З лемківского архіву #36 - 28 III 2013 Погляд на шкільництво в часописi «Лемко
Еп. 36

З лемківского архіву #36 - 28 III 2013 Погляд на шкільництво в часописi «Лемко

•

Опис епізоду

Odcinek 36 archiwum łemkowskiego poświęcono szkolnictwu, przedstawiając jego obraz w czasopiśmie „Łemko“ i przedwojenne znaczenie wakacji oraz edukacji dla młodzieży. W materiale omówiono też dylematy związane z wyborem dalszej szkoły po gimnazjum, wpływ oczekiwań rodziców oraz trudności z późniejszym znalezieniem pracy.

Автоматычна транскрипция

Лемківскє архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых де інде не прочытате ани не почуєте Слухайте з лемківского архіву
в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас Днеска в лемківскым
архіві буде представлена барз важна тема то є школьництво тема тота має
вымір понадчасовый бо люде вчат ся од початку свого істнуваня З часом
школьництво ставало ся штораз барже професийне і загальнодоступне Я провірю погляд на
науку якій был презентуваный в часописі Лемко а докладнійше <unk> номері <unk>
чер <unk> р Был то номер Лемка якій заповіл вакациі для вшыткых
школярів на Лемковині і в Польщы Перед війном як іхнеска вакациі был
то чудовий час для шкільной молодежы Был то іщы важнійший час для
школярів якы вчыли ся далеко од своіх хыж од Лемковины Такы школяры
зізджали до своіх хыж барз рідко а вакациі могли ціли провести з
родином Пересідам Не маме не пліва ле маме не спала язы рота
часто блукаю біле єдан зыло жывота Разом з рахідом далі відідают Юєдан
Вельзідан Бельзіда Біязеро базі зелены котлету біля лота Пора яка змазе дарнопаху
зобакы кота я залимас аж до Базару і за хвоста безобілий головний
студент я зна слой базю небеса Выбіли ся і бо роден <unk>or
своі пасі тебе самы роде пресіда Ожо суботу нарешт є дома біля
сво Мама додой рыжы корову та смолока Видю його я звалю зробле
вой нары Пересідам пересідам пересідам та оповіды же колес я былі ґабана
Со товды буде выділи выєс ізра Але зараз ідат за тоє разы
і з Мозея звяз на своі паціл тебе колобасалі выгороде расем Ліме
санля мозрасоли ля море Боме се Для школярів якы покінчыли ґімназиі вакациі
были часом на придуманя наступных барз важных жытьовых выборів Мусіли они рішыти
яку пут жытя выбрати До якой высшой школы аплікувати Я внеск такій
колиси не был то легкій выбір Бородичы хотіли жебы іх діти выбрали
як найліпшу дорогу але тіж хотіли жебы іх децко зачало як найскорше
зарабляти на себе бо триманя сина в школі приносило великій материяльний тягар
для цілой родины Зато декотры вынятково здібны школяры уж в ґімназиях помагали
ся вчыти своім меньше здібным камаратам але зато з маєтных родин Таком
здібном особом был молодий Симеон Пиш яко же был барз здібний зо
сти своіх передметів вчыл свого камарата а том роботом одтяжал фінансово родину
Болячом ситуацийом для роды было коли молодий вченый Лемко не міг найти
роботы Роботу было барз тяжко в державных урядах і в приватных фірмах
Молодіж яка по школі не найдувала роботы змушена была сідити дома Долге
безробітя вело до того што молода людина тратила віру в систем і
што гірше в себе Такы ситуациі вели часто до зопсутя молодого чловека
Давали они тіж планний приклад інчым котры бы хотіли ся вчыти Зато
часопис Лемко давал добры рады родичам і молодежы при выбераню шкіл по
ґімназиі Автор пропонувал выбір школы яка в тамтых часах давала бы можливіст
достаня посады альбо уможливляла зарабяня самому на себе Зазначене тіж было же
такых шкіл і факультетів был товды тост дуже але не вшыткы іщы
про них знали Автор звернул увагу на традицийны думаня родичів при посыланю
