З лемківского архіву #22 - 11 X 2012 Бесiды з Михалом Романяком (2 част)
Еп. 22

З лемківского архіву #22 - 11 X 2012 Бесiды з Михалом Романяком (2 част)

•

Опис епізоду

To druga część rozmowy z Michałem Romaniakiem o historii Łemków i życiu we Florynce. W odcinku pojawiają się wspomnienia o lokalnych organizacjach z czasów wojny oraz o znanych i mniej znanych mieszkańcach, takich jak ksiądz, wójt, akuszerka i ludowy „wyrywacz zębów“.

Автоматычна транскрипция

З лемківского архіву є місцьом в котрым почуєте про історию Лемків якых
де інден не прочытате ани не почуєте Слухайте з лемківского архіву в
радию Руской Бурсы лем фм просит Павло Ханас Нескы в лемківскым архіві
друга част бесіды знаным лемківскым діячом з Михалова паном Михалом Романя Ци
в селі діяли даякы орґанізациі Но з того што я знам но
то была страж пожарна малисикавкы но то тіж якіса орґанізация правда Но
і друга в часі війны то была тзвана кооператива То члена но
тові тіж якіса така орґанізация кооператива Акуратні в часі війны была в
Домі там де мешкал давнійше де мал свій склеп шляма Жыд но
його не было то там створено кооперативу Якы часописы люде чытали при
дві А тото не знам Не знам але штоси як мішлаґєр повідал
то выходил такій часопис Лемку А як докладні чытали то я не
знам В каждым разі же Якій часопис Лемко доходил до выдаваній през
Лемко Союз та я бы м іщы хтіл повісти о знаных Лемках
альбо незнаных Лемках то в Фльоринці но е На першы повіжме яко
першого томом вымінил отця Курилу котрий акуратні орґанізувал тоту Републику Фльоринску Ното
о нім пишут в ружных і часописмах нашых і в книжках но
то значыт же знаний был правда Но оте стараности православной сколеі Тіж
знаний был бо аж в Креници провадил реліґію в часі війны Но
і як же вспомнул він был тым што утримувал добры реляциі медже
православныма грекокатоликами так же Не знам ся на тым докладні як то
оно єст але як хто вмер то ішли єдны до другы альбо
як ся женили то тіж ішли єдны Значыт ішли до той церкви
Поза тым Но знаным то был Війт Александер Дубец што вітувал во
Фльоринці аж <unk> років но то мусіл быти добрым війтом скоро тых
кілька каденций го выберали Знаном тіж была Анна Ключник акушерка Не лем
малькушерка але і Зілярка Она Ад Бабила Во Фльоринці Бабила то значыт
принимала народженых Народженых хлопці альбо дівчат мене тіж принимала дала мі позадку
порядні жебы м плакал бо гадала же як дітина ся вродит і
плаче то даколи буде співала Но то ятнє вірю бы співай алеже
якого азілярка Но то так далеко было до доктора Дуґрибова а она
уж ся знала на хворотах більше як інчы но і помагала як
могла А Поза тым но хтіл бым вымінити туй Ваня Ґойдича то
єд мі дідом то він был вырывач зубів Так го называли вырывач
зубів Знали го не лем во Фльоринці але знали го на околичны
села бо приходили з ружных сів до Фльоринкы рвати до ланя зубы
А споткам єм єдного ґазду в Любіні в <unk> другім році І
він повідит так одкаль Яґам же з Михалова Е там з дому
єст одкаль як дам та з Фльоринкы Гу Фльоринкы О я знам
Фльоринку я не розходил там вырывати зубы До Ґойдича я гварию татомі
дідо Він повіде Алле тот циґан Циґан Та я ся так снате
Марсе о посмутні єм же як то дідо циґан так єм ся
взрушыл дідоцином А він повідит так Призріл ся на мого зуба і
пойда не будеме рвати Та жода горвати Но іщы раз од Урґамбу
Іщы раз ся призрюл Дая отворя а він раз раз і вырвал
бо мал Дідо мало такій вырывач Штоси з Америкы привюс І ходили
люде з ружных хів з Полян з Зошнітниці зоставишы злавкы з болцарьовых
Влажні до того Ні но то бы знане ци ні Было бы
зна дивій ся на вціл зубы вырывати Но знам в Америці А
што в Америці робів Но де си в майнах робил я не
знам докладні лем си купил такє довереваня тамно был тіж такій пан
Ваньо Дубец Оліяр там носили до него лен І він мал таку
шрубу называли тото шрубом значыт всупувало ся лем до поємника І він
якоси так закрутил же по тым Выплывал олій лемняний Ном то же
люде ходили до него і з Фльоринкы і з Лавкы і з
Полян тот олій робити то ходили але окрем того Він тіж з
лічыл люди як кто зламал ногу руку то він тото так поскладал
