З лемківского архіву #103 - 16 VII 2015 Миколай Мурані
Еп. 103

З лемківского архіву #103 - 16 VII 2015 Миколай Мурані

•

Опис епізоду

Odcinek przedstawia biografię Mikołaja Muraniego, greckokatolickiego księdza z Rusi Podkarpackiej, wychowanego w rodzinie duchownego, który kształcił się w Użhorodzie i Strasburgu oraz znał kilka języków. Opisuje też jego pracę jako archiwisty i sekretarza w kurii biskupiej, a później obowiązki w eparchii w trudnym okresie po zmianach politycznych na Zakarpaciu.

Автоматычна транскрипция

Лемківскє архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых де інде не прочытате ани не почуєте Слайты лемківского архіву в
Радиі Руской Бурсы ЛЕМ фм просит Павло Ханас Дести в лемківскым архіві
почуєте бурс священника з Підкарпатской Руси Міколая Мурані Микой Мурані народил ся
в родині грекокатолицкого священника Івана Мурані <unk> мая <unk> р в селі
Березова пустского району Был дзецком в родині Мал він три сестры Надію
Ґеорґіну і Єкатерину котры барз го любили і все споминали його якосдібного
хлопця В родині Мурані не лем Микой выріжнял ся своіма талянтами Вшыткы
діти як і жена Лавра Сильвай были добры в науках гуманістычных в
чужых языках і математиці Родина Мурані мала долгій родовіт звязаный з сестром
Александра Духновича з Узанном і єй дівком Терезом Невицком В такій родині
Миколай Мурані основы свого знаня отримал од няня Івана якій тіж был
патріотом старе по На жаліщы молода Лавра мама Миколая вмерла в році
<unk> Коли Іван Мурані сам з четверома дітими перенюс ся до Ужгорода
то діті продолжали гын едукацию в ґімназиі Микола якій был барз таляндвитий
ходил до клясы зо старшыма дітими і разом з нима писал матуру
Його отец для своіх діти был барз вымагаючым няньом Казал ся вчыти
своім дітям латины і математикы споза проґрамовых учебників Еґзамены для його діті
были вельо барже контролюваны жебы не заходила небезпека сприяня ім По реальній
ґімназиі Миколай Мурані пішол вчыти ся до Штрасбурґа на Бозгословскій Факультет наука
проходила му легко Поза материньскым языком і латином свобідні бесідувал по французскы
німецкы рускы украіньскы і мадярскы Прізджаючы на евакуациі домів до Ужгорода Миколай
все барз дуже чытал По закінчыню наукы і повороті домів не одраз
Миколай остал высвяченый на священника Найперше остал назначеный архівістом і секретарьом в
єпископскій канцеляриі тыма занятями труднил ся през два рокы по чым остал
в ужгородскій катедрі высвячені на священика При высвячыню Миколай Мурані принял цилібат
Дале робил яко секретар єпископской консисториі од <unk> рока яко секретар єпископа
Отец Миколая помер <unk> жолтня <unk> р на Вылі в Кырві Стало
ся то по арештуваню його камера та і редактора літературного Вісника Івана
Ґарайды Были то за міцны прежытя для няня прешто в м На
горі зимний вітер віє зимний вітер віє там наш Василь женичень ку
сіє там наш Василь женичень ку сіє ге я Уж посіял приходит
до краю приходит до краю вышло дівча зеленого гаю вышло дівча зеленого
гаю гея гоі Ой Василю Василю гутаю Василю гутаю вылятме з зеленого
гаю выгатмены з зеленого гаю ге Ял бы м ятя з того
гаю Васти з того гаю Васти волілби мтя здоріженькы зрасти волілбим <unk>
здоріженькы зрасти ге Яли Воліла бы м даны ніч будете даны ніч
будете мал бы стиня З дорогы зводити мал бы стыня З дорогы
зводити ганя куплю я кватарочку меду кватарочку меду гыя тебе Здоріженькы зляду
гія тебе Здоріженькы з раду гай Ой там в гасил пшаничань куль
косит пшаничань куль косит ганця йому Дітину приносит ганця йому дітину приносит
гая цит же цит же Гонусами Ленька гонусами ленька ботоныш дітино маленька
ботоношы дітино маленька ге яголи Миколай в тым часі робил уж з
єпископом Стойком Был він секретарьом єпархіі прешто мал вельку владу Єдночасні вчыл
в семінариі Грекы Латины і теолоґіі По вызволіню Підкарпатя Совітами зложено мураньому
пропозицию престя на православя а в часі тым замордувану владыку Теодора Ронжу
і ціла одповідальніст за єпархію спочывала на Миколайом Муранім Згідні з церковныма
законами священникы якы были втовды іщы свобідны на Підкарпатскы Руси мали выбрати
капітулярного вікария спомедже себе Александер Гіра Теодор Когутич і Віктор Хома выбрали
на сесию функцию Миколая Мурані котрий не был членом капітулы В грудни
<unk> р до Ужгорода прибыл полномічник правительства до справ Реліґійный в Вільховій
Він стрітил ся з капітулярным вікарьом Миколом Муранім каноніком Александром Гіром і
