З лемківского архіву #30 - 24 I 2013 Діяльніст Товариства «Просвіта» на Лемковині
Еп. 30

З лемківского архіву #30 - 24 I 2013 Діяльніст Товариства «Просвіта» на Лемковині

•

Опис епізоду

Odcinek dotyczy działalności Towarzystwa „Просвіта“ na Łemkowszczyźnie w okresie międzywojennym i jego rozwoju po I wojnie światowej. Omawiane są przede wszystkim czytelnie, ich prowadzący oraz rola ukraińskiej emigracji, nauczycieli i duchowieństwa w tej aktywności.

Автоматычна транскрипция

Лемківскій архів то місце в якым почуєте про історию Лемків річы котрых
де інде не почуєте ани не прочытате Слухайте з лемківского архіву в
радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас внескы в лемківскым архіві
довідате ся про історию Украіньского Товариства Просвіта якє діяло на Лемковині в
окресі меджевоєнным В першых роках по закінчыню І світовой війны ситуация на
Лемковині была податна до розвиваня ся украіньской опциі народовой Склало ся на
то паро чынників незалежных од лемківского соспільства То найважнійшых з них зачыслити
треба міцне ослаблиня староруской інтеліґенциі по воєнных репресиях медже інчыма Талергофу Терезины
новосанчівскых і віденьскых процесів Ограничыня активности опциі лемківской по пакцифікациі Републикы Фльориньской
велькій наплыв украіньскых еміґрантів на Лемковину по упадку Західньоукраіньской Народовой Републикы попераня
опциі Украіньской през грекокатолицку хєрархію по обнятю премского престола през Йосафата Коциловского
в <unk> р ґе чанжмен поде сосель Ури по моі сой ле
сомы семля тужо маляды маме толізюб ме то <unk>eorы Не ва типа
до фунсу нико ыва люды дважым <unk> По напливы украіньской інтеліґенциі на
Лемковину так світской як і духовной зачату творити орґанізациі соспільно культуральны і
політичны Ядром тых орґанізаций была украіньска еміґрация зо східньой Галичыны а не
Лемкы Вывчены украіньскы еміґранты были охочо приниманы на учытелі в материньскых школах
на західній Лемковині орґанізацийом яка низка буде омовлена буде Товариство Просвіта Была
то найсильнійша украіньска орґанізация на Лемковині Своі одділы на західній Лемковині отверала
іщы перед І світовом війном Такій одділ повстал в Новым Санчы в
<unk> р На східній Лемковині в Сеноку в <unk> і в Яслі
тіж в <unk> повстали одділы Товариства Просвіта Як выникат з прикликаных дат
одділы но не оснуваны были дуже років по орґанізациях лемківскых і старорускых
Перед І світовом війном украіньскы орґанізациі не мали шанс на скуточну конкуренцию
з орґанізациями лемківскыма Допіро варункы повійні дали можливіст позысканя особового капіталу і
просторы діяня на Лемковині для Товариства Просвіта Найскорше повійні діяльніст Просвіты розвивала
ся на східній Лемковині Основом діяльности Просвіты было проваджыня чытальні того товариства
В <unk> році на цілій Лемковині было <unk> чытальні зорґанізуваных в трьох
фільях До найсильнійшых зачыслити треба чытальні в Боску Команчы Крампні і Віслоку
Ніжным Ведучыма чытальні были найчастійшы священникы учытелі і шолтысы Выникат з того
же ведучыма переважні не были Лемкы В <unk> році Заряд Головный Товариства
Просвіта выступил з пляном освітной роботы на украіньскых землях до якых зачыслял
тіж Лемковину Орґанізувано збіркы фондів на закупы публикациі котры высылано до чытальні
в терені Ґалилео Лемкіля полікы новы пропланутаних войли ґартам териту Репрезария вісти
дає Глада Матом тугав записы котры писали дале на кызі бучываной сут
ґребу на селіман діколя Самослицом не разу осерекусом Юна Заінтересуваня Лемковином зо
страны Головного Заряду Просвіты выникало зо статуту котрый голосил о конечности діяльности
освітовой на землях де не трвала є украіньска народова достоменніст Тяжко поісти
як Лемковина остала зачыслена до тых земель коро свідоміст украіньска до І
