А Я[К]...? #3 - 29 II 2012 - Вільшня, Віслоцкій Дмитро, Вернеівка, Воловец
Еп. 03

А Я[К]...? #3 - 29 II 2012 - Вільшня, Віслоцкій Дмитро, Вернеівка, Воловец

•

Опис епізоду

Odcinek jest poświęcony lemkowskiemu brzmieniu litery „w“ i przedstawia krótkie historie trzech wsi, które już nie istnieją, w tym Wilszni. Wspomina też o ich wojennych losach, powojennych wysiedleniach oraz krótko przypomina postać Michała Wołoszynowicza, zwanego Wanią Berezyną.

А Я[К]…? #3 - 29 II 2012 - Вільшня, Віслоцкій Дмитро, Вернеівка, Воловец

Автоматычна транскрипция

Добрый вечер як ся мате перед мікрофоном Наталия Малецка Днешні третій уж одтинок Аяк посвяченый є букві перез котру Лемкы розславили ся ладом вымовы Але не будеме ґадати о популярні з жарту о ладів вымовы в Высовіі лем почуєте коротнійшій істориі трьох сел котры уж не істнуют Дласных фізычні неє там хыж люди єдині придорожны кресты або здичавы олочовы дерева Але в третім і хыжы сут і люде ся добрімают дай Боже але село адміністрацийні уж не функцийонує підлігат під совецтво інчого села А якы то села Довідати ся уж за хвилю Першым пристанком днешньой прогуркы буде село котре найдеме на Підкарпатю о ґміні Дукля Вільшня звана тіж Вільшньом Гірском Находила ся в невеликій долині річкы о тій самій назви Назва села походит од назвы Дерева вільхы Село напевно істнувало уж в столітю В <unk> році мешкало гын <unk> Лемків Осада в тым часі належала до братів тонет звідня В звязку з тым же земля была барз тяжка до ґаздуваня надавала ся лем на паствиска займувано ся головні перетваряньом лолны вырабляньом полотна але працувано тіж в лісі А в часі жнив ходили до роботы до дворів на Словацию або в околиці Кросна Найпопулярнійшы назвиска села то Сивулич Буряк Романчак Крупей ци Федак Вільшня належала до грекокатолицкой парафіі в Вірхівци В <unk> році в селі выбудувано церков в звязку з тым же вісем років скорше ціле село перешло на віру православну Церков підлігала під парафів в Мшані В часі дуківской битвы село нашло ся в середині Борб ту боронили ся окружены війска русийскы Іщы перед надистьом фронту Німці обавляючы ся диверсиі хтіли выселити мешканців Вільшні Люде єднак поховали ся з цілым добитком по лісі і перечекали якоси гын тот час Барз дуже з них згынуло спалили ся праві вшыткы хыжы і для того здецидувано ся на выізд на Украіну Векшіст Вільшнянів і іх потомкове мешкают в ґурівскій обшыри Днеска на терені села можне лем найти камінный крест з <unk> р Находит ся він <unk> метрів од дорогы на Смеречне над потоком котрий плыне од границі Крест тот стоіт в місци де зачынал ся цмонтір сельскій а по другій стороні потока стояла церков В перерв почуєме видимо Як самы о собі пишут на стороні інтернетовій уйдимо то музыка люди з селоных гір Наголосы і істориі о тым што было і што ся діє Така музыка жебы почути і оповісти а там де таємниця урвати хпів звуку Світ чаруєме поліфоньом індивідуальности культур і обрядів Видимо бовідаме з нами же штука родит ся в стрічы А згідні зо старом справдженом лемківском правдом при води стрічати ся не годен Для того видиму і не пиваню ти ся напи вен то єдоґра меди але ти ся напен то єдобра медизна выд Медмересе ом червеса повареме вареню на пина підати на Заним перейдеме до наступного села представлю Вам коротку нотку о пану котрый называт ся Волошынович Михал псевдонім Ваню Березина Вродил ся в <unk> році правдоподібні в Королику Волоскым Коли вмер не знатя Был культуровым діячом і писательом По І світовій війні помагал в орґанізуваню на Лемковині чытельны імена Качковского Посеред його прац є оповіданя о перезначыню льосі сельскых учытелів основных шкіл під наголовком Світ школа а біда учытель Є то оповіданя з <unk> рока Одповіл му на то Іван Русенко го вершу Треба нам школы Ваню Березина Нашы Лемко повідат што світ то єст школа А учытель біда Я зас натоповім Березино дружа Же той бідной школы маме уж за дуже Преця тота біда Долший час нас учыт і свойом науком мало не замучыт