молодежі до шкіл Ґаздове якы высылали діті до школы найперше думали жебы
іх синове оставали священниками Было то красне думаня але преці не каждий
надавал ся на послугу Богу і не для каждого нашла бы ся
парафія Думаня про вчыня діті на урядників тіж не было найліпше Часы
были такы же тяжко было оддістати урядову роботу Мало хто з Лемків
мал можливіст остати судьом урядником ци учытельом Такє думаня было выником на
виків іщы сперед І світовой війны коли то вельо Лемків оставало судями
меценасами і урядниками австриятскыма Гей мам яко су аленьом не то гей
мамято су але ньом не роме шук том зелены на роме я
ябу вежні данец дослідте то ж мидешні данец той Школы до якых
вартало высылати Лемків в меджевоєнных часах подля редакциі Лемка были то высшы
нізшы рівничы школы В тых часах была можливіст вчыня ся в трьох
типах рівнійшых шкіл Першым типом были школы сельской ґаздівкы нізшого типу Могли
до них і ті школяры якы покінчыли народны школы Другым типом были
ліцея Были то школы дат діти якы скінчыли штырьоклясову ґімназию Третім типом
были університеты По скінчыню такого університету діставало ся диплом інжынєра аґронома Школы
рільничы вшыткых типів были для Лемковины барз важны Рільнича освіта вела до
ліпшой ґаздівкы а тото зас до богачыня ся лемківскых сел Змін в
способах ґазетуваня могли доконати лем добры фагівці В Лемку всказане было што
в рівнійшых школах повинна вчыти ся молодіж яка могла дістати ґаздівкы по
родічах Добре вывчыня молодого ґазды мало довести до ліпшого ґаздуваня і вытиганя
з ґрунтів векшых доходів Слушні в часописі зазначене было же такій молодій
ґаздан не приносил бы корысти лем для свойой ґаздівкы але і для
сусідів і цілого села Інчы ґаздове вчыли бы ся од него ліпше
ґаздувати што бы приносило розвій цілого села Сакражений Як кота кодам ти
загін бастерляко Петрускы пілсакона і де лемкове соконарускы пілзагона і де лаґове
загона кори півалиска не ледія милой грецка ани Хриска Пане вцера не
підтримал того вецера од лемківского вечерам по вецер Бовідал єс же не
моснат як на горі же то бышне жантережал і поме ся не
зголосил ти выжой покосил доведе ся не зголосил Мушы ся мельдувати сам
не можу розрапляти трыма дмя як на смечы сама ходит ся лайничы
рето як на смече само ходит ся лайничы як тыряне Бильнувала то
по села деляла доцідеш дома задволенам женаш дома задоволе на Треба ішы
зовця пистом не мосови тримати Ой ліпше бы зробила як би в
рідці ся втопила ой ліпше бы зробила як би пріці ся втопила
лівы іншу завіда ґаздувати лем буде варелай деревы ци подарилай беру і
сомпи ся не сварила на штоден ния не мусила Міг ем по
коля дей поспате міг бым поля де поспаты Подля опініі редакциі Землі
на Лемковині было дост лем треба было нюм порядні заряджати Способы ґаздуваня
в часописі не были описуваны зато же залежне было то од специфікы
села Як вести ґаздівку міг бы лем рішыти фаховец в своім селі
Бо напримір в Крениці легко было продати молоко і ярины але в
селі оддаленым вельо кілометрів од міста уж ні Зато в такых селах
закладати треба было молодшарны кооперативы Вырабляли бы они з молока ріжны готовы
продукты і высыла дале в світ Варункы в якых находили ся ріжны
села могли скоро выймати фахівці Могли тіж довести до доброй орґанізациі села
так жебы ґаздове вчылі ся і богатили Прото редакция часопису заохочала молодіж
до вчыня ся ґаздуваня в рільничых школах Не треба было стидати ся
угай мотикы Такій пух бороны і мотика якы находили ся в добрых
руках могли принести самы корысти Слухали сте з лемківского архіву в радию
Руской Бурсы Лем фм Павло Ханас