Істория села Зубеньско - несідніючого лемківского села
Автоматычна транскрипция
Радийо Лем фм Наталия Малецка проґрам А як то є Лемковина од А до Я <unk> одтинок посвячаме букві ЗЕТ Повім вам же сел на тоту букву уж но стало дуже а то зато же познали сте уж історию Заладкы Германівской Зындранови Зубрика Злоцкого і Завоів В минулшых одтинках была тіж бесіда про Зволиньского Ярослава зілиньского Івана отця Злубко і была тіж бесіда про Збійництво Агнеска запрашам на Лемковину під знаком Села о назви зубеньско Витайте в проґрамі запрашам до спільной вандрівкы стежками істориі і музикы буквы зат дил гора на біцьо родиме того довте цьор гойте гутавого субідемо гайме тесі го Кайдохто рі на Деметеового дурі дурі дум не тым Цобіде нагора ва соту цика Мадра деман майстрі діман майст дімон до родижо Єромет айме де моша вой марема ідем <unk> і ґуцім гай буде марман ака нас дер Сальві файдон улядрукувала бы гой дурі дурі дурі будівда А су медже на сой до Люде ма айдурі айдурі на темі сюде зо ґу Ай дуй дулі дуй Увіда Аж не джересу не ефоту ци пара Хай вырідує Твоі Дамцом Локаций привіли Зубеньска над потоком Зубеньчык отримал сын князя зо смільника Ячко Выставил тот привілей <unk> жолтня <unk> рока саноцкій староста Пьотр Зборовскій село локувано на осадничым праві званым Волоскым на королівскых ґрунтах підлеглых під обшыр скорше локуваного з сусіднього Смільника А іщы скорше бо в першій половині ХХ столітя Терен тот мусіл уж быти выкорыстуваный о чым свідчыт хоцбы запис з <unk> рока в земскых і ґроцкых актах в котрых вымінят ся полонину звану Зубеньска і оана Слабеньского Люстрация з <unk> рока подає же на село перезначено <unk> ланів земли і можливе же до даных остане іщы другє <unk>беньско то село по котрым остали уж лем даякы сліды бо самого села з хыжами і людми уж неє Зубеньско находило ся при самій границі од замешкалых сел уж на обшыри Днешньой Словациі одділяло зубеньско Пасмо Бескід зо щыблом кошарком Глубокым верхом Высоком ґруньом Верхом Ядувазом і інчыма На пілніч од Зюбеньска находит ся Лубків Смільник і Ословиця а на пілнічный схід Воля Міхова А Далін Маню Щербанівка Бальниця Жубраче Солінка Зубеньскій Потік є доплывом рікы Ославы В <unk> році село якє розтігало ся на три піл лана обрабляло <unk> кмітів Наступны ілюстрациі подают же в <unk> році не занотувано ани єдного лана землі В <unk> аж <unk> потім в <unk> і в <unk> ланы землі Така змінна ґрунтова ситуация повязана мала быти з наіздами збіницкыма нападами і епідеміями В документах з <unk> і <unk> р село выступує під назвом Зюбіньско і підлігат під Саноцкє Староство В роках <unk> гарендажем села был Саноцкій судя Ян Лещыньскій а наступні од <unk> р саноцкій староста і санчівскій каштелян Францишек Бернард Мнішех Селяны Зубеньска Появляют ся на початку ХХ столітя в судовых актах в <unk> році выміняный є Данько і Кільян В <unk> риц іх кіл а рік пізнійше Фєдор Кочабин В половині вісемдесятых років ХХ ст Зубеньско мало обшыр нецілых <unk> квадратовых кілометрів і замешкувало го осіб Документ Йосефініше Матрице Зубеньско списаний правдоподібні в <unk> році подає же село підігало під державу Беско а його обшыр складал ся з трьох нив Так званий Бескій Ключ в <unk> р куб од австриятского уряду Адам Урбаньскій гербу не чує Перша нива загороды обіймувала забудову села Іла звана сельскым верхом обіймувала пастуска ґрунты під управу Укы Громадскы пастуска і