світовой війны взагалі не фунґувала на Лемковині В листах до Заряду Головного
Просвіты локальны діячы домагали ся усталіня вытычных маючых на цілі звекшыня активности
на Лемковині Створено специяльну листу активістів тереновых охочых до діяльности і зазнашли
ся на ній духовны учытелі і еміґранты з Украіны а серед них
братя Хорковичове з Украіны на дніпряньской В ґорлицкым повіті нашло ся <unk>
такых охочых В <unk> р Михал Галушыньскій выступил з рефератом в котрым
запропонувал Діяльніст на Лемковині Запропонувал він поділ діяльности на два етапы В
першым уряді домагал ся розвою Господарчого Кружків Товариства Сільскій Господар і Ґруп
Пожаровых В другым етапі виділ він місце на розвітальні Просвіта і кружшків
рідной школы Галушыньскій хтіл тіж оновліня діяльности лемківской Комісиі при Головным Заряді
Товариства Просвіта яка діяла і іщы перед І світовом війном але влазы
На західній Лемковині головным місцьом діяльности украіньской мал быти Нові Санч З
огляду на добру інфрафраструктуру в тым місці то є украіньску бурсу чытальню
проз світы і церков Мало то быти місце для вахового інструктора Освіты
Яко найбарже одповідне місце вказал він Креницю але не была она доступна
для опциі украіньской з огляду на барз сильну позицию опций староруской в
тым місті По тым рефераті одбыло ся зобраня в філі просвіты в
Новым Санчы Здесидувано гын на самооподаткуваня в цілі оплачыня фахового інструктора Написано
тіж лист дон Митрополиты Шептицкого з желаньом попертя проєкту Його кінцьова форма
опрацувана остала во Львові і підписана Презведучого Головнового Завряду Товариства Про Світа
галушыньского і секретаря Мудрого Одділ Просвіты з Санока в <unk> р тіж
выстосувал писмо до митрополиты Шептицкого з просьбом о Ратунок для Лемковины землі
праві забитой загороженой затрачыньом народовых вартости Одділ тот был єдным з барже
активных Прим ним вели отец Омелян Константинович Михал Цар і Іван Голейко
н <unk> вересня <unk> р зорґанізувана остала во Львові конференция Посвячыня діяням
на Лемковині на є отворіню ведучій Товариства Сільскій Господар Микола Твердило зазначыл
же остала она скликана на желаня діячы з Лемковины Так направду конференция
і єй проґрам зрыхтували діяче Головного Заряду Товариства По Світа во Львові
В порозумнію з активістами з Кружків в Новым Санчы і Санока Конференция
мала дати одповід конференция мала дати одповід як поправити ситуацию економічну Лемковины
як вести роботу культурально світову жебы довести Лемків до украіньской народовой свідомости
Поконференцийно інструктора до Нового Санча выслано Івана Гафранка Піднято тіж пробу переламаня
староруской домінациі в Крениці Мало в тым помочы заложыня в Крениці Кооперативы
Але акция тота ся не повела Філя Сановцка тіж выказала векшу активніст
Зорґанізувано курс економічно в світові і піднято думку будовы Народного Дому в
Саноку Дім тот мал называти ся Лемківскє Товариство Украіньскій Нарідній Дім По
тій конференциі зачато тіж активні закладати чытальні про світы в <unk> році
заложено <unk> а в <unk> році заложено <unk> чытальніх зуз В <unk>
р Товариство Просвіта скликало до Львова другу конференцию По тій конференциі діяче
просвіты узнали ся за особы компетентны до приказаня квестиі лемківской украіньскій парляментарні
репрезентациі Лемковину узнано за найбарже західні украіньскы землі покликано зато Комітет Обороны
Західніх Земель лемківску Комісию Головным цільом Комісиі Лемківской было оборона Лемковины перед
денацийоналізацийом і допровачыня Лемків до певной украіньской свідомости В <unk> році Комісия
Лемківска покликала до жытя часопис на ж Лемку Мал він міцно украіньскій
характер навет часами нацийоналістичні Справило то же часто конфіскувано артикулы а навет
цілы нумеры нашого Лемка Слухали сте з лемківского архіву в радию Руской
Бурсы Лем фм Павел Ханас