З лемківского архіву #11 - 21 VI 2012 Окупация в роках 1939 1945 на Лемковинi
Еп. 11

З лемківского архіву #11 - 21 VI 2012 Окупация в роках 1939 1945 на Лемковинi

•

Опис епізоду

Odcinek 11 opowiada o niemieckiej okupacji Łemkowszczyzny w latach 1939-1945 i o narastającym napięciu w Europie przed wybuchem wojny. W relacji pojawiają się wspomnienia mobilizacji do wojska, wkroczenia Niemców od strony słowackiej oraz okupacyjnego terroru: aresztowań, wywózek na roboty i innych obciążeń dla mieszkańców.

Автоматычна транскрипция

В лемківскым архіву довідате ся того чого не почуєте де небуд інде
з лемківского архіву в радию Руской Бурсы лем фм просит Павло Ханас
Внешнім Лемківскым Архівом представил ситуацию яка панувала на Лемковині підчас німецкой окупациі
в роках ІІ Світовой війны Одколи нацийоналісты в Німцях дішлі до влады
в Европі ситуация робила ся штораз барже напята Штоправда не было так
одразу по обнятю влады през назіздів Адольф Гітлер през першы рокы коли
Німці были іщы слабы обіцювал покій в Европі Його слова оказали ся
нижне варты Підбіяня европейскых держав през Німців зачало ся покойовыма стежками Найперше
в <unk> році одбыл ся аншлюс Австриі до Німец а потім недолго
зостала поділена Република Чехословацка Бесідую гев Поділена бо Чехы зостали узалежнены од
Німец заозє заняла Польща під воджом ґенерала Шептицкого Словация зостала самостійна але
цілковиті залежна од Німец а Русь підкарпатску заняли Мадяры По тых выдарінях
уж мало хто міг далі вірити же не буде новой війны в
Европі Лемкы тіж барз добро о тым знали завдякы медже іншыма словому
часописови Лемко Находили они в ним біжучы інформациі о політичных выдарінях на
світі Же се плюси на сі селябіту етуж сель куся і тіс
пром ту лем Же се плю сі же фро і сі сель
війд Кі мы ґляси зо єт міридло коса до вір де ґрас
Же плюсижра выка Си не сонж ме субожеж тето Сі жы плюсиж
вымури усиж вы кроли сорти му Жет плю сіжи Катрису сі ж
пис сонко сон сішу і будре кор монфан Жет плю сіжра Сы
сонжыма Жет плюсиж та ефрунт мо суж маль сем плю сіж куве
Же плю сі сета вой Дон лянзы сіс сельґрі усюд I папай
плюсіж авкы су Же сы плесіж паси же не кром рін сімер
ам кусу <unk>eo<unk> Жы сынормаль Же пі сенор вітру мал бризон морсо
емі корчым плю суртало і трастам поміж кусиж танґ т лме екю
жеплю сіж рамкі сонж ме Наступным безпосереднім сиґналом котрий заповідал війну были
мобілізациі в польскым війску Перша така мобілізация мала місце на яр <unk>
рока мобілізувану втовды хлопів котры засадничу війскову службу одбыли пару років скорше
З той мобілізациі війско пустило вояків домів скору Але по серпньовій мобілізациі
уж неєден ниґда не вернул дохыж Мій першій уділ на фронті то
была борона Ясной Горы ко Ченстохови Потім была дорога на схід де
засаном достал єм ся до неволі німецкой В неволі ночы были непреспаны
барз дуже голодували сме а до того треба было іти піше соткы
кілометрів Везли нас до Німеччыны але котарнова удало мі ся щастливо выскочыти
з ваґону і дійті домів Можна повісти же Лемковина не была взагалі
боронена Німці вошли до ней од словацкой страны З оповідань Миколая Стеранкы
з Новівси выникат же польскє війско уставило лем на головных дорогах бльокады
зостятых дерев Війско німецкє не мало жадного проблему з притятьом такых бльокад
бы мало зо собом півы Німсі як приізджали през Новес шмаряли бомбы
запаляючы хоцкы не было жадного війска в тым селі Опір польского війска
дупіро стрітили в Новым Санчы але і то невеликій мояцу але язы
заціляш той фа не думай пароти Лем думай парадници не ваю собі
рос цина <unk>eara Інакше было на середушній Лемковині Богын проходила важна дорога