ґрунты Попілску Уку і поля званы Приміркы і поля Лазоритів Третя нила звана выляньскым верхом обіймувала тіж громадскы пастуска поля Крякы Лукы і ліс Документ о згідности нив з фактичным станом посвідчыли представникы громады Війд Тимко Секула і Андрий Ґаца Семан Шаляньскій і Матвій Місник хто голопит р Коли одругы трало гевы а гаче воє бы вече застично страцу чысер а іс рахтувана і самоаків за три парі та три па сой цілі <unk>ear<unk>o<unk> за Ре три паторита яґата трипа ята цінный пис цінный писер ґ шла Дат ся зачере паєдна року пасет бога є то што лем Шематизмы з <unk> рока <unk> р выміняют як патронку місцевой церкви і парохіі а найпевнійший властительку села Людовицу Росновску сестру Адама Урбаньского Росновска од <unk> рока была дожывотным властительком цілого беского ключа В <unk> році маєток беской державы купил єднак Юзеф Купотовскій Потім ключ нашол ся в руках ЄН <unk> а од <unk> рока Адольфа Дехід дебранда з Трезна Од <unk> рока згідні з контрактом Купны і продажы то сама громада стала ся властительом ґрунтів зубеньска Хоц серед людности істнувал переказ же громада одкупила зубеньскы землі скорше од пана Клопотовского Правдоподібні выглядало то в тот спосіб же зубеньскы ґаздове одрабляли рівновартыст ґрунтів в Бескым Фольварку аж до часу контракту з <unk> рока З подій села заховал ся запис о вписі в реєстр концесиі для Максима Балажа на корчму паленых спіритусовых напитків і пила в хыжы нр <unk> Під конецтых років ХХ ст однотувано в селі Млин якій провадил селян о назвиску Давытко Склеп з ідлом мал фейнie<unk> ковальом был циґан Адам Сивак В <unk> році появлят ся інформация про Коператив Християньскій Союз діючу в зубеньску Цикава справа мала місце в <unk> році Село попало в конфлікт з парохом грекокатолицкой парохіі в Лупковій під котру підлігало зубеньско В тій справі учытелька Мария Мицек писала до Шкільного інспекторату в Саноку В гевскым селі Грекокатолицкій йогомост Лубкова бунтує людніст Не лем жебы высофати лемківскій буквар зо шкіл але тіж жебы знести зо школы двоязычніст Але місцевы не хочут высофувати тот буквар бо боят ся же йогомост впровадит украіньскы книжкы бо сам є Украінцьом Священник втискал людям же як підпишут деклярациі в котрій жадати будут державного языка в школі то тым самым задекляруют ся як Полякы і будут мусіли змінити віру Не знаме єднак як ся тота справа скінчыла Парафіяльна школа в Зубиньску выміняна є уж в <unk> році В <unk> до школы де вчено в рускым языку записаных было рускых діти По першій війні учытельком была Сабіна Бородайкєвич а в роках <unk> учытелювали Станіслав Ярош і Мария Бобольска по мужу Ницек В тракті ІІ Світовой війны в Зубеньску діяла украіньска школа до якой ходило <unk> роді Учытельом был аптикар зо Лювола якій втікал перед совітами і вкрыл ся в маленькым селечку котрым кінчыла ся навет дорога Клясы были получены перша з другом і третя з четвертом Коли вчыли ся меншы діти старшы переносили ся до кінцевых лавок і мусіли сідити тихо Робила гын тіж учытелька Софія Синета З захованых документів выникат же по другій війні не піднято в школі наукы Запис з <unk> р вымінят в Зубеньску шкільный будинок як спаленый і же конечна є одбудова і ремонт Бракувало тіж учытеля До <unk> рока в Зубеньску діяла пляцівка цільной стражы яка підігала підкомісарят в Маньовій Інспектораті Санбор В <unk> році службу полнили Аґацяк Бєрнацкій Буха Коваль Кубяк і Вітуцкій