З лемківского архіву #112 - 24 IX 2015 Переселіня на Украіну
Еп. 112

З лемківского архіву #112 - 24 IX 2015 Переселіня на Украіну

•

Опис епізоду

Odcinek „Z łemkowskiego archiwu“ opowiada o przesiedleniu Łemków do radzieckiej Ukrainy po podpisaniu w 1944 roku tajnego polsko-sowieckiego porozumienia o wymianie ludności. W audycji wyjaśniono też, że przesiedlenia miały być formalnie dobrowolne, ale w praktyce towarzyszyły im naciski, chaos organizacyjny i problemy z transportem.

Автоматычна транскрипция

Лемківско архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых де інде не почуєте ани не прочытате Сайты проґраму з лемківского
архіву в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас Внескы в
лемківскым архіві почуєте про переселіня Лемків на радияньску краіну з років <unk>
Коли польска держава в <unk> році была освободжана Червеном Армійом спід німецкой
окупациі то правительства польскє і радяньской Украіны рішырі о росах народів лемківского
і украіньского В вересни <unk> р польскій премєр Едвард Осупка Моразкій і
Никіта Хрущов підписали договор на основі якого мала наступити выміна людности медже
Польщом а совітском Украіном Ідея єднонародной польской державы серед комуністів вказала ся
уж в часі війны Санацийна Польска вела тіж стараня до асиміляциі Лемків
Повільні єднак будучніст Лемків не была рішена Лемкы не были меншыном яка
ескалювала конфлікты і не підходила до влады ворогы Можна реч же початком
кінця Лемковины был <unk> вересня <unk> рока В тот ден підписано договор
о выміні людности в Люблині Неє сумнію же головном персоном яка рішыла
сесу децию был Осеф Сталін але зрыхтували го правительства польскы і украіньскє
де Договор підписаний остал в Любіні і єдноглосно остал затвердженый през Крайову
Раду Народову Зміст порозумліня остал тайній а на наступний ден в ґазетах
подано лем інформацию про його підписаня Офіцийным узасаніньом договору были просьбы людности
украіньской яка остала в Польщы о прилучыня єй до Совітского Союзу а
кєд было то неможливе о єй переселіня Для бадаців основным звіданьом є
факт так скорого підписаня договору В часі тым цілий час вела ся
війна а велька час Лемковины котра мала быти тіж обнята переселінями оставала
далі під німецком окупацийом Як твердит Роман Дрозд барз можливе же ходило
о то жебы выпередіти наступну стрічу водів велькых Моцарт і поставіти іх
доконаныма ділами Договор ділил ся на три части Омавлял хто може ся
переселити Право до того мали ґражданы народовости украіньской білоруской росийской і русиньской
з выміненых повітів Договорі вымінено власні народовіст русиньску На думці певной єй
авторы мали Лемків якы не чули ся частю украіньского народу а мали
быти обняты переселінями Сеси записы подібны были до записів договору медже Совітскым
Союзом а ІІ Рейхом Уж на самым початку підкрисляно же выміна має
быти добровільна Недолга будучніст єднак вказала же так не было Было том
жда Вільше з ярі хмар устраченім крайом шепкаті дідска твариня гысель розжалений
тон од циґає ґріфы не злем цлий соль Пародикум світа з далек
старых час Вседень Люся грашыт дикола затра гас як горичелів стара для
сові уж страче дей світ Як приходит зима Вільшы стемы хмар у
страченім краю шепкать хыпска твар пряво дикы гу усок легкый до тых
струн замерзнути о лаґа потік смутных ды Подят з малой ложкы на
шыкчас закреплений люках Вшытко доброго гас арум малкы і даме сміх армоніка
осліт Першей людскай рі пародикум світа старых старых час всидит душа грашык
Тихова скас як горі ся елі товды Світле юней Стара дага село
устрачете сит В договорі записано тіж же переселены Украіну мали самы рішыти
ци хотят трафити того колхозу ци дістати ґаздівку переселенці могли забрати зо
собом част добитку і худобу На самым початку переселінь вказали ся уж
проблемы з транспортом люди іх добитку на штаці Людям повільні бракувало конів
і возів а держава не могла запевнити доброго транспорту Яко же зміст
договору был тайний то впроваджало вельо замішаня Уряд Реґіональны часто діялі незгідні
з договором ошыкуючы переселенців Приняты през обі страны терміны од самого початку
были мало реальны і прото Хрущов за згоду Москвы уж <unk> листопада
звернул ся до Супкы Моровского о передолжыня терміну записів на выізд до
<unk> січня <unk> рока а переселіня до <unk> марця Дале терміны пересунены
до <unk> мая <unk> р дале зас до <unk> серпня а іщы
потім до <unk> листопада Догор передолжано так долго же послідні транспорты з
Польщы выіхали в липци <unk> р Добровільніст записів на выізды Лемків оказала
ся ілюзийом О добровільности можна бесідувати в першій фазі переселінь колито Візджали
Лемкы о сильных в переконанях русофільскых якы повтаряли же ідут до Росиі
На візды записували ся тіж Лемкы якы в часі війны стратили цілий
добиток м ін сел з околиць Дукляньского Перевалу Уж на Украіні місцевы
люде витали Лемків часто словами Выполячкы за чым сте ту приіхали Першыма
реґіонами де трафили Лемкы была східня Украіна Розлокувано Лемків гын в колхозах
мусіли мешкати разом з місцевыма спільні в хыжах бо вільных хыж не
было Бываня моєвро з майлюті товаришами кы з уцій постілька молоніцку лянка
в кры маницько яфыры церкв варянчы жебы прожыти то з містарчы со
стрельтя а дечы Ставода прагніня могоє зала А кєдуж прийду Лівзилі А
кєдуж прийду Liд уж прийду міссині Одбию прийду прийдівци Велька част Лемків
недолго по оселіню на сході Украіні підняла пробу повороту В тяжкых варунках
приходили през цілу Украіну жебы вернути ся до вітчызны На заході Украіны
оказало ся єд же границі были уж заперты і през то оселіли
ся оні на західній Украіні Дотепер на Украіни найвекшы скуписка Лемків сут
в областях тернопільскій Іванофранківскій і львівскій Шацує ся же з загального чысла
Лемків в Польщы на Украіну в роках <unk> выіхало око <unk> процент
народу то є понад о <unk> тис Лемків Лишыли они свою вітчызну
не з радости а з ріжных причын часто в оббаві о жытя
свойой своіх родин Владі не удало ся єднак осягнути вполни заміряного цілю
На Лемковині остало ся около <unk> тис Лемків якы нияк не мали
заміру єй лишыти Было тоне на руку влады яка стремлила до оснуваня
державы єднонародной Наслідком того была акция Вісла з <unk> рока яка остатечні
мала знищыти народы лемківскій і украіньскій в Польщы На самій Украіні долго
тема переселінь і взагалі Лемків была темом трабу Допіро од розвалу комунізму
зачало ся о тым голосно бесідувати Лемкы на Украіні одограли і дале
одгрывают важну роль в ріжных обшырах жытя Слалисты з лемківского архіву в
радию Руской Бурсы Лем фм Павло Ханас а