Тиханя](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/tihanja_medium.webp)
![A Я[К]...? #78 - 11 IX 2013 - Тиханя](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/tihanja_thumbnail.webp)