В <unk> році основано злюбеньску пляцівку граничной стражы з І линиі яка входила в склад комісарияту в Команчы команды Саноку Німецкій окупант Потім як занял польску державу в <unk> році злокалізувал зубеньску постерунок жебы унеможливити і ударемнити перекрачаня границі медже ґенеральным ґубернаторством а Словацийом Не здоляло то єднак выелімінувати того процедеру до честа Озрис Садомна А котоді вока Озріс Садомна А котого покеіст тудне Позріса зо мна Акадовиі з Яциі Савуры Позріс Садомна Дом домна А самоі савоіжыя самоі Така сама сепаі Та сама себе вжо тратый час очыіа Левати і Бая єст обрана усворяна Але лем ся запреситают Я моі хосер Ансамови Арсаболі Жы Ансамыі Тага сама сета А самой жы загоном <unk>I образ часовы вісаны Аково не Шыр занімі коло а я цвенрас вдає то буде А самолі А самой самови Тала сама соба А самовині А самой жыя самови Тала сама собата а сама села Злака Од <unk> р зачала в Зубеньску діяти чытаня імени Качковского записаных было <unk> ґаздів <unk> пренумерувало ґазеты Рускій Голос Новины і піон В тридцетых роках ХХ столітя місцевы учытеле остали зобовязаны до выполніня двох писм інформацийного квестийонариюша і квестийонариюша в справі баданя середовиска З писм тых выникат же селяне окрисляли себе як Лемкы або Русины Своіх сусідів звали од назвы села напримір Смільничаны лубківці а напримір тых што мешкали в Беліґроді звали Мазурами зато же часто ужывали слова ба Зубенчаны бесідували по лемківскы а іх статус окрислено як середні Ґаздівкы рахували приблизно од <unk> до <unk> моргів поля в што вырахуваны были єднак неужыткы Стосувано двопольовий спосіб ґаздуваня земля была гірска глиняста Штобільше написано в тых писмах написано же загорода была єднобудинкова то є під єдным дахом была і хыжа і ґаздівскы поміщыня стары хыжы были курны і небілены В припадку нівшых цілый будинок был білены в білы і червены пасы за вынятком двері од стодолы якы оставали ся жолты білены просто жолтом лимком З трьох сторін цілый будинок окруженый был другом стілом з дощок так званом загатом де уміщало ся солому Найважнійшым і шануваным місцьом в мешкальных ізбах был стіл Некотры селяне называли го столом святого Петра Здарало ся же на час бурі выношено такій стіл жебы розогнати бурьовы хмары Пеци і комины были з целы Таньы і горнята ужывали лем од свята або для гостів Поміщыня прикрашали малюваным паперьом і пауками з соломы Обік хыжы стоял сыпанеціхлер котрым тримано зерно і рільничы знарядя В каждій хыжы занимали ся пряджыньом і тканьом А некотры выплятали іщы кошыкы людиніст сама вытворяла си ціпы вилы радла а мутикы справляли ім циґаны Зубенчане співали при вшыткых можливых торжествах і любили гуляти Мадяра Польку Трімпольку Коломийку Краковяка Сыкавшых звычаів учытелька записала же Дівчата мили ґамбу сирватком в кажду пятницю в велькым пості жебы мати ясну і ружову скору Інчым цікавым але дост страшным звычайом было нибы такє коли вмерла мала дітина то жебы не ходила і не страшыла вытынали єй кавальчык скоры з рука або вбияли в чело цювака Вірено же діявол може ходити по світі по так званых блудных місцях найчастійше прибераючы форму козы Ден коли мало страшыти то был четвер Жебы зошмарити грокы Шмарене перез босорку што обявляло ся дрещами і тым же было чловекови недобрі то треба было шмарити горячы угыликы на воду найліпше на ріку потім ся напити той воды гымити ньом ґамбу і конечні вытерти ся кошером