З лемківского архіву #139 - 29 IV 2016 Євген Фенцик
Еп. 139

З лемківского архіву #139 - 29 IV 2016 Євген Фенцик

•

Опис епізоду

Odcinek z cyklu „Z lemkivskiego archiwu“ poświęcono Jewhenowi Fencykowi, ważnej postaci w historii Rusinów zakarpackich i jednemu z ich najważniejszych budzicieli. Audycja przybliża jego biografię jako księdza greckokatolickiego, pisarza, uczonego, redaktora i autora podręczników oraz wspomina jego działalność na rzecz języka i kultury rusyńskiej.

Автоматычна транскрипция

З лемківского архіву то місце в якым довідате ся про історию Лемків
річы котрых денде не почуєте ани не прочытате Слухайте проґраму з лемківского
архіву в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас В Ужгороді
серед старых дерев на тихым сквері находит ся памятник перзоны неприсічні важной
в істориі Підкарпатскых Русинів Євгена Фенцика Зарахувувал він ся в періоді помеджетыма
а девятдесятыма роками <unk> віка до найважнійшых будителів русиньского народу Записал ся
на сторонах істориі як прозаік і вчений в обшыри літературы славяньской істориі
Был він тіж редактором часопису Листок в роках <unk> поетом драматурґом і
автором шкільных підручників Євген Фенцик належал до молодшого поколіня Будителів русиньского языка
котрий вельо для него зробил Не могли того зрозуміти повоєнны критикы Кєд
уж ся нашли такы котры не критикували не очырняли фенцика то нич
доброго і так про ногого не писали Такій стан річы трвал долго
бо од оснуваня Ужгородского Державного Університету Тото вшытко было споводуване тым же
фенцик подібні так як Іван Сильвай Юрий Ставровскій Попрадов не хоснул свойой
творчости украіньского языка Хоцкы такы не найліпшы опініі были про Євгена Фенцика
то вельо люди не застановляло ся никус жебы іти під памятник Фенцика
і зложыти під ним квітя в чест його уродин уж в посткомуністичных
часах на Украіні оішла я горі руном дерімі лей горезловам де мі
лей горезнувам Не слаяму єсти пити што ми буде говорити што годину
буде говорити ся і напил ся і напися поломлу га положыш ся
того блуга положыш ся Ацьом ми лицьом не гореш А цьом єм
лицьом не гореш цьобі дашто не говориш цьом ни Да што не
говориш А цьом єм лицьом не вариш ся ми дашто не говоришом
ни дашто не горишы А цьом я тицьом не шумна Ацьом ятицьо
не шумна твоя жена люба кєвія мо я жена люба звіску запалити
выло звідску запалити на бере ся посмотрити на ме ся посмотріти долосить
бу запалити на мере ся посмотити масмотріти Народил ся Євген Фенцик <unk>
жолтня <unk> рока в родині священника парога села Мартинка в товдышній бережаньскій
жупі Вчіл ся в ґімназиях в Ужгороді і в Сотмарі студиювал теолоґію
натоміст в самым серці монархіавзурґів видны што барз вельо значыло втовды тоє
в віку Віден был тым місцьом де фенцик зачал проявляти заінтересуваня культуром
інчых славяньскых народів вні тіж фенцик зачал писати і діяти в славяньскых
орґанізациях остал скоро доціненый през єдного росийского богача і вынагороджений през негодвома
золотыма коронами По тій подіі Євген Фенцик постановил же кєд верне до
вітчызны не буде лем священником для свого народу але тіж буде розвивати
його знаня культуру і нацийональну свідоміст По закінчыню наукы вернул домів Оженил
ся з Марийом Васавчык і заложыл вельку родину бо мал аж <unk>надцетеро
діти Фенцикы выховували своі діти в любови Трості і вчыли іх любови
до Бога і рідной землі В <unk> році Євген Фенцик остал высвяченый
на грекокатолицкого священника Был він парохом в селах Богаревці Буковцю Дусині Порошкові
в Великым Раковцю і Горінчові В очах вірных был священником котрий добрі
