З лемківского архіву #48 - 10 X 2013 Григорий Жаткович
Еп. 48

З лемківского архіву #48 - 10 X 2013 Григорий Жаткович

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Grzegorzowi Żatkowiczowi, jego życiu i działalności na rzecz Rusinów. Z transkrypcji wynika, że jako emigrant w USA był aktywny w organizacjach rusyńskich, kierował Amerykańską Radą Narodową Rusinów i zabiegał o uznanie Karpackich Rusinów oraz ich prawa do autonomii.

Автоматычна транскрипция

Лемківскій архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых де інде не почуєте ани не прочытате Слухайте з лемківского архіву
в радию Руской Бурсы лем фм просит Павло Ханас Внескы в лемківскым
архіві помандрую на Підкарпатску Русь меджевоєнного окресу Были уж авдициі про стремліня
підкарпатскых Русинів до ібіцяной ім фактичной автономіі А гнескы буде про персону
котра тото вшытко зачала Почуєте кус про Григория Жатковича його жытя і
діяльніст для Русинів Ге ге ге ге ге ге ге ге ге
ге ге ге ге ге ге ге ге ге ге ге ге
ге ге ге гей верховінове бліповє бо ге ге ге гей з
песєром по ворсотє бо свєдну лямбов лям позебо єсат себі спєва Верховина
Верховина Подкарпатска Русь Там си зіє одкупіє Пудкарпатскій Рус До сме буда
серця свого тє ге сень Тамса родіця рокрас напє сень Наде на
сяй Верховінє весело єзій Там самусийка ся смутна дуся розогніть Зо серця
там кажді за нє га ку братьова порпот горы папы Берходина Берходина
Подкарпатска Рус там си зіє подкупує Подкарпатскій Рус досте буда серця свого
тя сень Там стародіть сорок раз напє сень А де на сяй
верховине веселоє зій там саму си і кажда смут на туся розогні
Зосерця там каждій за нє а кус преде ма по Григорий Жаткович
вродил ся в селі Голюбне в Березкій Жупі в цисарстві Австро Мадярскым
Низкє є тото село частом району Сфалява Закарпатской области на Украіні як
Григорий мал пят років ціла родина выеміґрувала до сполученых Штатів Америкы Няньо
Григория Павел Жечуткович остал активным членом Союзу грекокатолицкых рускых братств Америці Жаткович
івняньо был тіж персоном котра не думала лем о своім добрі але
і о добрі русиньского соспільства Оснувал він офіцийній орґан Общества грекокатолицкых рускых
брат Американьскій Рускій Віснік і был його шефредактором в роках <unk> <unk>
По еміґрациі до Америкы молодий Григорий хоцкіс еміґрантской родины одобрал барз добру
освіту Студию в коледжах в Новым Йорку і в Пітсбурґу Докторскы юристичный
студия скінчыл в Пенсильваньскым Університеті в Філядельфіі До <unk> рока Зрадкович робил
яко юриста в Корпорациі <unk>em В <unk> р остал Жаткович выбраный на
ведучого Американьской Народной Рады Уросинів на заклик котрой мал зрыхтувати меморандум до
президента Сполученых Штатів Удрова Вільсона про вызнаня народу Карпатскых Русинів В тым
моменті треба зазначыти же Григорий Радкович узнавал Карпатскых Русинів за незалежний нарід
Выробленым Жатковичом мерендум домагал ся він узнаня Русинів за незалежний самоісній нарід
і прізнаня ім права до утворіня державы кєд бы то оказало ся
неможливе то воістя Карпатской Руси яко автономіі до котрисой з сусідніх словяньскых
держав Чорны боротбін не для мили твердоцурит древы вила мояк візут через
Береко Лемборскы радів оска Не будут тя одбати та не будут провыну
ідя до циварне моя ґоля нова ци варне моя Чоры воротві горит
не зовели твердост Новорит в котрым і треба мояк такі треба он
мояке жолтня Григорий Жаткович стрітил ся з президентом Америкы Вільсоном якій пропер
пропозицию приєднаня русиньскых земель до даякой інчойсловяньской державы <unk> жолтня Американьска Народна
Рада Угросинів вошла до середньоевропейской Демократичной Уніі По підписаню акцесу Дуніі Жаткович
зазначыл же діяня карпатскых Русинів сут незалежны од украіньскых же діяня Русинів
мают свою дорогу розвитку і свою історию Принятя Русинів до середньой Европейской
Уніі потвердило вызнаня русиньского народу Діяня американьскых Русинів были <unk> мая <unk>
р потверджены і приняты през Центральну Руску Раду в Ужгороді В Філадельфіі
Жаткович стрітил ся з Томом Масариком і бесідувал з ним о прилучыню
Підкарпатской Руси до Чехословациі Масарик обіцял же кєд Підкарпатска Русь остане прилучена
до Чехословациі отримат автономію <unk> листопада одбыл ся конґрес Американьскых Русинів веденый
Жатковичом котрый оголосил припроваджыня плебісциту якій мал рішыти до якой державы прилучыти
Підкарпатску Русь Выникы плебісциту были слідуючы <unk> процент голосуючых оповіло ся за
прилучыньом до Чехословациі <unk> процент оповіло ся за прилучыньом до Украіны Нецілы