Хоц нас долго вчыла все сме самы такы як і перед війками руснакы бідакы Рускы Школы нам потрібны в нашым рідным краю Маме мы способных люди най нас научают Біда лем нас все учыла робити як голову Боже хран од той наукы і од такой школы не хочеме працувати але лем на себе най лем колжы раз перетя на верх ся выгребы Не будеме завсе темны і мусиме мати школы Бо нам нашы суверены На головах тешут колы Дулы доба з лісу заспали Осе ся ся м страшы не стати ґлупє Хоцю довріжтим але могу самы Люди сут зараз осетливі нас лукє є є ноць ноць ноч ноч тотан єм рак Ништоси віше Не відю там і ово светло є усам єм Ісра Осет ся мі пак котрий сме сами дія Веруєм не верє верує Не верє што не ліє преме спаваня Тоді дочуєш бобеницкы трубы з уміцне водом солоґ і змора На полю люди бею судеє ноч то ского сута ора Іштосивіше не віріл там і поу сер є і сами ізрацами так котра єсмо самі дія Бердує Не ферує Не феруй є шытя моютро даст ся раз дамі данеко доче і донесе вечоловым рам чловек не види А я дочекам не могу і не чю єр є ноч то што чнот што там єм ра і штосивійше не відю там і о свер є і самізрак осет ся мі пак коля єзму сам дія беру єм не берує берує не берує стоміє през ба Ня Досі дочуєш обидницкы трубы умісцево ном совок і звора Наполюю ти беваю субы Єр єно хто со што там єм рак Ништоси ріше Не відю тамі о сле хто єй самє ізрак Оси ся ся мі пак коляй сме самі дія верує не берує берує не беру єс берує не беру єрує не беру єс берує не берру єс берує не берру єм веруєм Єд <unk> років скорше як Ваню Березина в <unk> році Глябові выродил ся Димір Віслоцкій псевдонім Ваньо Гунянка Был редактором журналістом писательом а і політичным і культуральным діячом активістом серед Лемків в Европі і Америці Пілночній Потім як скінчыл ґімназиюм в Новым Санчы было то в <unk> році працувал для першой лемківскоязычной ґазеты Лемко і для ґазеты Руска Земля котра была орґаном опциі ґаліцийского русофільства На початку І світовой війны зостал арештуваны през австриятску владзу і увязнены в Талергофі Оскаржено го здраду і сказано на кару смерти на другым процесі віденьскым в <unk> році Кару залагоджено до дожывотнього перебываня во вязниці По заламаню ся цисарства Австро Урского был єдным з заложытелів Русиньской Народной Республикы Лемків во Фльоринці Было то в <unk> році Віслоцкій был тіж членом карпаторусиньской рады русинів заложеной в Пряшові тіж в <unk> році але і центральной русиньской Рады Народовой заложеной в Ужгороді май <unk> р де оповідал ся за уніфікацийом Лемковины з інчыма русиньскыма реґіонами Остаточні осіб на Чехословациі і Замешках в Пряшові де працувал для ґазет Голос Руского Народу і Русь Выдал два альманахы Карпаторускій Календар Лемко Было то в роках <unk> В <unk> році выеміґрувал до Канады де активізувал жыючых там Лемків пят років пізнійше перенюс ся до УС де был заложытельом ґазеты під наголовком Лемко был то рік <unk> перезначеной для Лемків в Америці Выдавал єм тіж што рока альманах Карпаторускій календар Ланя Гунянкы Было то в роках <unk> Был тіж автором популярной книжкы до наукы Языка Під псевдонімом Ваня Гунянкы опубликувал тіж ряд оповідань в котрых описувал жытя Русинів в Европі Были то м ін Марко Богач Лешко Марина і Жытя Русинів в Америці напримір аґенты ци За Щастьом В своіх штуках Шыс і Петро Павлик хтіл обудити в публиці даякы емоциі і учутя звязаны з тяжкым жытьом економічным і політичным Русинів на Лемковині Віслоцкій был барз активным діячом был спілзаложытельом Лемко Союзу і орґанізатором його першого конґресу Помагал сфінансувати і заложыти Карпаторусиньскій Комітет народовий Карпаторусиньскій Конґрес Народовий і Карпаторусиньскій Американьскій Центр ЙОСБыло то в роках <unk> З початком ІІ світовой юліны Віслоцкій вернул на Лемковину але в <unk> році під вплывом процесів переселяня на совітску Украіну замешкал найперше в Ужгороді а потім Голлові де вмер <unk> грудня <unk> рока Для оддыхніня почуєме як заград заспіват ансамбль Верховина в