до якійсых тых Шын Ци як тото там называли поскладал в каждым
разі но то тіж был знаний ногы Треба бы было тіж вымінити
пана Штефана сороку котрий был учытельом того поколіня од <unk> року по
<unk> <unk> по <unk> Так же і мого няня тіж вчыл так
бы мга іщы был дідо Василь Лучковец байкар Він важні найвеце пожычал
тых книжок в чытальні і він Оповідал не лем дітям але і
старшым тото што чытала же не было радя не было В телевізиі
но то люде радо слухали до него там приходили там ся одбывали
вечыркы в них Він розповідал ріжны байкы ріжны оповіданя то тепер можеме
хыба уж перейти до нас агані іщы єдного так званого незнаного то
был пан Емілиян Чырняньскій котрый вродил ся в <unk> році а вмер
в <unk> В <unk> році то был професор університету Яґілиньского в Кракові
і кєровник катедры хеміі Новін а а а а а а а
а а акуратні для нас мож наповісти на што ж для нас
міг зробити Специяльні може і нич але для вшыткых хто для наукы
зробил дост дуже бо бадал воды мінеральны А затопєме тоты высовянку Криничанку
які со там іншы воды што він бадал Іх провадил назывництво дробин
хемічных Давнійше то называли оксиґеніом а він тото назвал членом гыдроґеніом а
він назвал тото водором натрийом а він тото назвал суд чыли впровадил
тото на тевництву Ной як моі внукы м там в середній школі
вчат ся уж тох попольскы пірязків хемічных то уж трьох тя зголосило
і повіло же м Пан Чырняньскій вродил ся в тым селі што
мій єдо і же він впровадил тоты назвы польскы не латиньскы Но
і влажні пан Чырняньскій приготовил пове для того для Менделеєва до таблиці
На таблиці тых пірвязкых дуже Менделеєв з того скорыстал як єст знаненым
так же він ни бы для нас не знаний бо то мало
хто о нім тама чул але єднак такій был ноты спомудил Кє
мата мама кєця буде добрі кєдны буде обриза мно і я зас
на ґрані гой боце мой кєд мі буде пляно кєд буде не
пляно при моі Буду волівати буду і пряци кля іва писея мой
кля циґрані мотре мой молі маци ма ісия мой циґрані гой ботре
мой молі маґры То тепер хываль можеме перейти до наступного етапу звідань
котры односят ся часу війны во Фльоринці Ци вы памятате як выглядало
впрочыня Німців до Фльоринкых не замятам не може думал єм в товды
два рокы так і але памятам з оповідань бо то а тако
Вычытал єм в такій єдной книжі же рано де си о <unk>
<unk> годині вкрочыли тоты Німці до Фльоринкы но але уважам же Моі
родиче товды бы іщы не вязали конич в границях там буде мале
конич іх не было в селі товды моі родизтом мусіл быти кусьопізнійше
а не о <unk> але то аж най буде Оже вересня Німці
вкрочыли до Фльоринкы од стороны Крениці пришли Але допіро <unk> вересня Так
<unk> вересня Там од Крениці Юж в предден Полякы зорґанізували на кінци
села бо то зараз другє село то уж польскє зорґанізували тзв Оборону
Народову Там ся окопали за нашыма пасвисками бо мы мали акурат і
за білом пасвиско і за тыма пасвисками ся одкопали так же видно
было з того місця добрі другу котром ішли была дорога была поза
селом видно было добру дорогу котром ішли Німці Но і зачали як
уж підышли ближе то зачали стріляти Но то Німці ай забили єдного
Німця Німці не хіли ім быти должы тай ся мали якійсы там
тоты зялка тає ся дай скєрували тоты дзявка там за забяву Но
і дост дуже ранили але спец там уж не ішли забявы Тілько
так здоров І такси по селі стріляли моя тета Взяла ня на
ґырґы знате што то з ґырґы но на плечы тако і втікала
зо мном до До медведжого медведже то така проруб де там дерева
были можна ся было сховати там люде втікали інчы втєкали де могли
люде ся ховали правдоподовні же было около двох годин такой стрілянины Но
то єден Німец згынул і кількох Поляків А потім уж так на
другій ден То уж така велька гурма тых Німций в Крочыла і
То был тот першый тот Ци то напевно было з <unk> вересня
так принайм першого зачала ся війна там барз долго Німців не было
Але бы они они перешли од Словациі не а не од Тамале
не одне з Польскы на мене тыко од Словациі вкрочыли Но то
так десим там чытал і так ґадали же з того а ци
докладні такто І в тракті окупациі ци дакого з села арештувано А
