А Я[К]...? #34 - 24 X 2012 - Зиндранова, Зіліньскій Іван
Еп. 34

А Я[К]...? #34 - 24 X 2012 - Зиндранова, Зіліньскій Іван

•

Опис епізоду

Істория села Зындранова і кус про Івана Зілиньского

Автоматычна транскрипция

В <unk> році стояли в Чорным <unk> хыжы і мешкало <unk> люд Ясюнчане управляли тіж Дуже Лену Такій лен Щавник был єдным зо сел котры в <unk> р походят першы запискы в котрых вымінят ся циклиньску волю Завитаме на Шляхтовску Русь По закінчыню війны уж ся не зас уставили свого кандидата до парляменту Бюна Там сме уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як Добриден Наталия Малецка вытала степло в тот холодны ден слухате проґраму А як в радию Лем фм Тыжден тому призерали сме ся село Жыдівскє Довідали сме ся тіж кус про Івана Желема писателя котрого доробок зараховує ся до найвыбітнійшых осягнінь сучасной лемківской літературы Днес пересуламе ся на Захід в стосунку до жыдівского до місця котре думам є добрі знане а то зо взгляду на Музеюм Лемківской Культуры котре ся в ним находит Днес одвидиме Зындранову Буде тіж кус про особу Івана Зілиньского котрий тіж як желем занимал ся словом але не яко творця але яко дослідник лемківской бесіды Буде тіж кус музикы буквы ЗЕТ світовой Вкінци вышли сме зо стайні то послухайме кус більшого світа Запрашам до слуханя Зачнеме по сусідскы зо Словациі походит Зузанна Гомольова єдна з головных словацкых композиторок Єй музыку характеризує лірика поетика і навязаня до фольковой традициі Послухами ковальчыка Ей Левочы і Зузанна Гомольова Ей левочі в Левоці лежі пані в немоци Ей гуй лежі пані в нємоци она вобіт Не мал єй до поню Єй вуй Не мал єй до поню ала пана старіго послаля го самій го Ей гуй послала го самій го Кіпан Божурачєрал компан панюмілювал Ей ой компан панюміль Ужбан на дверех КыраєрС Ей <unk>rea<unk> чота по скудлена Ей гуй чыта постявску дленначка Місі Голіля так дустяльску діля Ей гуй такту постявску діляй Ема Міла ці то клобу на столе ей гой ціто клобу на столені ци боліоні Ей ой тусьоні чізмі подей гуй ціточізмі подбаліоні лягалі Ей вый туро <unk>это лежій пой гой рото лежій под то є же браву в гілі поля мам враз ногі Ей ой поля маму враз ноги Лісипол до пліпа болпісимучо ситал Ей ой болпісимучо ситал Товач буде <unk> златі Ей гуй підягнест Майже в рамку погіястра і стреногі Ей гой страдже си свеногі Кєд сме зачали по сусідскы по словацкы то так уж останме При самій границі зо Словацийом в кросняньскым повіті вздолж потока Панна колиси Солотвина розтігат ся село Зындранова Од заходу сусідує з Зындрановом барвінок Од пілночы Тыляла од сходу Дальова і Яслиска а ідучы на полудне найдеме Липовец і Черемху По словацкій стороні на полудне од Зындрановой находит ся лыжній і Нижній Комарник Найнакше як решта лемківскых сел Зындранова положена є в долині а окружуют єй горы густо пороснены лісами З тых высшых верхів при Зындранові поминути не можна Дзюрч Діл ци Острий Верх на пілночы камарку і токарню на сході і середні Верх і кычеру на полудни Початкы села сут дост одлеглы і повязаны мают быти зо собом краківского мічника Зиндрама з Машковиц З істориі того вояка знаме же в роках <unk> отримал од Короля Яслиска і поблизкы терены вздолж річкы Морала повысше пізнійшого Дешна Наданы землі были рівнолеглы до давной руско польской границі по єй східній стороні Закладат ся же Зындрам занял тіж сусідню до отриманого обшыру долину В часі свого ґаздуваня м ін выдає привілей на лякуваня села Йоганны пізнійшого королика польского Потім в <unk> р одпродає перемыскому біскупови село Любатову появлят ся тіж в судовых документах і закладат ся же мусіл мати свій замок Приймує ся же село Зындранова істнувало в <unk> році правдоподібні на праві Німецкым В <unk> році король Владислав Яґєво выдал документ в котрым потвердил же Зындра нова находила ся во властях Зындрама з Машковиц котрий вмер в <unk> році Яко село на волоскым праві Зындранову однотовує ся в записках в <unk> році В селі сут уж <unk> волоскы дворища єден коморник шолтис котрый ґаздує на єдным лані землі церков і духовний Была то уж зато велика і розвинена