З лемківского архіву #112 - 24 IX 2015 Переселіня на Украіну
Еп. 112

З лемківского архіву #112 - 24 IX 2015 Переселіня на Украіну

•

Опис епізоду

Odcinek „Z łemkowskiego archiwu“ opowiada o przesiedleniu Łemków do radzieckiej Ukrainy po podpisaniu w 1944 roku tajnego polsko-sowieckiego porozumienia o wymianie ludności. W audycji wyjaśniono też, że przesiedlenia miały być formalnie dobrowolne, ale w praktyce towarzyszyły im naciski, chaos organizacyjny i problemy z transportem.

Автоматычна транскрипция

Лемківско архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы котрых де інде не почуєте ани не прочытате Сайты проґраму з лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас Внескы в лемківскым архіві почуєте про переселіня Лемків на радияньску краіну з років <unk> Коли польска держава в <unk> році была освободжана Червеном Армійом спід німецкой окупациі то правительства польскє і радяньской Украіны рішырі о росах народів лемківского і украіньского В вересни <unk> р польскій премєр Едвард Осупка Моразкій і Никіта Хрущов підписали договор на основі якого мала наступити выміна людности медже Польщом а совітском Украіном Ідея єднонародной польской державы серед комуністів вказала ся уж в часі війны Санацийна Польска вела тіж стараня до асиміляциі Лемків Повільні єднак будучніст Лемків не была рішена Лемкы не были меншыном яка ескалювала конфлікты і не підходила до влады ворогы Можна реч же початком кінця Лемковины был <unk> вересня <unk> рока В тот ден підписано договор о выміні людности в Люблині Неє сумнію же головном персоном яка рішыла сесу децию был Осеф Сталін але зрыхтували го правительства польскы і украіньскє де Договор підписаний остал в Любіні і єдноглосно остал затвердженый през Крайову Раду Народову Зміст порозумліня остал тайній а на наступний ден в ґазетах подано лем інформацию про його підписаня Офіцийным узасаніньом договору были просьбы людности украіньской яка остала в Польщы о прилучыня єй до Совітского Союзу а кєд было то неможливе о єй переселіня Для бадаців основным звіданьом є факт так скорого підписаня договору В часі тым цілий час вела ся війна а велька час Лемковины котра мала быти тіж обнята переселінями оставала далі під німецком окупацийом Як твердит Роман Дрозд барз можливе же ходило о то жебы выпередіти наступну стрічу водів велькых Моцарт і поставіти іх доконаныма ділами Договор ділил ся на три части Омавлял хто може ся переселити Право до того мали ґражданы народовости украіньской білоруской росийской і русиньской з выміненых повітів Договорі вымінено власні народовіст русиньску На думці певной єй авторы мали Лемків якы не чули ся частю украіньского народу а мали быти обняты переселінями Сеси записы подібны были до записів договору медже Совітскым Союзом а ІІ Рейхом Уж на самым початку підкрисляно же выміна має быти добровільна Недолга будучніст єднак вказала же так не было Было том жда Вільше з ярі хмар устраченім крайом шепкаті дідска твариня гысель розжалений тон од циґає ґріфы не злем цлий соль Пародикум світа з далек старых час Вседень Люся грашыт дикола затра гас як горичелів стара для сові уж страче дей світ Як приходит зима Вільшы стемы хмар у страченім краю шепкать хыпска твар пряво дикы гу усок легкый до тых струн замерзнути о лаґа потік смутных ды Подят з малой ложкы на шыкчас закреплений люках Вшытко доброго гас арум малкы і даме сміх армоніка осліт Першей людскай рі пародикум світа старых старых час всидит душа грашык Тихова скас як горі ся елі товды Світле юней Стара дага село устрачете сит В договорі записано тіж же переселены Украіну мали самы рішыти ци хотят трафити того колхозу ци дістати ґаздівку переселенці могли забрати зо собом част добитку і худобу На самым початку переселінь вказали ся уж проблемы з транспортом люди іх добитку на штаці Людям повільні бракувало конів і возів а держава не могла запевнити доброго транспорту Яко же зміст договору был тайний то впроваджало вельо замішаня Уряд Реґіональны часто діялі незгідні з договором ошыкуючы переселенців Приняты през обі страны терміны од самого початку были мало реальны і прото Хрущов за згоду Москвы уж <unk> листопада звернул ся до Супкы Моровского о передолжыня терміну записів на выізд до <unk> січня <unk> рока а переселіня до <unk> марця Дале терміны пересунены до <unk> мая <unk> р дале зас до <unk> серпня а іщы потім до <unk> листопада Догор передолжано так долго же послідні транспорты з Польщы выіхали в липци <unk> р Добровільніст записів на выізды Лемків оказала ся ілюзийом О добровільности можна бесідувати в першій фазі переселінь колито Візджали Лемкы о сильных в переконанях русофільскых якы повтаряли же ідут до Росиі На візды записували ся тіж Лемкы якы в часі війны стратили цілий добиток м ін сел з околиць Дукляньского Перевалу Уж на Украіні місцевы люде витали Лемків часто словами Выполячкы за чым сте ту приіхали Першыма реґіонами де трафили Лемкы была східня Украіна Розлокувано Лемків гын в колхозах мусіли мешкати разом з місцевыма спільні в хыжах бо вільных хыж не было Бываня моєвро з майлюті товаришами кы з уцій постілька молоніцку лянка в кры маницько яфыры церкв варянчы жебы прожыти то з містарчы со стрельтя а дечы Ставода прагніня могоє зала А кєдуж прийду Лівзилі А кєдуж прийду Liд уж прийду міссині Одбию прийду прийдівци Велька част Лемків недолго по оселіню на сході Украіні підняла пробу повороту В тяжкых варунках приходили през цілу Украіну жебы вернути ся до вітчызны На заході Украіны оказало ся єд же границі были уж заперты і през то оселіли ся оні на західній Украіні Дотепер на Украіни найвекшы скуписка Лемків сут в областях тернопільскій Іванофранківскій і львівскій Шацує ся же з загального чысла Лемків в Польщы на Украіну в роках <unk> выіхало око <unk> процент народу то є понад о <unk> тис Лемків Лишыли они свою вітчызну не з радости а з ріжных причын часто в оббаві о жытя свойой своіх родин Владі не удало ся єднак осягнути вполни заміряного цілю На Лемковині остало ся около <unk> тис Лемків якы нияк не мали заміру єй лишыти Было тоне на руку влады яка стремлила до оснуваня державы єднонародной Наслідком того была акция Вісла з <unk> рока яка остатечні мала знищыти народы лемківскій і украіньскій в Польщы На самій Украіні долго тема переселінь і взагалі Лемків была темом трабу Допіро од розвалу комунізму зачало ся о тым голосно бесідувати Лемкы на Украіні одограли і дале одгрывают важну роль в ріжных обшырах жытя Слалисты з лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм Павло Ханас а