священником Йоаном Середім Зложыл він ім пропозицию перейстя на православя В інчым
припаді іх діяльніст ставала ся нелеґальна Миколай Мурані без ваханя одшмарил тоту
пропозицию по чым одраз спали грозьбы зо страны Вільхового Н підробило документ
про даруваня катедры в Ужгороді православным священником і прото же Миколай Мурані
зрікат ся вшыткых функциі По самым тексті того фальсифікату видно было же
добрі едукуваний Мураній того тексту не написал Не позераючы на його вік
зложено йому іщы раз потім пропозицию престя на православія і принятя функциі
єпископа Микола Мурані зас одшмаріл тоту пропозицию Тым разом одповідьом Влады было
його арештуваня Найперше од <unk> р был він два рокы вязниці Н
<unk> в Кыйові До суду в <unk> р внесли його на ношах
бо на тілько слабій Мурані не міг сам гвойти Суд сказал його
на <unk> років вязниці і конфіскату маєт Маєтку Мурані в тым часі
практичні уж не мал НУ забрало з його хыжы вшыткы рукописы і
цінну бібліотеку його няня Івана Іван Мурані был не лем священником але
был тіж професором математикы і астрономіі як і членом кореспондентом Будапешской і
Сорбоньской Академіі наук Был тіж писательом його творы выходили під псевдонімом Іван
Боростяник Ціл його доробок рукописів і книжок конфіскувано вывезено до Рахова гын
переробено як макулятуру на картун Вырок Миколай Мурані одбывал в Казахстані недалеко
Караґанды Доміл першій раз вернул в <unk> році як є бы єднак
не давало йому спокою і выдаленой ос Украіны разом з Александром Гіром
Они пішли на Лотву але і одтамаліх вышмарену Прото зас трафили до
Караґанды гын нелегальні провадили службы Божы для чысленных зосланців з Німец Літвы
Польщы і Украіны Здравя Миколая Мурані было уж слабе од часу побыту
в кыівскій вязниці В тым часі барз прибрал на вазі бо мал
хворы ногы і не міг ходіти Прото тіж вельо курил бы рахувал
на то зо то схудне пане моє не знароджены не тото желіны
для мама землі выдаємо Безертецтво моє зомня повісы том домінес томі не
тым Коли вернул другій раз на Підкарпатску Русь в <unk> р кає
бы уж позволило йому гын остати бо был барз схвореній Мешкал він
в маленькым покою хыжы свого няня і дале таємні кєрувал мукачівском єпархіом
Часто принімал в селі священників якым удало ся остати на Підкарпатскій Руси
і потаємні провадили свою службу Коли разом стрічали ся то бесідували о
біжучых справах в часі гри в карты при чым барз вельо курили
же аж хыжы было сиво од диму При стрічах з родином не
бесідувал Миколай Мурані на реліґійны темы жебы не зашкодити молодым студентам Совітскым
Союзі студентами могли лем быти кольсомольці оддалены од реліґіі Повтарял він ім
же іх найважнійшым заданьом є наука і покінчыня шкіл Коли скінчыл студия
сын його сестрі оженил ся Миколай Мурані дал ім шлюп по таємні
в своім покою в <unk> році Присутна при тым была лем бабка
молодого Ільонка она тіж была як мати для вшыткых діти Івана Мурані
Занімала ся тіж долго ослабленым і схворуваным Миколайом Мурані Недолго потім Ватикан
назначыл Миколая Мурані апостольскым адміністратором підпільной мукачівской єпархіі Тым часом Миколай Мурані
іщы барже ся розхворил Престал куріти і стал ся іщы грубшій До
міста выходил штораз рідше і то палиці коли уж выходил не міг
домів вернути сам і мусіл брати такси ба А то плате сомаріт
А то плате сыно річы емудульо р любитжы бульоны В <unk> році
охрестил сына свого сестренця бо уважал же цецко не може быти неохрещене
Тяжко было жыти Миколайові на дотеперішнім місці прото купил він разом з
сестром Катерином і Єльонком хыжу в тихым рейоні Ужгорода В своім покою
мал выділеній малый олтар з економі крестю цілый час барз вельо ся
молил Хорімурані не хтіл лічыти ся в шпиталях бо бо бо бо
бо бо бо бо бо бо боял ся же можут го отрути
так як стало ся ту з Теодором Ромжом Вецилікуваный был дома В
<unk> році трафил до шпиталя на кардийолоґічній одділ Хоц родина Барскы ся
старала не удало ся уж йому помочы і вмер <unk> січня <unk>
р Погріб мал місце <unk> січня Вшыткы зобраны ждали на пріз Александра
Гиры з Караґанды Тодєн не приходил Одслужено панахіду і постановено ховати вмерлого
Послідні моменті пред опущыньом трумны надишол Александер Гіра Ослужыл він іщы коротку
панахиду а по панахыди повіл же комуністичний режім знищыл такого доброго чловека
Хіра за тоты слова был іщы барже переслідуваний Миколай Муранєй регабілітуваный был
в <unk> році Слали сте проґраму з Лемківского архіву в радию Руской
Бурсы ЛЕМ фм Павло Ханас