котру ся мало на собі Жебы напевно ся поправило можна было іщы окладити ся посвяченым церкви Зільом Кєд ходит до моральніст і реліґійніст Зубенчан то учытелька описує іх в барз неґативний спосіб Вымінят великє чысло нешлюбных діти пише же здаряли ся крадежы же видно сусідску ворогіст і недовіря Але же в родинах были добры реляциі хоц бывало і так же стары люди якы не мали своіх ґрунтів были высмілуваны і зневажаным навет през своі діти Писала же люде были реліґійны але кєд ходили лем практикы Вы не шанували його мостя і вдавали ся з ним в конфлікты Напримір зашмаряли му же за мало вина давал при причасти При пункті якій односил ся до стосунку місцевых до польской державы учытелька написала же людиніст є староруска і лояльні наставлена до польской державы за вынятком двох ґаздів але тоты не сут забарз популярны серед своіх сусідів і не мают на них ниякого влияня Кєд ходит о даякых сельскых активістів то вымінят голову чытельны Максима Мінка Писала же люде охочо піднаймували бы поміщыня в туристичных цілях але додає же положыня зубеньска Не сприят тому До повітового міста было аж <unk> кілометрів до колейовой стациі <unk> а до найблизшого костела <unk> І не было близко рікы ани ліса ем шысі пишпиша пишы пишпиш Леда Даґі тоты дати талі тоты ради недати не жы там до діталі тоты дра знати не жы там динеж доказа кажа дати кажа дам тематика лем ци Сантеляно <unk>atieni лядарада В зубеньску мешкали головні Лемкы і так в <unk> році село рахувало <unk> Лемків <unk> Поляків і <unk> Жыдів в <unk> році <unk> Лемків і <unk> Жыдів В <unk> році остало в зубеньску лем двоє люди <unk> вересня <unk> рока зубеньско заняли два батальйоны ХХ полку піхоты словацкой арміі потім село перешло під німецку окупацию Молодых высылано на примусовы роботы до Німец А<unk> липця <unk> рока Гітлеровці доконали екстермінациі місцевой жыдівской людности В жолтни <unk> р Червена Армія выперла Німців з того обшыру а місцевых хлопів влучыла в своі шереґы Помале зачали тіж діяти польскы адміністрацийны структуры В Зубеньску під конец січня <unk> р ґмінный Аґроном перепровадил сельскы зобраня Тичыло ся оно плянів на найблизшый час конечности обсяня землі і заложыня Молочарні Присутны были вшыткы ґаздова саля была цілковито выполнена был тіж священник В тракті зыбраня забрал голос єден з ґаздів Ідумал ся ци аґроном фактичні є аґрономом ци може міліциянтом По цивінному Звідувал ся зато же Аґроном не шкал на посторунку але тіж зато же одколи основано в селі посторунок то двох міліциянтів прав што тыжден без праву заберат ім уці а при тым ся авантуруют горозят броньом і выкрикуют же селяны сут бандыройцями Ґазда додал тіж же они в сенсі селяны ся на такє не згаджают же як треба оддавати уці то найшол тис Вызначыт хто маєй коли давати Лем жебы они міліциянты самы безправні ім іх не заберали Наконец перемовил єґомост же вшыткы сут католиками і не повинно быти медже нима ниякых ріжниц В неофіцияльній розмові з аґрономом священник додал же люди ся боят боят ся міліциянтів боят ся упа боят ся же предвіско а хотят лем нормальні жыти і ґаздувати <unk> лютого <unk> р покликано шолтыса і підшолтыса Зубеньска Выбрано Федора Буранича і Петра Сушко В Серпни перепроваджено Спис Людности На місци в селі было <unk> осіб в Німцьох <unk> в Совітскій Арміі <unk> а в Совітскым Союзі уж <unk> В січни <unk> р мало місце зобраня на котрым покликано Вымінену Народову