осада З книг Поборового Реєстру Краківского Воєвідства з <unk> рока довідуєме ся же в Зындрановій є уж <unk> ґаздівок <unk> волоскы дворища Єдна Загорода Шолтиса є тіж двох коморників без худобы і єден Духовны і церков В <unk> році властителька села Ева Чыковска з Дуклі переказує село Миколайови Кобеляньскому Під конец <unk> столітя село належало до влоскых купців а єдным з них был Октавиян Ґуцці В наступных столітях село находило ся іщы во властях Івана Феруся і дост долго в руках властителів Дуклі мациньскых Подля мешканців назва села може походити од слова зендра што з німецкого языка поточні означат руду желіза а в селі мала находити ся копальня желіза Під конец ХХ столітя В селі Мешкалу <unk> люди В перві Марі Даульне Псевдоним Зап мама Артистка походжыня бельґійско заірского Заір то тепер Демократична Республика Конґа Од третього року жытя мешкат в Брукселі а коли діти зі школы ходили на лекциі Грине піяніні мама зап мамы приближала єй голосы дощовых лісів і злукы піґмеів Центральной Африкы Зато послухайме што з того вышло зап мама і пісня бірляка ляґатка ткаты ляґатска ткаты ляґатска тскатсам <unk>em ляґатка ткаты ляґатка ткаты ляґатска ткаты і ляґацка тка ґуна паны ґу нату саідеаты рляґат катка ляґатка ткатови ляґатка ткачі ляґатка ткачы закон севеты Забату Ґеліздік брылятат патя Был я татактат ґажкі Был я таттат ґазды был яктат ґазды был яка чытат тяжкы золдже был яттат тяжкы ди был як чытат тяжкі золчы был як Ґаміна Ґадкарка Перша змінка в Зындрановскій церкви походит певні як уж памятате з <unk> рока Кєд в люстрациі з того рока вымінят ся <unk> Істнуючы волоскы Дворища Духовного і церков З пізнійшого поборового реєстру з <unk> рока потверджат ся присутніст церкви і духовного в селі Подля шематизму з <unk> р мешканці села остали при православным обряді аж до <unk> р В тым році вмер остатньо православный духовный в парафіі отец Василь Барвіньскій Парафія в Зынджановій приступила до уні аж в <unk> році разом з прибытьом католицкого духовного Є то понад <unk> років по берестицскій Уніі з <unk> рока В часі адміністрацийных реформ з років <unk> Зындранова стратила статус парохіі Яко єдина з терену дукільского деканату одзыскала го в <unk> році Додатково до парохіі долучено іщы яко філію барвінок в котрым в тым часі не было церкви З устных переказів выникат же перша церков остала побудувана в выжній части села під лісом В <unk> році вымінят ся деревяну церков під покровом святого Миколая Неє певности ци є тота церков котра перетрвала до кінця ХХ стватизм з <unk> р подає же в <unk> р вознесену нову церков котру перебудувано в <unk> році за часів пробоства отця Ельяша Поляньского В <unk> р вознесену нову церков традицийні уж для села під покровом святого Миколая Была то будовля деревяна зрубовой конструкциі вознесена з белі котры на нарожах крижували ся зо собом на тзв Рыбій Хвост Посадовлена была на подолжным пляні тридільна з трибічні замкненым алтарьом і з ризалітами по боках в части храму вірных Бічны ризаліты закінчены острым спадистым дахом надавали церкви позорні жут на пляні креста Такє вражыня підкрисляла іщы конструкция даху характеристична для церкви на пляні креста Цибуляста баня положена была центральні і осаджена на высокым тамбурі звінчена псевдолітарньом цибульком Додатковы штырі лежычкы осаджены были на каленицях над алтарьом притвором і ризалітами Олтар прикрывал <unk> спадистий дах а притвор три спадисты Цілый дах разом з центральным копулом і лежычками покрытий был бляхом Дяконікон конструкцийні полученый был золтарьом од пілночной стіны вход был од сходу і накрытый был пульпітовым дахом Од західньой стороны до церкви прилігал іщы невеликій притвор слуповой конструкциі з двоспадистым дахом Стіны церкви і щыты шалюваны были дошками пьоново Церков убезпечена была в убезпечыньовым Товаристві Славія В часі війны церков ушкоджено а по выселінях церков стояла опущена В <unk> році завалила ся головна баня В своіх споминах Федор Ґоджо писує пробы ратуваня церкви Было товды пару лемківскых родин котры вернули в <unk> році і котры прібували ратувати