З лемківского архіву #41 - 6 VI 2013 Памятник в Устю Рускым
Еп. 41

З лемківского архіву #41 - 6 VI 2013 Памятник в Устю Рускым

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono pomnikowi w Uściu Ruskim, upamiętniającemu m.in. ochotników Armii Czerwonej i partyzantów Armii Ludowej, oraz okolicznościom jego odsłonięcia. W tle omówiono powojenną sytuację Łemków w Polsce, trudności z powrotami na Łemkowszczyznę i rolę łemkowskich organizacji w podtrzymywaniu pamięci.

Автоматычна транскрипция

Лемківскє архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых денде не почуєте ани не прочытате Слухайте з лемківского архіву в
радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас Гнеспкы займуй ся темом
котру тыжден тому зачал і заповіл в лемківскым архіві Богдан Ґамбаль Буде
омовлена справа памятника в Уйстю Рускым Адже для припомніня в <unk> році
в лемківскым селі Уйстя Рускє остал поставлений памятник Нашли ся на ним
дві таблиці о тым самым змісті але в двох языках лемківскым і
польскым Памятник тот оддає чест лемківскым борцям з німецкым окупантом Докладнійше был
він посвячений добровольцям Червеной Арміі і партизанам з арміі і Ґвалерді Людовой
Тепер запрашам на филю прервы До послуханя буде співанка з меджевоєнного часу
прислана през пана Вальтера Максимовича з Америкы Оо бурта од твойом Лок
Заним єны прийдут до того памятника безпосередньо мушу кус повісти о політычній
ситуациі в Польщы в ноных часах а не были они легкы <unk>
марця <unk> року вмер єден з найвекшых зброднярів світа Осиф Сталін Дало
то маленькій імпульс до злагоджыня політикы в совітах Єднак в Польщы тоты
маленькы зміны могли надийти допіро по смерти Болеслава Бєрута в <unk> році
І фактичні зміны надышли Невеликы але далі надію Лемкы в тым часі
находили ся в барз тяжкым положыню Іх ситуация материяльна была барз планна
Атува за вітчызном вела до поворотів без згоды влады што іщы погіршыло
часто ситуацию выселеных бо зас они были з Лемковины выселяны на чужыну
Лемкы яко меншына не мали жадных прав ани до языка ани до
небудякой орґанізациі і такій стан річы остал аж до <unk> рока Інчым
меншыном дозваляно по <unk> році на діяльніст в цілі підтримуваня свойой культуры
В році <unk> Лемкы могли старати ся о поворот на Лемковину Найперше
єднак треба было одтримати згоду од власти В звязку з тым наплынуло
тисячі подань о можливіст повороту на Лемковину Єднак вернути ся удало мало
кому Але ся єднак удало Найлегше вертати было тым котрых ґаздівкы были
незаґаздуваны і стояли в руіні а землі в одлогах або тым котрых
ґаздівкы належали до БЕҐрів якы збанкрутували В році <unk> комуністична влада згодила
ся на покликаня Освіто Культуральной Комісиі для Людности Украіньскых котра в наступным
році была підваленом під створіня Украіньского Товариства Соспільно Культурального Під вплывом УСКТ
нашли ся тіж Лемкы В році з радяньской Украіны вернул Міхал Доньскій
якій в часі війны был активным партизантом Уж в <unk> р Доньскій
остал ведучым лемківской секциі при УСКТ В часі тым постуляты Лемків о
можливіст повороту горы стали ся іщы сильнійшы Безпосередній вплыв на тоту ситуацию
мал тіж Лемко Союз Америкы якій мал вплыв на лемківску свідоміст в
Польщы Тепер перейду до конкретів В році <unk> до Польщы Самириты приіхала
перша екскурсия Лемко Союза до Старого Краю Ведучым той екскурсиі остал редактор
Карпатской Руси Миколай Цісляк а ціла ґрупа рахувала <unk> осіб Лемкам якы
летіли до Старого Краю в Самольоті было так весело же берегы Европы
привитали співом Участників той ґрупы на лютниску в Варшаві привитала триособова делеґация
выслана през Михала Доньского котрый был головным орґанізатором поставліня памятника в Уйсю
од двер В понедільок <unk> липця ґрупа выіхала з Крениці до Уйстя
Руского Коли автобусы дотерли до Уйстя на рынку было уж полно люди
і спомеджы тлуму видно было білий высокій памятник прикрытий червеном плахтом На
тот денны приіхала лем екскурсия Лемко Союза Зіхали ся Лемкы зо вшыткых
реґіонів Польщы де были выселены приіхали тіж Лемкы зо Львова і Тернополя
на совітскій Украіні як і гості з Пряшівской Руси На одкрытя памятника
приіхали власти повітовы і воєвідскы Представникы власти і заграничны делеґациі станули на
уставлені плятформі разом з партизантами і ветеранами Одкрытя памятника товаришыла музика оркєстры
Перемовы в часі той урочыстости были в языку польскым Голос забрал тіж
головній орґанізатор той урочыстости Міхал Доньскій Представил він вклад Лемків з окупантами
своій перемові Впомнул тіж о великых жертвах якы понесли Лемкы в часі
війны одчытал уряд назвиск Лемків якы стратили жытя в Тіборбі На сам
конец свойой бесіды Міхал Доньскій одчытал листву жертводавців на ціль будовы памятника
На першым місці находила ся редакция Карпатской Руси з Америкы яка зобрала
і жертвувала <unk> долярів Посліднім етапом офіцийной части урочыстости было одданя з
салюту през молодіжну спортову орґанізацию По тым акті Міхал Доньскій зорвал полотно
з памятника По зорваню полотна вказали ся дві таблиці Єдна таблиця мала
напис по польскы а друга по лемківскы Напис тот звучал Погыбшым в
борбі з окупантом партизанам НГН охотникам совітской арміі і польского війска з
Лемковины <unk> Потім представникы власти положыли вінці під помником і на тым
скінчыла ся офіцийна част А потім наступила лемківска част уж з лемківскым
языком і не лем Треба в тым моменті зазначыти же велькій вклад
в будову того памятника мали тіж Теодор Ґоч з Зындрановой і Павел
Штефанівскій з Білянкы Полудны на зрыхтуваній сцені зачали ся выступы ансамблів Серед
них нашол ся польскій ансамбль з Ряшова Украіньскій ансамбль з Варшавы і
лемківской ґрупы з Лемковины Украіньскым ансамбльом кєрувал Лемко Ярослав Поляньскій лемківскыма ґрупами
Павел Штефанівскій і ґрупом Театральном Теодор Ґоч Миколай Цісляк споминат же Ярослав
Поляньскій Павел Штефанівскій і Теодор Ґоч то великы люде одданы свойому народови
Великє чысло люди котре втовды зіхало до Уістя Руского завдят ся тім
покріпліня духа якого одостали по ноным концерті там на горца зык додит
Делеґация Лемко Союза в тракті урочыстости в Уйстю стрітила ся тіж з
професором Райфусом Выразіл він вдячніст для орґанізациі Лемко Союза за выданя книжкы
під назвом Село Ганчова так власні выглядал ден одкрытя памятника в селі
Уйстя Рускє <unk> липця <unk> рока Думам жыні не є то жадна
пропаґация комунізму Є то звычайне властиві з увагы на часы поставліня памятника
незвычайны одданя чести Лемкам котры бороли ся о волю не лем для
себе але і для Европы Слухали сте з лемківского архіву в радию
Руской Бурсы Лем фм Павло Ханас