З лемківского архіву #136 - 1 IV 2016 Штефан Фенцик
Еп. 136

З лемківского архіву #136 - 1 IV 2016 Штефан Фенцик

•

Опис епізоду

Odcinek „Z łemkowskiego archiwu“ poświęcono Stefanowi Fenцикowi, jednemu z najbardziej ambitnych i zarazem kontrowersyjnych polityków międzywojennej Rusi Podkarpackiej. Przedstawiono jego biografię jako greckokatolickiego księdza, działacza, muzyka i organizatora, a także jego rolę w ruchu autonomistycznym i działalności na rzecz Rusinów.

Автоматычна транскрипция

Лемківского архіву то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых де інде не почуєте ани не прочытате Слайте проґраму з лемківского
архіву в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас Нескы в
лемківскым архіві буде про найбарже амбітного політика Підкарпатской Руси меджевоєнного часу Штефан
Фельдцик был найбарже амбітным політиком той добы але тіж найбарже контроверсийным Был
він заєдно політиком священником громадскым діячом музиком Штефан Фенцик народил ся в
великых лучках в родині грекокатолицкого священника Андрия Фенцика і Юліі Леґези <unk>
жолтня <unk> р в часах австріомадярской монархіі Його матір была сестром знаного
русиньского писателя Іренея Леґезы войовника за права Русинів в Австріо Мадярах До
ґімназиі ходил в двох місцевостях в Ужгороді і в Берегові котру закінчыл
з виріжніньом Дале розпочал студиювати філософію і теолоґію найперше в Будапешті в
роках <unk> пак в відни до <unk> рока Дале рішыл студиювати праву
Хтіл робити тото во Франциі прото выіхал найперше на курс французского языка
до Парижа а потім розпочал гын студия В <unk> році студиювал заж
звідний в Будапешті музичны наукы В тым самым році остал высвяченый на
грекокатолицкого священника В тым самым часі продолжал тіж правничы студия в Шарош
потоку пак в Дребречыні до <unk> рока В роках <unk> был професором
ужгородской Учытельской Семінариі і професором права і доґматикы ужгородской Духовной Семінариі В
роках <unk> был тіж професором Руской Реальной Ґімназиі в Ужгороді а медже
<unk> і <unk> роком дириґентом Катедрального Хору Гармонія в Ужгороді В часі
подорожы до Прагы <unk> мая <unk> р разом з русиньском делеґацийом яка
мала добесідувати ся о прилучыню Підкарпатской Руси до Чехословациі розписал ноты до
гымну Підкарпатскы Русины остал тоты глубокій сон котрий написаний остал Александром Духновичом
Видал тіж Збірник Пісні підкарпатскых Русинів за гаєтым засвіты за ґліну сосєдні
собс оглянкы мол доломкы Совіры я візокы Явридєю як раснею захотя вас
руского зонь влюбльой візме ся нипови Разбудрами рыслу смуглянґым молдого артизонскій молдого
роє согры Нийці гыроны артизон бо пакій голіромой дарого артизаном єст з
тобой це они рекрот будерiз І смуглянка мов догованка полькє влясло Уміруй
я уміл што особой де погозовы смугльонкы мол до онкы Друг своє
смуг я выдря сту дряви Кельоциони расви пари мой хароший мародой льод
Штефан Фенцик был найбарже амбітным русиньскым діячом і політиком Підкарпатской Руси меджевоєнного
періоду автономистом о русофільскым напрямі Брал він участ в закладаню Общества ім
Александра Духновича в <unk> році і одраз остал выбраний секретарьом той орґанізациі
Першым ведучым орґанізациі остал архідиякон Євменій Сабов автор ґраматикы русиньского языка з
котрой вчыли ся діті на Підкарпатской Руси і Пряшівской Руси аж до
настаня добы украінізациі В <unk> році Фенцик разом з товдышнім ґубернатором Підкарпатской
Руси др Антонійом Бескідом Як представник Общества Александра Духновича з Ужгороду взял
участ в оснуваню філі Общества в Пряшові в резиденциі грекокатолицкого єпископа Штефан
Фенцик остоведучым скаутской секциі яка діяла при Обществі до <unk> рока Як
высокій член той орґанізациі брал участ в вельох конференциях де выголашал рефераты
про Русинів В роках <unk> зорґанізувал турне по Америці по русиньскых еміґрацийных
орґанізациях З того турна писал репортажы і книжку Ужгород Америка В наступных
роках пару раз одвіджал леґнаву де бесідувал про автономію Підкарпатской Руси Свою
політичну діяльніст операл на острій критиці чехословацкой власти за непризнаня узгодненой в
мировым договорі автономіі Выдавал тіж часописы Карпаторускій Голос Наш Пут і Молодая
Русь Заложыл тіж Руску Нацийонально Автономну Партию з радикально нацийоналістичным русофільскым проґрамом
По повороті з Америкы в <unk> році остал арештуваный але скоро го
освободжено бо в парляментарных выборах остал послом з рамена чешской нацийоналістичной партиі
розкосы мі рома В часі політычной кризы р старал ся оснувати єдну
загальнокарпаторуску партию і дошол до компромісу з Андрийом Бродійом В його автономным
правительстві остал міністром Господаркы З рамена правительства Підкарпатской Руси мал выпрацувати лінію
демаркацийну медже Автономіом Словациі а Підкарпатском Русьом В тым часі зачал остру
і редентну роботу што выкликало контроверсиі в новым словацкым автономным правительстві <unk>
жолтня <unk> р разом з Андрийом Бордийом обыдвоє оскаржены остали о антидержавну
і промадярску діяльніст і димісийонуваны В наступстві того Фенцик втюк до Будапешту
і выступил о скору окупацию Підкарпатской Руси Мадярами Повіденьскым арбітражу утворил одділы
чорнорубашників якы мали дестабалізувати ситуацию в карпатскій Украіні По розпочатю окупациі Підкарпатской
Руси Мадярами остал назначеный послом до Будапешта Цілий час занимал ся квестиями
автономіі Підкарпатской Руси його выступы не были акцептуваны Мадярском владом Конец ІІ
Світовой війны пережыл в півниці будапештаньского Замку На тоты тяжкы часы рішыл
єднак остати ся на місци Мал він можливіст втикати до західніх держав
але того не зробил Хтіл він спілпрацювати з новом владом Заоферувал ся
яко тлумач Єднак скоро бо <unk> марця <unk> р остал арештуваний през
контрразвєтку Совітскы комуністы знали амбіциі фенцика през то хотіли притягнути го на
свою страну жебы перешол на православія і доконал процесу православізациі Підкарпатской Руси
Пропонували му навет уряд Біскупа Фенциґ єднак не пішол на такій уклад
Штефан Фенцик сказаный остал през Народный Суд на смерт <unk> марця <unk>
р застрелений стражничком ужгородского арешту тзв партизантком Марусю регабілітуваный <unk> лютого <unk>
р листе проґраму з лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм
Павло Ханос