храм Єднак товдышні повітовы власти в Кросні заборонили якых небуд ремонтовых робіт датых котры не послухали карано през суд і колеґіяту Руйны церкви розобрано в <unk> році Коли будувано тоту церков а было то за часів отця Корнелия Копыстяньского в <unk> році вызнесено тіж дзвіницю мурувану параванову з трьома отворами просто звінчену накрыту штырьоспадистым дахом Завішено в ній <unk> дзвоны фундуваны през еміґрантів зо Штатів і Канады Три найвекшы сконфіскувало в <unk> році німецкє війско Лішыл ся лем єден найменшы званы Попайлів од імена офіруючых По акциі Вісла комендант зо Стражниці в Барвінку забрал і тот найменший Што ся з ним дале стало не знатя Яко наступний музичный перерывник запрезентує ся Зохар Фреско ізраільскій музык турецкого походжыня віртуоз вельох перкусийных інструментів почує тего в товаристві віолончелісты Ларса Данієльсона і польского піяністы Лешка Можджера Перша школа проваджена была през духовного ігнатого пашняньского попередника отця Копыстяньского Будинок школы был малы деревяный і стоял посередині Зындрановой Была то одночасно єдина школа в околиці В другій половині ХХ столітя В селі мешкало <unk> люди А уж під конец того столітя заселеня значні ся звекшыло і Зындранова рахувала уж <unk> парафіян Перед І світовом війном З парафіі Зындранова котра обіймувала іщы сусідній барвінок на еміґрациі перебывало аж <unk> люди што становило на тот час <unk> вшыткых селян В Зындранові были <unk> нумеры Поза Лемками в селі жыло іщы <unk> Жыдів і <unk> циґаньскы родины Жыды займували ся дільництвом провадили корчму а циґане жыли з ковальства і музыкы Циґаньскы хыжы стояли посередині села над ріком а місце то звано Латриском Перед І світовом війном збудувано в селі Мурувану школу Війна забрала понад піл зосеткы змобілізуваных селян Отця Копыстяньского інтернувано в Талергофі а зкутком борб зупелні знищено выжню част села Над Зындрановом мала місце кєрувала бітла на баґнеты медже росийскым а австо угорскым війском Лишыло ся вельо тіл котры поховано в єдным місци в поблизкым лісі Найстаршы селяне споминали же обшыр того цмонтеря был огородженый і стоял на ним крест Терен тот по котрым неє уж днес сліду звано цмонтериском Мурувана школа перетрвала війну і през долгы рокы в меджевоєнным окресі учытелями были Маря і Осиф Байко Будинок школы з австрияцкых часів заховал ся до гнеска Учытелів в часі окупациі арештувано Не позволено ім тіж вернути до села Разом з дітьми нашли ся на Украіні В меджевоєнным часі в Зындрановій діяла комурка комуністичной Партиі Польскы Одтале выводил ся активний лемківскій діяч комуністичний Григорий Водзіґ Пару мешканців Зындрановой взяло участ в гішпаньскій войні в <unk> році Три рокы пізнійше В часі мобілізациі до польского війска забрано <unk> хлопів На примусовы роботы до Німец забрано зо села понад <unk> молодых дівчат і хлопців в віку од <unk> до <unk> років Част них николи не вернула до села В <unk> році двох селян вывезено до Освєнцімя Оба згынули в обозі Дахал два місяці по арештуваню Пару молодых селян прилучыло ся до партизантскых діянь протівко гітлеровцьом Совітскы партизанты мали свою крыівку над селом в лісі о назві Матисів В огни Вальк Зындранова нашла ся в <unk> році коли Червена Армія розпочала дуківску операцию В селі перебывали головны доводителі фронтовых одділів Вельох селян затягнуло ся до війска З жыдівскых родин замешкуючых селом німецку окупацию Дало ся пережыти єдному хлопцю Повело ся му втечы з Зындрановой Самуля урятувала польска родина з околиц Ґорлиц решту розстріляну в поблизкым Лісі Пережытя свого дітинства втіканя перед Німцями і вальку о пережытя Самуель Олінер описал в книжці Не рогё неска колишній мешканец Зындрановой Олінер жыє в Каліфорніі де є професором социйолоґіі а головном тематиком науковой діяльности Самуеля є Альтруізм Зындранова і сусідній Барвінок в <unk> році отримали Ордер Червеной Звізды Внесок о одзначыня підписал былый доводитель Першого корпусу чехословацкого ґенерал Людвіґ Свобода Для учыня памяти полеглых в бітві о дуківску перехыбу лемківскы селяны поставили в сімдесятых