<unk> процент оповіл ся за прилучыньом до Росиі Тіж неціли <unk> процент
оповіл ся за прилучыньом до Мадяр і нецілий процент за прилучыньом до
Галичыны натоміст два процент голосуючых оповіло ся за утворіньом незалежной русиньской державы
Результаты того плебісциту остали преданы комісиі зложеной з Жатковича і Ґардаша котры
мали тоты інформациі представити мірові конференциі в Парижу русиньо Зарадом Томы Масарика
Жаткович поіхал з делеґацийом американьскых Русинів до Ужгороду Прагы і Братиславы в
Празі зложыл меморендум на якє склало ся <unk> пунктів котры окрисляли варункы
прилучыня Підкарпатской Руси до Чехословациі Пункты тоты были формуваны в опертю о
американьскій конституцийный порядок якій єднак ріжнил ся од европейского але треба памятати
же были то часы в котрых вшыткы державы Середньой Европы допіроли і
не мали іщы выробленого систему правного В Братиславі стрітил ся Жаткович з
міністром Прословацию Ваврож Рабаром і бесідувал з ним про границю медже Словацийом
а Підкарпатском Русьом В Пряшові Жаткович стрітил ся з ведучыма пряшівской Руской
Рады і разом підняли стремліня до получыня пряшівской ужгородской і хуской Руской
Рады в єден орґан На переломі марця і квітня <unk> р удало
ся Рятковичови получыти вшыткы рускы врады і переконати іх членів до опциі
прилучыня Підкарпатской Руси до Чехословациі Центральна Руска Рада назначыла Григория Зрядковича Міністром
до справ Підкарпатской Руси але чехословацка влада на основі выданого статуту Ґенерального
для Підкарпатской Руси установила адміністратором Яна Береєга а Жаткович остал членом часового
директоріюм і гып зачали ся уж першы проблемы зо Тото директорів было
през чешску владу марґіналізуване і не одгрывало жадной роли в краю Жатковийщы
якій выхований был в дусі американьской демокрациі не годил ся на трактуваня
як марийонеткым Довело то до отвертого конфлікту з війсковым адміністратором Початком лютого
<unk> р ціле директориюм подало ся до димісиі але не остала она
принята през президента Масарика По принятю чехословацкой конституциі влада выдала декрет котрый
змінял статут ґенеральній Підкарпатской Руси <unk> квітня Тома Масариґ назначыл Григория Зрядковича
першым ґубернатором Підкарпатской Руси Выдавати бы ся могло же то уж был
великій сукцес і отворена дорога до автономіі Але єднак было іначе Фактичну
владу держал віцеґубернатор котрый был чешскым урядником По десятьох місяцях обовязків ґубернатора
Григорий Жаткович подал ся до демісиі з огляду на несполнены обітниці чехословацкой
влады Президент Чехословациі Томахарик початково не хотіл приняті той димісиі але вкінці
єй принял Потім Жаткович опустил свою вітчызну на все А Карпатска Русь
стратила выбітного політика По повороті до Америкы Жаткович станул на протичехословацкій позициі
Для американьскых Русинів написал шырокій рапорт під назвом Одкрыте експози бывшого ґубернатора
Підкарпатской Руси Та і дідове па дідове ти до мали будов не
мали вельо пінязін А умарі діде редиі ци дакус буде по Ліжалі
дара коци його воєвали Свободу Русином злюбили Русины Домусины дія постали сбы
бупа дід зы роби Домуси да Томо Русины свою речне брати то
своі діти то свого беткы ціты Томо Русины землю си не гради
Тобо Русины зас дуща не барюль да А матяр фурт Русина вдаріл
Адже нам тото вшыткы збарил Кімці нам за вшытке забрали Комуністы назвы
Мазалі Тепер зазнайме право жытів Придуховицьові слупити Дає го одказ нас повстала
за Русин бітом нас уставы Дорсисну ві на печера домо Русина одбачові
домо русино бурба до бі да поставі Дому триба русины дале ле
Леба по горы там же допусти Запросий росильно візяве або Томо Русины
землюсины ґрадиве томо Русины заслойстя мор сино бідо буры барусины сбы то
Русины бурна і Жыробіва тоба Русины Русиса Казойба то Русины свою редне
бралиба Тасує тыхо свого безкым циды Лем там дава ба то В
<unk> р выдал бы русиньскє звіданя в Піґулці в котрым прианалізувал процес
прилучыня Підкарпатской Руси до Чехословациі і своі стараня про утворіня автономіі В
роках <unk> был адукатом в Пітсбурґу Свойом адукацком роботом сперал тіж пітсбурску
грекокатолицку єпархію Вчасі ІІ Світовой війны вернул до русиньского проблему Стрітил ся
з Едвардом Бенешом і Яном Масариком Постулювал про поверніня до границ передмонахійскых
укладів В роках <unk> протестувал проти анексиі Підкарпатской Руси до Радяньского Союзу
Вмер Григорий Рядкович <unk> марця <unk> рока в Пітсбурґу і выносил похованый
Слухали сте лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм Павло Ханас