служыл бого народови і звычайному чоловікови Хоцо по цільозє бы ломє мойоє
мой мож Євген Фенцик часто писал під псевдонимом Владимір Під ним псевдонімом
написал повіст Учытельны оборак роман в отчызні без Отчества Поезию Корятович драму
Покорені Ужгорода Народне оповіданя Василь Кобиляк Ковач розказы діда Данила і інчы
Фенцик написал тіж десяткы статій до вельох часописів найчастійше публикуваны были они
в духоволітературным часописі Листок поза тым вказували ся тіж они в часописі
Світ і Карпат і в русофільскым часописі зо Львова з заложеным през
Богдана Дідецкого словом Важне місце в творчости історичной літератскій фенцика занімат закінчена
в селі Порошкові Робота о великым обшыри о титулі Очырк угру руской
писменности котрий публикуваний был в роках <unk> в часописі Листок котрого редактором
і выдавцьом през рокы был тіж Євен Фенциґ Ознакы славянофільства фенцика мож
найти не лем в науково популярных роботах але тіж в статях хоцкыбы
Проґрес Свобода братство славяне і вершу Рускій нарід Фенцикове славянофільство зачало ся
скоро Першій контакт з тыма ідеами мал він уж вчасі теолоґічных студиів
во Відны Віден был найліпшым місцьом до познаваня культур інчых славяньскых народів
влияня на фенцика мали творці чешскы і словацкы а м ін Ян
Коляр Павел Осиф Шафарик Франтішек Челяковскій Карль Ербен і інчы Великы діяня
на фенцика і його світогляд мали тіж русиньскы Будителі Духнович Добряньскій Раковскій
але і тіж русийскы Славянофіліі Іван Аксаков і Алексій і Алексій Хомяков
творы котрых през вероль років были публикуваны в часописі Листок Господа жебы
быти лімою Велькым успіхом редакцийной колеґіі часопису листок было позысканя для часопису
ряду вызначных русиньскых персон в тым поетів Александра Павловича і Юлия Ставровского
Попрадова белетристів і публицистів Івана Сильвая Анатолия Каралицкого і Александра Митрака історика
і етноґрафа Юрия Кальмана Жатковича і учытеля співу Михала Нимешан Євген Фенцик
был великым патріотом і вобытельом Русинів што часто было міцно видно в
його текста статіі Славянин напечатаным в додатку до <unk> номеру часопису Листок
де схарактеризувал він честніст Чехів Моравян і Словаків звернул ся тіж до
Русинів словами Недостійній жытя тот хто своє не любит і в місце
материньского языка принімат чужый язык за свіі Наслідуючы добрій примір якій дали
Духнович і Раковскій Фенциґ написал пару підручників і методичных опрацувань для русиньскых
шкіл Были то первоначальны звіданя з ґраматикы і аритметикы для участых єстество
знаня первоначальне звіданя з фізикы коротка загальна істория вітчызны і коротка істория
Мадяр Поза тыма выдал тіж дві церковно богословскы книжкы і в часописі
листок опубликувал близко <unk> проповіди на вшыткы церковны оказиі Вертаючы до критичных
оцін повоєнного періоду фенциковой творчости вказала ся тіж альтернативна характеристика його творчости
Павла Федора Очеркы карпаторуской літературы Ужгород <unk> котрый підсумувал Євгена Фенцика як
великого і здібного патріоту Ствердил же боронил він народ і його розвиваючой
ся літературы котру свойом роботом міцно всперал Руснакы цінили і дале цінят
того народного Будителя Уж <unk> мая <unk> р одкрыли йому в Ужгороді
памятник Хоц пред Підкарпатску Русь од того часу перешли ріжны режімы то
памятник сец остал нерушені на своім місци Авторком памятника є добрі нам
знана Олена Мондич <unk> жолтня <unk> рока Руснакы зас ся під ним
зышли жебы упамятнити <unk> річницю народин Євгена Фенцика Слали сте проґраму з
лемківского архіву в радию Руской Бурсы ЛЕМ фм Павло Ханас