роках памятник котры війско высадило по пару місяцях властям не сподабала ся лемківска ініциятива Вперві іщы раз тріо Зохар Фриско Данієльсон і Монщыр В <unk> р парунадцет родин котрых хыжы остали знищены на скутоґуіны выіхало до Радяньского Союзу По них пришол час на наступны родины а <unk> родины котры іщы остали в <unk> році выселено на західні землі Вслід за Лемками на західні землі добровільні перенесли ся тіж зындрановскы Циґаны В <unk> році до села вернули дві родины наступных вісе <unk> приіхало до Зындрановой в роках <unk> Найбарже привязаны дві циґаньскы родины тіж вернули за Лемками до спільной Зындрановой Пят інчых родин котры тіж хтіли вернути до свого села завернено з колейовой стациі в Кросні а дві котры доіхали до самой Сындрановой тіж одослано з поворотом на захід В <unk> році Завязано в селі Кооперативу о назві Солідарніст котра функцийонувала до <unk> рока При кооперативі основано драматичну ґрупу котра выступувала зо штуком Лемківскє Высіля Был то першый повійні артистичный ансамбль на Лемковині В <unk> році до села допроваджено електрыку В <unk> році заініциювала свою діяльніст Ізба Памяток лемківской культуры котра діє до гнеска під назвом Музеум Лемківской Культуры Музеум остало заложене переспана Тевдора Ґоча Ізбуток отворено в старій лемківскій хыжы з <unk> рока котрого першым властительом был сельскій писатель Тевдор Кукєва Музеум початково обіймувало хыжу і конюшок В хыжы обізріти можна типову лемківску мешкальну ізбу з выпосажыньом пец ґратя меблітацкы нарядя канторок писателя ци ґаздівскы поміщыня такы як боіско ци стайня В Коморі зорґанізувано выставу церковных нарядів історичных документів записків рисунків неістнуючых церкви і выставу людового облечыня В осібным будинку в Конюшці є выстава експонатів з Бітвы о дуківску перехыбу Склад музеу входит тіж хыжа жыдівской родины Зальмана кузняк каплиця Вітрак Мала Корчма а в сельскій світлиці орґанізуваны сут часовы выставы є ген тіж бібліотека і бюромузеум Недалеко музеуму по другій стороні потока на Скарпі єцмонтір на котрым найдеме пару цикавых різбленых камінных крестів Куздале на полудне є обшыр окруженый великыма липами Є то місце попереднього сельского цмонтеря на котрым заховал ся лем єден крест з <unk> рока В місци тім стояла описувана скорше деревяна грекокатолицка церков під покровом святого Миколая В звязку Споминаным уж заказом ремонтуваня завалила ся в <unk> році а люде молили ся в громадскы хыжы На нову церков мусіли чекати понад <unk> років В <unk> році розпочато будову православной церкви Мурувану церков під покровом того самого покровителя што попередній церкви посвячено в <unk> році Найдеме єй при головній дорозі В <unk> році в Зындрановій поставлено іщы гремокатолицку каплицю В горі села функцийонує сезонове хрониско студентскє проваджене през CЕС для оддыхніня з ЮкаДa Цілый час очывидно позостаєме в гузикы буквы нишнього одтинка буквы ЗЕТ Зукаду заспіват пісню Бонґа Соду темпо дапасада Ялпасо Бургіo<unk> цукана цукана ні цукана шар шар фойоте іде мару тятос собі ребеля Раз вам медму набола і наради вара файком ребельові цукана цукана цукана Но єде смо яту єли да буде попаратіту стара ґамату Ниґентавє примеру но ти фрутайме амон до намізбе та парцеру цуката цукада цуката соду тему та пасада Я іда нам пасо буркісла Но профламува скота Єлина буде пасати на пасадану в понту дуйконту циґана Дзіґана Дзиґана Жар жар файонтей І міґестив мажу катоди собі ревеля та сам нязь му набола і на гора ємора пайку кыревеловы циян циґана цукана нолі дасмо мояту Кієли да буде мотаранти тоди ся на камату мі тови примеры новни фрутай нияйму до насме Ліжме тазена <unk> Сокана цукаля і сукана лем ґамводы Сокана гесталя ецота ецота сут облота сотана віцена ге сука Злиньскій Іван Вродил ся <unk> марця <unk> р в Красні Вмер <unk> квітня <unk> р в Празі Філолоґ дослідник лемківской бесіды фольклориста псевдонім Іван Коростеньскій По закінчыню Перемыской ґімназиі студиювал теолоґію во Львові потім вступил на Філолоґічный Факультет Відиньского Університету Юж на другым курсі зрыхтувал реферат в