З лемківского архіву #113 - 1 X 2015 Юрій Ґуца
Еп. 113

З лемківского архіву #113 - 1 X 2015 Юрій Ґуца

•

Опис епізоду

To odcinek z cyklu „Z łemkowskiego archiwum“ poświęcony Jurijowi Gucie, rusyńskiemu historykowi i lekarzowi, który zrobił karierę w Imperium Rosyjskim. Opisuje jego dzieciństwo w Wielkiej Tybawie i Sinim Wyrze, naukę w Użhorodzie i Lwowie oraz późniejszy wyjazd z kuzynem do Kiszyniowa i studia medyczne w Moskwie.

Автоматычна транскрипция

З Лемківского архіву то місце в якым довідате ся про історию Лемків
річы котрых де інде не почуєте ани не прочытате Слайте проґраму з
лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павльо Ханас Нескєд
в проґрамі з лемківского архіву почуєте про Юрия Венеліна Ґуцу Был то
історика заєдно лікар котрий вельку карєру розпочал в Росийскій імпериі як ся
поточыло його жытя почуєте зараз в проґрамі Юрий Венелін Ґуца належыт до
плеяды тых русиньскых вченых котры през ріжны жытєвы обставины нашли ся в
росийскій імпериі де плідні робили для наукы і през то здобили шырокє
узнаня Серед найбарже знаных Русинів якы пішли том стежком нашли ся Орляй
Кукульнік разом з синами Балудяньскій Льодій Мольнар і інчы Юрий Ґуца народил
ся <unk> квітня <unk> рока в селі Велика Тыбава Береженьского Округ на
Підкарпатскій Руси яка товды входила в склад Австрийского цисарства Родичами Юрия были
Іван і Анна Іван Ґуца был священником Неякысий час родина Ґуців перенесла
ся в Синій Вир де Іван служыл якой священник Дітячы рокы Юрий
провел разом з родином в Синім Вирі і през ціле жытя тепло
споминал сеси часы Оповідал він про своє дітиньство вшыткым якы хтіли його
слухати Весело споминал про сельскы святкуваня по збераню плодів коли селяне сходили
ся разом докупы і святкували а на середині на столі лежал сновзерна
Сиру валю ґрысмаі ацо пацесо має со ацо паце сома і на
ство Моля было вытова войну залосо Коли Юрій мал десят років вмер
його няню товды мати вернула ся в велику тыбаву Природа Карпат якы
звычаі свого народу мали великє вліяня на творчіст будучого вченого Рокы ґімназиі
Юрій провел в ужгородскій ґімназиі потім з великым шацунком споминал свого учытеля
Йоана Чурговича Здібности Юрия спостерегли ведучы ужгородской духовной семінариі і приняли го
за ученника Прото мал він можливіст вчыня ся філософіі в сотмарскым і
єпископскым ліцею разом з Юрийом вчыл ся гын тіж його кузин Іван
Мольнар В <unk> році Юрий Ґуца розпочал наступний ступінь свойой едукациі на
любівскым університеті Гін вельо часу проводил в бібліотеках Якраз втовды вказало ся
його великє заінтересуваня історийом То было причыном резиґнациі з выбраной дорогы священства
Не было то єднак такє легкє Мусіл він ся укрывати бо была
загороза же священникы задумали примусити Юрия і його кузина до останя священниками
Прото Юрий Ґута змінил назвиско на веленін Є тіж можливе же власні
в тым часі рішыл він про еміґрацию до Росиі Його еміґрацию до
Росиі мож іж тлумачыти любовом до істориі а предовшыткым до істориі росийского
народу В зиму <unk> р Юрий провел в Сеґетині де вчыл ся
на Заґетиньскым Університеті На яр <unk> рока Юрийови його кузинови Мольнарови удало
ся перейти през Карпаты а потім през Щернівці і дійти до Кышыньова
Удало ім ся обити територию Мадяр яку молодым студентам вельо видіти і
досвідчыти На місци в Кышыньовій з помочом ґенерала Юзова удало ім ся
