З лемківского архіву #137 - 8 IV 2016 Мария Пілцер
Еп. 137

З лемківского архіву #137 - 8 IV 2016 Мария Пілцер

•

Опис епізоду

Odcinek z archiwum lemkowskiego poświęcony jest Marii Pilcer, nauczycielce i aktorce z Podkarpackiej Rusi, która zbierała folklor i pisała o kulturze rusińskiej. Opisuje też jej naukę w szkole dramatycznej w Użhorodzie, występy teatralne oraz późniejszy kontrakt w Pradze, dzięki któremu zyskała rozgłos.

Автоматычна транскрипция

З лемківского архіву то місце в якым довідате ся про історию Лемків
річы котрых де інде не почуєте ани не прочытате Слайте проґраму з
лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас Початок
ХХ віка на Підкарпатскы Руси принюс русиньскому народу вельо вбідных персон котры
то принесли культурове ожывіня тій краіні єднак серед тых персон котры розславили
Підкарпатску Русь в Европі і шырили русиньского духа мало было жен хоцкы
не одограли они ани кузмейшой роль в народі Уж єм бесідувал про
Олену Мондич якой памятникы застелили Карпатску Русь і вельоевропскій Міст А гнескы
буде про Марию Пільцер яка тіж была заслуженом артистком Підкарпатів Ніспа надою
манец Мария Пільцер народила ся в селі Нижня Грабовниця <unk> листопада <unk>
р в родині підкарпатскых німецкых колоністів Родиче пільцеры мали вельо діті шіст
дівок і двоє сынів Од наймолодшых років Мария выступувала в міні выступах
в селі на вечерницях Освіту Мария Пільцер здобыла в кєрунку учытельскым По
закінчыню студиів і отриманю диплому Учытелькы початковых кляс през даякій час она
учытелювала в районі Міжгіря Коли Мария вчыла русиньскы діті зберала серед нима
материялы про фольклор на основі чого писала статі і публикувала в часописах
през то скоро Мария Пільцер стала ся знана Дале Мария Пільцер остала
учытельком в Ужгороді Гін оснувала тіж дворічну драматичну школу Мария постандонвила сама
ся вчыти тіж дальше В роках <unk> на Підкарпатскій Руси діял театр
веденій през Товариство Просвіта В ним выступували знаны артисты Садовскій Захаров і
Арказ Дішло до того што і тот театр закінчыл свою діяльніст през
проблемы фінансовы май мо Домати моємой докіно окого за берест мой оля
наля маляна Мала Жебы зрекомпенсувати сой сесу страту і жебы дале на
Підкарпатскы Руси Тетр Былжывій орґанізувано безплатны курсы для охочых в тым для
учытельок Першы курсы были двомісячны пак пілрочны пак курсы змінили ся в
дворічну драматичну школу Єдном з двадцетрьох абсольвенток была тіж Мария Пільцер В
тій драматичній школі єй студенты вчыли ся пєс в трьох языках росийскым
украіньскым і чешскым ориґінальны пєсы русийскій украіньскы были і в ориґінальных языках
выставляны натоміст пєсы чешскы і словацкы тлумачены были на язык русиньскій В
часі наукы в школі Мария вельо часу посвячала над цвічыньом дикциі мімікы
і сценічного руху єй гра скоро остала спостережена през професийоналістів і публику
часописы зачали розписувати ся про пільцер як про будучу звіздукарпатского театру Перша
слава пришла по одограню головной ролі з пєсы братів Мыриштикових Маруся Мария
Пільцер свойом інтерпретацийом зыскала узнаня критиків потым вказало ся дуже статі з
ознимками про єй гру вказали ся тіж почтовы карткы з єй візерунком
Рускій Народный Голос писал в <unk> році же перше місце в новотвореным
Театрі в Ужгороді належыт до Мариі Пільцер бо она была піонером того
театру По єй выступах на дошках прасскых Театрів дістала контракт од Народного
Театру на Науку і Роботу Она приняла тот контракт і на даякій
час попращала ся з рідным театром якій называла святыньом художництва Першом задачом
пільцер в Празі была наука языка бо зо сцены мусіл звучати чыстий
чешскій язык До выступів допущено єй барз скоро бы уж по місяці
часу в Празі Уж од розпочатя нового театрального сезону чешска праса зачала
розписувати ся про нову артистку з Підкарпатской Руси Праска публика єй приняла
і полюбила і през то тіж достала предолжыня контракту на наступне піл
рока В Ужгороді вычекувано нетерплів єй повороту бо она обіцяла же верне
І так ся тіж стало она вернула і витана была квітями уж
на пероні І зас підкарпатска преса про ній зачала ся рус писувати
І як бім Мендісиві кынь а слідол це маю поіхав біза Дунай
там дівчыну знаю Асе ільося тем моя фарся Асе і ся нешто
моя мам ся Приізджают домнают на горчку хата стара папа ірпаты аєсе
і ося де моя мальося а єсе тіся теж моя марса А
єсе льося дем моя малю ся аєселі ся теж моя марся Запросили
в хату дайменлисисти Оставили парабонь лем хочу є єсти А я сер
тиЛося де моя малю ся А я все тид Люся што моя
малься а мою воробою по столі качаю на поліци пацийону і творгаю
А сер де мояма Руси а я серя марса А я сер
моя Руси а я серя марса выского для спати Айя паяниці такі
зачыпати Асен і рос ся де моя мальос ся аєсель ся дешмо
ямарся того нас давти Молю мі сок з писи дітсали ся Уртинь
тырбелати а блазило тыри роди Аєсей дівляся Маруся аєсе дівсан моя мальса
єсей дивля ся моя перше мояру ся диЛося де моя Маруся Ас
моясе моя перше моя Маруся По повороті з Прагы настал єй найбарже
плідній час Єднак по тым часі настала криза і Мария Пільцер вернула
до учытельской роботы бо знала же театр перестал быти святыньом художництва До
театру вернула по семьох роках в <unk> році Втовды мала уж свою
родину мужа і двох сынів Зачала роботу в Закарпатскым Украіньскым Театрі і
робила в ним до самой смерти в <unk> році В совітскых часах
мусіла нераз іти на компромісы і нераз вертати до роботы учытельской по
чым зас вертати до театру Театральна школа яку прешла Мария Пільцер міцно
ріжнила ся од манеры грисовітской школы В <unk> році до ужгородского театру
приігал Гнат Іґнатович досвідченый чловек театру робил яко педаґоґ режысер і теоретик
театру В Хархкові называний был маґнатом театру В часі роботы в Ужгороді
барз добрі доґадувал ся з Марийом Пільцер Ефектом той спілпраці была роль
Зоі Жмут зо спектаклю Волчыха Кобеляньского Была то роль яка вказувала жывотжены
ХХ віка і зміняючу ся роль в соспільстві Такій был тіж жывот
Пільцер котрый змінял споконвічній женскій стиль жытя В театрі якій жытю Мария
Пільцер не любила циґаньства інтриґ доносів завести і зла вшыткого того што
нищыт духа чловека і слушніст місиі артисты Она котра уважала Театр за
святыню художництва уважала же мож в ним добре діяти лем з чыстым
серцьом бо лем товды артиста творит правдиву штуку Марию Пільцер можна было
стрітити каждого дня на берегу Ужа коли ішла до свойой святыні Знаєме
віділі в ней нашу Марусю котра николи не здрадила ідеі правдивого підкарпатского
театру а лишыла ся зо своім народом жебы прижывати з ним радіст
і смуткы Слухали сте проґраму з лемківского архіву в радию Руской Бурсы
Лем фм Павло Ханас