котрым велику част посвятил лемківскій бесіді його рідного села В <unk> році скінчыл університет з титулом Доктора славяньской Філолоґіі Працувал яко выкладовця украіньской німецкой і латиньской мовы в бережняньскій станіславскій і львівскій ґімназиі В <unk> році перебывал на східній Украіні де бадал украіньску мову Війна на якысий час загамувала його працю В <unk> р зачал працувати на Ягайланьскым Університеті в Кракові яко надзвычайный професор рускых бесід З великым заанґажуваньом континуууувал досліджыня над лемківском бесідом В <unk> році опубликувал поважне наукове досліджыня під назвом Носовы злукы в бесіді села Красна корусяньского Повіту Філолоґічны праці В <unk> році опубликувал Карту Украіньскых Голорів котра внесла великій вклад в украіньску діалектолоґію Скорше опубликувал іщы допис Проба упорядкуваня украіньскых бесід Вынятково енерґічні спротивил ся з гіпотезом польскых бадачів котры твердили же основом лемківской бойківской а і гуцульской бесіды є мала польска В квітни <unk> рока взял участ в експедициі на західню Лемковину до села Явіркы в результаті котрой написал наукову працю під наголовком Лемківска бесіда села Явіркы Дуже увагы посвятил тіж способам розграничыня бесід лемківской і бойківской чого ефектом были такы праці як питаня про лемківско бойківску мовну границю ци границі бойківской бесіды Вернеме тепер славяньскы музичны кругы і почуєте болгарскы голосы в Товаристві Замбу Антоніо бежы маш диштыка тум ра дешто те на батазы Думил Мыжы не звел бы не валя брас мон веце веце монце сясопатынонде про комор міном Што про кєде ІІ традициі По війні Зілиньскій лишыл ся в Празі на посаді професора украіньской і білоруской бесіды Карльового Університету Хворота не позволила му на докінчыня вельох заплянуваных і зачатых досліджынь Його роботу континуувал Сын Орест Орест тіж вродил ся в Красні Было то <unk> квітня <unk> рока а вмер <unk> липця <unk> рока в Свіднику Початкову і середню освіту здобил найперше в Красні потім в Кракові і Ярославію В <unk> році вступил на Украіньскій Університет в Празі В <unk> році скінчыл славяньску філолоґію на Праскым Карльовым Університеті де потім працувал яко выкладовця Од <unk> рока до кінця жытя працувал на Чешскій Академіі наук в Празі де скупил ся над проблемом украіньскославяньскых культуровых контактів і баданьом украіньского языка Презентувал погляд про украіньскій кєд ходит до Русинів а велику част свойой праці посвятил на досліджыня лемківской культуры і бесіды Серед науковых досліджынь зілиньского найвекше значыня мают антолоґіі русиньскых баляд і порівнаючы досліджыня над русиньскыма словацкыма чешскыма і польскыма фольклоровыма балядами західніх Карпат Дописы зілиньского часто друкуваны были на сторонах нашого слова і нашой культуры То тілько нагниска Дякую Вам за увагу і запрашам за тыжден А як Тримайте ся тепло Наталия Малецка ІІвараєн Мийнар Єдине осина Вана Зірочко на вой небо Отця матку гні на штыл Вана Зірочко на вой небо Отца матку гнінашті уж воєчік домовит Сестра Мусти Ітай мой брат тричеґєді аля з рочковы не віделі Ітай мій брат тричеґєді Валя з Рочковы не відем естра моя смі мся піддат Десуво тіта десу маті Отец мати ні сул дома членом шол до Костоля Отец маті дома виду Терай присіл до нас єден буде ци овіл нас пренонсоват присіл до нас єден буде ци овіл нас пренонсоват Отєц Матіса стараю ґамбоячка спаті даю Коморена білий лож там си його сестра ІІ двоячік тіхы засфальт Бінар з бінарком горе стал і ті ріво ячка за діліт Окном до води годілі і тіли воячка забілі окном до води годілі Акецера сталя Новоячка Сербіта Де є тенмо якчыту Ноцова Чосивна з Ноцля піта еран наша чысати таж зна нияку знаму сни паж То до мій брат триче Ґєді мі дваназ дочко невідені дівден Андрівка Астрия Быґів Бортне Вільшня Лоловец Граб Ґладышів Долге Дешниця Ждыня Залатка Ізбы місцова незнаєма Одрехова перунка Переґєтів Святкова Велика тыляла Устя Волоскє Фльоринка Хырова Циклиньска Холя Чорне Шляхтовска Русь Щавник Ясюнка Там сме уж были На новы прогулькы запрашам як все в середу на девяту вечеру Наталия Малецка А як