дістати роботу Юрий Остелгын учытельом латины освіты за ґліву сосені сы з
голуглянкым молодого ломкы Совірро я дві зокы орит дію як раснію за
хоты лаз руско зонь ци од будряви раз будут рами раз бо
смуглянком молодым горню Артізовскій молскій зоріроє зо Ліціроно артизон бо пакій ойтьо
артизаном єст з тобой це роди рекрот будрави І смуглянка мол до
гонка котры влязло ід што собойде погазом О смугльонкым мол до ванкы
Друг своє смутного буядрає рас будря вици онислу фари мой хороший морот
голи мой горофой За два рокы в <unk> році Венелин і Мольнар
поіхали до Москвы Ген з ініциятивы Орляя і Лодия Венелин і Мольнар
розпочали науку на Медичным Факультеті На Медичным Факультеті Венелин вчыл ся <unk>
рокы до <unk> рока і закінчыл го з добром оціном Юрий Венелин
посвятил медицині вельо сил і часу На третім році написал наукову роботу
за яку дістал похвальну ґрамоту Опріч того він писал вельо статіс обшыру
медицины але його заінтересуваня історийом николи не мияло Хоцкы уж был тіж
час жедан одтувал же посвячат ся науком барже придатным як істория і
метафізика Єднак на посліднім році медичных студиій вертат він до історичных досліджынь
і наукы Можна повісти же од того часу вполни оддає ся істориі
Він писал статіі і моноґрафіі По скінчыню студиі борол ся як міг
перед лікарском роботом і роботом в московскым шпіталю Хтіл занимати ся лем
досліджынями істориі славяньскых народів В роках <unk> Венелин вандрувал по Булгарі і
Молдавіі В часі той подорожы здобил вельо материялів на основі якых написал
моноґрафію Перша його моноґрафія вышла в <unk> році і была про політичны
і народовы односины давных і сучасных Булгарів до Росиі Были то історичны
етноґрафічны фольклористичны і етноґрафічны даны якы Венелин здобил в Кышыньові де была
чысленна бугарска еміґрация а він мал з ньом добрій контакт законньовы мосты
верботы выны а підньо сидит грошовы рмоты мо нічы плачено діж патисо
міце не ночыш Не требо годі бо за ниподі Ботімо дізницкого дізницкого
зако за ярод бола во Янку Буде смо ті проіры Янвітанку даліручку
Буде смо ті проіры Заводо заводо дідну замоло я нічного занідну Оні
бунь ґупчія воля же вызвы Оні бунь ґупчія воля жебы звыля моя
водо за водо за поточком Сиділо анічом і зьонічком Божа войдом мацяти
будут брати Божа бойдо мацасоті Бо самоди будут браті По повороті до
Москвы передолжал він свою наукову роботу через тото остал назначений спілпрацивником вельох
науковых часописів Венелин кандидувал тіж на посаду професора славянознавства на московскым університеті
але того єднак осягнути ся йому не удало В <unk> році вышла
його наступна робота о характері народных пісень славян задунайскых потім далі продолжал
досліджыня над булгарском літературом Венелин в часі тым зрыхтувал тіж ґраматику булгарского
языка котра єднак не удало ся видати і лишыла ся в рукописі
Заслугы Венелина для розвитку істориі остали доцінены В <unk> році остал принятій
до Московского Общества Істориі Юрий Венелин мусіл єднак дорабяти інчыма роботами жебы
забезпечыти своі середкы на прежытя і выдаваня своіх науковых робіт пробіл яко
інспектор московскых учылищ Юлий Венелин Ґуца помер дуже за скоро бо на
<unk> році жытя на руках свого друга і брата <unk> марця <unk>
рока Было то шістнадцет років по його прибытю до Росиі Похований остал
в нанильовому монастырі Свали сте проґраму з лемківского архіву в радию Руской
Бурсы Лем фм Павло Ханас