Раду Але хоц двох представників з Зубеньства было на ним присутных то єднак не влошли в склад рады В маю того ж самого рока перепроваджено выселенчу акцию депортувано <unk> родин хоц жебы уникнути выселеня <unk> родин задеклярувало ся як лояльны грекокатоликы народовости польской не помогло Мусіли лишыти в сумі на ціле село праві <unk> гектарів ґрунтів в тым <unk> гектарів обсіяного поля вартіст хыж і землі ошацувано товды на <unk> тис і <unk> злотых В документах з <unk> р ґміны урядникы записали же в зубейску остали дві особы <unk> ушкодженых хыж церков і по части спалений будинок школы Од <unk> р мясна центральна выкорыстувала хыжы в зубеньску при оказиі літніх выпасів худобы і коны Інвентаризация з <unk> р выказала же в зубеньску остало лем <unk> деревяных хыж крытых кычками <unk> стодола якы надавали бы ся під замешканя для новых осадників В візитацийных документах кросньского деканату з <unk> рока находит ся інформация про церков Зубеньску Зарахувано іх товды до тых старых і барз старых церкви Дзвінчена была єдном баньом але позбавлена ґонти бідаху Дзвін містил ся в бані над притвором До середны церкви провадили деревяны двері осаджены в желізных завісах реґлюваны Церков не мала підлогы не было поліхромі был іконостас але без ряду ікон пророків і праздничных ікон Были потрібны книгы і облечыня для священника В тым році парохом был выміненый лем з імена отец Алексий Од громады отримувал дві піл маткы вілса і по два хлібы з хыжы Наступну церков выміняют документы з <unk> і <unk> рока Была то церков побудувана в <unk> році Покровы святого Михалахела деревя на вежын привидны вшыткы поміщыня были той самой высокости вкрыты єдным каленицьовым дахом звінченым трьома выжычками на котрых поміщены были кресты обыта была в цілости ґонтом обік стояла двокондиґнацийна мурувана з каменя дзвіниця вкрыта бруґовым дахом з бляхы здвінчена цибульком з крестом До кінця <unk> років ХХ столітя зубеньскым парогом был отец Александер Гаталевич В <unk> році занесено парохію в Зубеньску а місцеву людніст прилучено до парохіі в Лупковій Вынятково торжественно святкувано в зубеньску Ден святого Нуфрого на облаганя Бога о ворожай і добре хованя худобы Што богатший ґазда фундувал при хыжы при дорозі Крест на офіру Богу На конец днишнього одтинка познайте Зубенчан Бацак Балаш Басараб Бончок Боівка Бобольскій Брянка Буранич Хома Циґан Червеняк Чілка Чопак Давидко Дейнаковскій Добряньскій Дрозд Дурняк Дичко Динес Фалькєвич Фельнбуш Фоненбаум Фурч Ґвеза Ґонца Гнатко Іванчак Іванишко Яровым Ярош Комарец Копішка Клюдс Кремпа Куций Кундрат Кулинич Куртик Кута Лазоришак Лавер Мацикур Маєцкій Матів Мінко Москва Мицек Мисник Надзьо Намісняк Несторович Мікончук Ораскій Ожеговскій Попович Рамир Жуцідло Саляньскій Секела Сенько Сивак Сокыра Скомскій Сомер Стапай Стец Сулик Сушерепа Сушко Сич Синета Сиванич Шарак Шкурпила Тик васелькю Вельбы фесио родах ложысенду ліжаєт альбы сыно роба гев насу любиє ставлян дак так бом Приємного вечера Майте ся добрі для радя Лем фм Наталия Малецка Люлі люлі накрывако в прою літню су ты гуртом і собацьом га війтом закнул Наврокы не сяде раз торо ґу Списпи на врокы не ся ни раз до ран
![A Я[К]...? #84 - 23 X 2013 - Зубеньско](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/zubensko_medium.webp)
![A Я[К]...? #84 - 23 X 2013 - Зубеньско](https://podkasty.lem.fm/media/podcasts/aiak/zubensko_thumbnail.webp)