З лемківского архіву #124 - 24 XII 2015 Шандор Бонкало
Еп. 124

З лемківского архіву #124 - 24 XII 2015 Шандор Бонкало

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest Sandorowi Bonkalowi, rusyńsko-węgierskiemu działaczowi i uczonemu, którego biografia prowadzi od rodzinnego Podkarpacia przez naukę w seminarium, a potem studia filologiczne w Budapeszcie i pracę naukową. W materiale opowiedziano też o jego zainteresowaniach językami słowiańskimi, badaniach nad dialektem rachiwskim oraz staraniach o rozwój rusyńskiego języka i studiów rusynistycznych.

Автоматычна транскрипция

З Лемківско архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків
річы котрых денде не почуєте ани не прочытате Слайты проґраму з лемківского
архіву в радию Руской Бурсы ЛЕМ фм просит Павло Ханас Внескы в
проґрамі буде про русиньско мадярского діятеля і науковця Шандора Бонкалю Мішаній родині
Мадярско русиньскій Яноша Бонкаль <unk> січня <unk> р пришол на світ Шандор
Бонкальо пізнійшый науковец і славіста Родина нашла ся на Підкарпатскій Руси коли
єден з єй предків трафил гын з війсками Ференса Ракочыя ІІ по
війні років <unk> Матиш Андора Бонкальо Мария Ґаджеґа походила зо священничого року
до Ґаджеґів Маму ге ге тіждієд ам не стара Агмани Од релікы
ге люмо ляєра назад мі го назад ми Шандор до школы ходіл
в Фряхові пак до піастерів в Ужгороді а потім до ґімназиі в
Марамошсиґєті Родиче не мали можливости підтриманя го фінансово і прото він як
здібній школяр за невеликы грошы вдял своіх колеґів В грекокатолицкых родинах на
Підкарпатю часто найстаршого сына оддавано на науку до духовной семінариі і так
тіж ся стало з Шандором На науці семінариі скоро вказал ся його
талент до наукы языків його няньо хотіл жебы Шандор вчыл ся славяньскых
языків Прото на літніх вакациях трафил до Галиччыны де вчіл ся украіньского
пак до Болгариі Польщы і на пілніч до Юнішніх Мадяр де медже
Словаками тіщыл ся того языка В семінариі вказал ся тіж його великій
талент до наукы Грекы і латины Влада семінариі задумала выслати го по
высвячыню на десят років вчыти ся до Риму До того єднак не
дішло На шіст тыжнів пред высвячыньом він ся роздумал і лішыл духовну
семінарию Як абсольвент теолоґіі глядал роботы на Підкарпатію в церковных школах але
не дістал згоды єпископа на вчыня реліґіі што было втовды конечне В
державных школах без диплом учытеля не міг робити Пробы піднятя роботы не
повели ся і през то Шандор вписал ся на Університет в Будапешту
Основным обшыром його заінтересувань была славяньска філолоґія котру студиювал під опіком Оскара
Ажбота В <unk> р одобрал дипльом філолоґа Латины Ґерманістикы і славістикы і
тым самым дістал кваліфікациі учытеля і ґімназиі Єден рік робіл учытельом в
Сиґєті одкаль перенесено годы міста Дьондьож де зачала ся його карєра філолоґа
В <unk> р оборонил Шандор Бункальо докторску роботу на тему Описательна фонетика
рахофского малоруского діалекту Фаговы статі його авторства вказували ся тіж в вельох
науковых часописах не раз під псевдонімом Раховскій Своі студия продолжал в Ліпску
де пробывал <unk> місяці жебы поліпшыти знаємі з німецкой і французского ді
має саі В <unk> році Шандор Бонкальо оженил ся з Едіти Кальман
дівком знаного адуката В <unk> р зас выіхал тым разом до Санкт
Петерсбурґа на пітора рока де дістал наукову стипендию Гін брал участ в
выклах зо славяністикы стрічал ся з істориками і літературознавцями По повороты вказала
ся його робота Славяны В <unk> році остал професором університету і мал
за задачу оснувати катедру русиньского языка в Будапешті Його наукова робота остала
прервана през подіі послідніх років монархія ся розлетіла Мадяры проголошено републиком а
Сандор Бонкальо остал членом делеґациі на мировый конґрес і мал зрыхтувати час
котра тычыла ся Русинів В тым часі надишли політычны зміны на Мадяра
довладыслі комуністы а по них нацийоналісты Мікльоша Гортього котры пристали на мировый
трактат выникучого Мадяры стратили <unk> дотеперішньох земель В вынику того трактату Підкарпатска
Русь нашла ся в границях першой Чехословацкой Республикы В часі тых премін
Бонкальо находил ся в Будапешті В академіцкым року <unk> зачал вчыти на
університеті в Будапешті русиньского языка В часах тых Бонкальо мал проблемы з
новыма владами Комуністы постерігали го як монархісту а режім Хорт його як
комуністу В році <unk> выдал книжку Істория украіньского движыня <unk> яка была
антисовітска і украінофільска Владісеса книжка била на руку але єй авторві не
помогла в <unk> році скасувану катедру русиньского языка а Бонкальо одослано на
пенсию там ад сторі Од <unk> р зачал робити в радию де
провадил авдициі про ювілей літературы русиньской і русиньской Цесы авдициі трвали през
наступных двадцет років Наступным його занятьом было тлумачыня Робіл іх для выдавництва
Ґутемберґ з Будапешту якє выдавало серию клясикы світовой літературы Бонкаль одповідал за
русийскій язык В роках <unk> вказало ся тлумачыня Війны і миру Толстоя
Все тлумачыня отримало высокы оціны рецензентів тіж залишыня ориґінальных французскых діалоґів Результатом
того успіху были штырі выданя того твору Сеса робота дала Шандальови Бонкальо
знаня в цілых Мадярах а родині добру фінансову ситуацию Вшыткы своі рукописы
писал пером зо стальовым головком Першу машыню до писаня купил допіру в
<unk> році і барз скоро набрал великой вправы в писаню на ній
По знищніню Чехословацкой Республикы Німцям і Мадярами Підкарпатска Русь засостала прилучена до
Мадяр З той подіі задоволений был Шандор Бонкальо якій мал надію же
буде міг робити дале для добра Русинів Закінчыньом І Світовой війны Бонкальо
зас вернул на університет тым разом выкладал на катедрі украіньского языка і
літературы По анонімовым доносі на него же поменьшат роль совітской літературы остал
одсуненій од обовязків в <unk> р В <unk> р зас одосланого на
пенсию Активні науково оставал до кінця жытя то є до <unk> листопада
<unk> р Престіве жытя оставал неутральні політычні хоцскы ріжны влады відлів ним
свого противника Шандорови Бонкало залежало предовшыткым на русиньскым народі і його культурі
Слали сте проґраму з лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм
Павло Ханас пар