так арештувано сімоосип арештувано пана Василя Дубця він нашол ульотку Руску Ульодку
Но од тых ульоток было дуже хоц то міг найти А він
нашол і там вказувал там інчым Вшынку в корчмі у пана Куцавы
Но не знатя хто там о тым донюс його го арештували і
згру в тым Но пан Ваню Палка засолонено Хтоси там донюс же
забывацят як тото і аж товды невільно было так Опріч того А
Гриц Вільчацкій Ваню Вільчатскій Гриц Ключник і Антоний Пєг Достали ся там
бо орґанізували перехід офіцерів польскых горами до Телича Машы до них проводили
А то якых попольскых офіцерів іщы з початку війни тых спомнуют тых
што хтіли достати ся до Румуніі там през Словацию якоси можна было
Ліпше перейти но і они згынули Але значыт я довідал же не
тілько они меже і інчы помагали але они тых штырьох никого не
видали Мі ся здає же в тым припадку як они никого а
на певной іх там звідували і катували жебы ся признали хто іщы
хто іщы правда А они не выдали Но значыт ся же ведук
мене то они нашы героі зато же не выдали Но вернул ся
тіж был Брат Грица Вільчацкого Ні ключ брат Грица Ключника Тарас але
він пережыл То він вернул ся вшыткы з тым же гриц ключник
то учытель но учытель природы во Фльоринці І вшыткы они были в
Освінців Зидон Ляты Розвівай со От отворі но Не сідай ольтыя на
те роцінові той роботы той роботы наганя поза боды поза боганя поза
воды поза бо роздвоіня села през Армію Червен Памятате уж тото кус
як памятам Бо а треба повісти так же Фльоринкы бы не было
як бы Было як мало быти што то значыт Фльоринка была окопана
Німці робили великы там такы засікы і окопы значыт зганяли люди з
ріжных сів і люде тоты окопы копали Отже ж найправдоподібній Німці выголошли
до тых окопів Як бы Червена армія натерала Но відомо же як
бы был фронт хыжы деревяны то бы ся село бы ся спалило
так як тотам коло Дуклі было так же ся кілька сів спалил
припражыл Але они през Фюторинку Втікали до окопів не голошли бо ся
бояли же Рускы котры зо Санча пішли на Лабову ім загородят А
В телечы през тот преол телецкій бытамет превенчытеліцка превол єст нам так
же ім загородят то пильно втікали і лишали вшытко Но але як
Німці нихто не знал якій то буде то н конец то і
люде втікали до лісів блазима товды то было м вели друга велия
друга велия пред Йорданом котре то было <unk> січня вшыткы вшыткы втікали
Моі няньо і мама Н І сестра і я тіж сме втекли
Але до такой хыжы што як бы в Німці хт абы рускы
хтіли то добре было до нес стріляти бы была барз видочна Ален
сме ся затримали а бабка не пішли не рушыли ся Но і
акуратні так ся стало же в тотчас вмер мі брати І я
єм пішол до бабкы мал єм повісти бабкі жебы пішли деєґу мостя
ся звідати о тым як то птам Поховат то было уж рано
на Йордан люди в селі не было воду ся не святило натуральні
люде В лісах або в хыжах на прибудові што далеко од села
Денеґде лем были тоты і мене пустили домів Так ся дивую ім
донескале такій малый хлопец єм пришол до бабкы Но і так єм
з бабком уж зостал А праві до пополудня І такій сусід пришол
до нас і каз Нашы братя уж ту бабкі так повідал но
нашы братя то значыт ся Ходило о рускых Но яко перше на
біло убране бы то зима была Пришли дохыж Мабка ім там мусіли
дати што істи не знам си што там было навет не памятам
але были выголоднілы А Німци уж не было Німці уж повтікали А
вызволіня села такє влажні было без Ад дуже хлопців з Фльоринкы записало
ся потім до арміі Червеной на доброволь а нихто ся не записал
лем попросту Іх взяли но такій был што заберал Пан Своліньскій пише
же <unk> <unk> а то неправда бо вісемнадцетьох не вернуло пятьох Акуратні
так ся стало же втуды шолтыс припровадил до нашой хыжы такого офіцера
руского што ма мусіли вынести ся зо спальні Доіздебка там симно было
в іздебці він ся там загніздил правіна на два місяці і выходил
і мати тых хлопци До Красной Арміі од січня так Но і
нашы мусіли з того покою ся доіздебкы принести а я так як
до кухні бы то мали Два покоі і кухню ноты з тамтой
спальні треба было ся вынести до неопаляного тым Бо він ся там
паношыл іщы но і забрал вісемнадцетьох тых та Слухали сте з лемківского
архіву в радию Руской Бурсы Лем фм Павло Ханас