пісні Выно вино Видовино червененькє тотя вильовино червененьке тотя бода веде як ся під горату войну здолозя Як ня возмут на то войну може сане Як ня возмут на то войну стрілит коляй Як ся то знаш моя мила Як ся тознаш моя милаже Якуля джере ском головом Жемес за мном моями а пасе па за мном моя милова моди мене звойне доміві Зыбі за мном моя милобане звойне до віце Зеспіл основлено в <unk> році з ініциятивы варшавскых студентів звязаных зо студентскым кругом провідників Бескідскых Початково на репертуар складали ся пісні і мельодиі лемківскы украіньскы і гуцульскы З часом розшырил ся о пісні білорускы мельодиі з Полеся а навет з Росиі Верховина выступувала на найбільшых фестівалях музыкы етнічной в Польщы медже інчыма на латрі в Ждыны фольковых стрічах з Сельского Подвіря в Черемсі ци на фольковых Міколайках в Люблині Остатнім часом Ансамбль концертує барз рідко але шторока уж традицийні дає выступ головній Авліі Політехнікы варшавской на котры сходит ся понад тисяч осіб публикы Верховину за хвилю зас почуєте а тепер коротіцька істория села котре подібні як Вільсня уж не істнує і находит ся в долині рікы Віслок Два кілометры на полудня од Пулал де Віслок переходит на західні скраіями і творит барз видокове урвиско парунадцетометровой высокости по східній стороні розстігат ся невелика долина є то місце по селі Верниівці званой тіж колиси Вершівком Основлене было в тым самым часі што сусідній дарів В <unk> році мешкало в селі лем <unk> осіб В <unk> році поставлено каплицю положыня ризы пресвятой Богородиці Ходит ту найпилнійше о выдаріня коли удекорувано ікону матери Божой золотом пласко різбом шатом в Бляхерні Село было частом парафіі в полянах суровічных В селі был Тартак водний млин і Фолюш В <unk> році по выселіню Вернеюкы на Украіну село перестало істнувати Свідоцтвом давного жытя є пару придорожных крестів уставленых вздовж Надвіслоцкой Ямы Церков была припущальні в місци де на правым берегу рікы на горі над пласкым дном росне пару старых дерев перепаси Перед <unk> роком в тым селі было около ґаздівок днеска єст іх уж лем парунадцет Завдякы єдному з прибышів котры певно Прибышом ся уж не чує бо мешкат гнот дост давна Маґія і чаргір зостала перенесена на папір а навет зекранізувана Певно ся уж додумуєте же ходит о лавреата нагороды Ніке пана Стасюка котре замешкал в Ловівци Адміністрацийні такого села выказі ґміны Сонкова уж не найдеме Лоловец підлігат під совецтво крила разом з чорном радуцином і незнайомом Выміняний был уж в <unk> році яко село королівскє свіжо основлене Были лем три ґаздівкы і підходил під парафію ропицы В <unk> році в селі был уж млин а в <unk> было уж <unk> ґаздівок В <unk> році в селі мешкало <unk> люди Коло <unk> р ціле село прикладом сусідніх сел змінило віроісповіданя Початково служба одправляно в хыжы пана Яна Сидоряка Рік пізнійше выбудувану малу каплицю Зо взгляду на брак позволіня на будову од владзы каплицю выбудувано в тот спосіб же части каплиці роблено по ґаздівках і на умовлены час готовы фраґменты приложено на пляц будовы Каплицю поставлено зараз коло дорогы по низше церкви грекокатолицкой Правдоподібні в <unk> році розпочато будову церкви Не одбыло ся очывидно без помочы осіб котры выеміґрували до Америкы і присылали грошы ПРобрал тоту церков В році <unk> в селі мешкало уж лем <unk> християн і двоє євреів котры провадили корчму Поза селом мешкали дві родины циґаньскы котры займували ся ковальством Од ст утримувал ся конфлікт медже ловівцьом а крылом Ходило о то де має ся містити парафія До <unk> рока была в Ловівци Але по конверсиі на православія коли в селі на <unk> селянів было <unk> православных а лем <unk> грекокатоликів Кривляны вывальчыли си перенесіня єй до крылой жывы жы чом дажу хлопц Охлопец Біды річы лопеци хайте <unk>o Як я люби кому сте люби так мек любили сте з моси діво св Правучыку не подає тичы сме прощаєц В памяти селян анеґдотка як то єдного рока в часі міцной зимы выправляно в селі