з заходу на схід През тото уставены были по селах польскы воякы
такій было в розділю де дішло до борбы медже польскым війском в
котрым было вельо Лемків а медже німецкым По вальках настали долгы рокы
окупациі Фашысты далі ся пізнати як найтяжшы окупанты Рокы ІІ Світовой війны
прополнены были страхом терором арештуванями лаґрами вывожыньом молодых люди на роботы до
Німец доставами континґентів для війска і інчыма обтяжынями Лемкы так як інчы
народы котры нашли ся під окупацийом были переслідуваны Як відомо преслідуваны были
найбарже соспільны діячы і інтеліґенция лемківска інтеліґенция міцно потерпіла в часі війны
засеглину сыселі сым з гоблянкым молодого ломкы Совіро якок Добридію як раснію
захате ас рук сконь влюбльони єстме ся диявойцельони раз будряви ры ґранком
молодого лонґом <unk> горюлы артизаный даро артизаном Через дво мы розстанем ся
з тобой де годи електород буд грали тарас буд грали ризы І
смуглянка молдого вонкы по трапількє влясу жло віруй я уміл што бойде
по гозо О смугльонґем молды вонкє Вдруг своє смукль Быдраєця лез незной
пари мой гарсла ци є долисвыря мой горошы Даушвідст трафило вельо важных
особистости Лемковины Нашли ся медже нима Орест Гнатишак лемківскій меценаст доктор юристичных
наук Был він сыном отця Гавриіла Гнатишака парога з Крениці Орест Натишак
є нам найбарже знаний з того же был єдным з заложытелів Лемко
Союзу і был його председом зато тіж пришло му оддати жытя Разом
з ним в Аушвіц згынул іщы його брат Александер котрий тіж был
адукатом В Лабові в часі окупациі Лемкы тримали ся традициі пішли в
річницю арештувань до Талергофус по службі Божій моліти ся під Талергофскій Крест
Поті подіі арештувано вельо люди в Лабові і вывезено іх Тіж в
Лабові по доносах обчых люди котры пришли До села зо Сходу в
часі війны арештувано ґаздів Семана Кулянду і Ґазду Каленяка Семан Кулянда был
талергофчыком членом Стоваришыня Руска Бурса в Новым Санчы і членом Головного Заряду
Руской Селяньской Орґанізациі Обидвоє тоты ґаздове трафили до Ауші де по смерті
зостали спалены Прогы Симана Куляны прислано дохыж до родины што нечасто трафляло
ся свою сутьву Своє сутьвот моє зылы жылы дів до згляду даворокє
Лемкы не остали в тракті окупациі неутальны старали боронити ся ріжныма способами
Жебы уникати вожінь до Німец втікалі з хыж жебы зменшыти континґенты худобу
тримали по лісах так меньшевеци выглядал опір цибінний Лемків Были тіж такы
Лемкы котры в обороні свойой землі зімали за зброю і зачали ся
бороти з Німцями найчастійше такы люде прилучали ся до уж істнуючых партизанок
вардиі людовой і арміі Людовой Повставали тіж лемківскы збройны ґрупы але прото
оповім інчым разом Внику ділу Лемків в діяльности рухів партизантскых потерпіло бараз
село Устє Рускє В <unk> році арештувано млодых ґаздів заудів ісприяня партизантці
Вшыткы они згынули в ріжных вадрах і язницях ва не пальци бавлях
есияса не рынацьон рівза Старого Лісаліса ліса стары ста староста молого спора
мор не лащыку з ри пошлал найон пошладрой рани гей зо ном
рам зобльо Методом Німців на вылапаня патріотичні наставленых Лемків было препроваджыня повселюдного
спису Ты што деклярували народовіст руску вывожено на роботы і понижано публиці
За подаваня народовости украіньской трафляло ся до Комітетів допомоговых што уможливляло приніманя
ґаздівок медже інчыма по єврейскых До прирыхтуваня днишнього Лемківского Архіву корыстал єм
з бесід препровадженых зо свідками котры памятают тамты часы і з книжкы
Адама Барни і Федора Ґоча Лемкы в борбі за свою і несвою
свободу Слухали сте лемківского архівом в радию Руской Бурсы Лем фм Павло
Ханас фа