Высіля Але през велич заспи його мост не был в стані на тот ден перебити ся з кривой доловівця Длятого през штырі дни твердо вшыткы чекали на його мостя а при оказиі зачали ся уж і гостити і святкувати Його мост Дотерли по штырьох днях на нартах В <unk> році векшіст люди з села улягла пропаґанді і выіхала до Росиі Забрано ціле выпосажыня церкви в тым іконостас а навет два дзвоны Третій дзвін подібно сховано в студни Зробили тототы мешканці котры лишыли ся в селі Было то лем <unk> родин В <unk> році невыселеной лем єдной родины мала американьскє обыательство Але і они выіхали з пустого села і зупелні пустой околиці В <unk> році вернуло до Ловівця <unk> родин Дзвін котрого здоляно вкрыти перележал на цмонтері в Руді Шлескій Тепер зас є в Ловівци В середині села на горці повысше дорогы стоіт деревяна церков під покровом Матери Божой Колиси была то філияльна церков унеядска Тепер раз на якысий час одправлят ся гын православны одправы приіщат його мост з Бортного Збудувано єй правдоподібні в столітю Одновляно в <unk> р В роках <unk> коли Лемків уж не было в селі бацолы тримали в церкви уці і коровы Забрано выпосажыня Тоты котры вернули застали єй в барз злым стані і для того в роках <unk> перепроваджено ремонт так жебы зас можна было в ній одправляти Медже інчыма поставлено новый зруб алтаря а знищены іконостас узупелнено іконами зо збірів в Музеум Ланцуті В роках <unk> вымінено велику част балі і дахового ґонту Церков є орієнтувана што означат же алтар є по східній стороні Єтипу лемківского тридільна закінчена і збитьом вежа попереджена є кругтом о конструкциі слуповой Притвор і храм вірных сут квадратовы Над алтарьом і храмом вірных сут дволускоковы копулы з банями і кутыма крестами В середині є іконостас найпевнійше з ХІХ столітя узуполнений іконами з ріжных храмів і ріжного часу Увагу звертат тіж додатковый ряд малых ікон котры представляют сцены з жытя Ісуса Христа Тота ціла мішанка справлят же є то дост особливий іконостас На схід од церкви є інтересуючий старий цмонтір Серед дерев найдеме парунадцет камінных нагробків дві різблены фиґуры матери Божой а єдна з них єст <unk> рока Цмонтір замкнено в <unk> році Новый цмонтір заложено около <unk> метрів на пілніч од церкви і корыстат ся з нього до гнеска Придорожны камінны і желівны кресты з кінця <unk> і початків ХХ столітя тіж найдеме іщы в селі В днешнім кутыку кулінарным перекусиме си вілсяний хліб Теперішні переписы якы м нашла до його зробліня подают же кісто на хліб треба зробити на базі вілсяных платків і неє ани молы о додаваню мукы вілсяной А колиси Такій хліб роблено лем на базі мукы вілсяной такой навет неочыщеной З того взгляду вілсяний хліб был барз острий колячий і драпал по ґардлі А кєд бы тяжко было нам тепер поґылтати такій хліб то до попитя можна взяти лар Вар то была колиси єдна з найпростшых зуб Робило ся єй на базі воды з капусты додавало дакыш кларка войні і подавано скомпериями Подібні як в першым одтинку аяк одсвіжаме тіж імена імена нашых дідусів і бабусів і хоц некотры може здают ся нам низка польскыма іменами то колиси все можна іх было найти не лем в нашых календарях але і по хыжах коли нас ся кликано напримір Валентий Валерий Ланьо Ларуара Ларнаба Лартольомі Василь Венедикт Венямін Вікендий Виталий Вытолт Володимір Володислав Вячеслав Василина і Віра Проґрам отварал кавальчык Пожеґна з шаласом ансамбль Волосі а замыкал буде ансамбль і мелянхолійна Пісня трава альд ант Одпіде ніч на дубу піде ніч та мовчыт січ не співа підень рыжеве ліс відповід ав ліс та мовчыт ліс Не шумит вранці а тони самы долі тиха слуха трава Рамовий хытає з Луху браву Рыжевый кінь тот коли ляв кінь О Рысі він вже не ры вранці нихто не буде шукати рыби о ягіди не підут діти а они самы долі пошу а А коли вітер хыта іх руку траву Не можне єхат в неділю пулі на пікмійкі не мацього лісу кухулиганы гады вбили коня збеле россу вчынили блозязія Дякую то вшытко на гнеска і запрашам за тыжден тримайте ся