З лемківского архіву #50 - 7 XI 2013 Константий Грабар
Еп. 50

З лемківского архіву #50 - 7 XI 2013 Константий Грабар

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Konstantemu Grabarowi, trzeciemu i ostatniemu gubernatorowi Rusi Podkarpackiej. Przypomina jego pochodzenie z Użhorodu, wykształcenie, działalność duchowną, bankową i samorządową, a także objęcie funkcji gubernatora oraz rozmowy z Edvardem Benešem o obiecanej autonomii regionu.

Автоматычна транскрипция

Лемківскій архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых де інде не почуєте ани не пречытате Слухайте лемківского архіву в
радию Руской Бурсы лем фм просит Павло Ханас нискли лемківскій архів посвячені
буде третьому і послідньому ґубернаторови Підкарпатской Руси Костантинові Грабарови Константій Грабар вродил
ся <unk> серпня <unk> рока в Ужгороді в родині священника Леонтія Грабара
грекокатолицкого пароха в селі Дубрівка в околицях Ужгорода Мамом Константія была Гелена
Мондок дівка ужгородского каноніка Основну школу і ґімназию Константий скінчыл в Ужгороді
По скінчыню наукы в ґімназиі за згодом єпископа Юлия Фірцяка Константин два
рокы вчыл ся в духовній семінариі в Бєстергомі По тым періоді богословску
едукацию скінчыл в Ужгороді на горідва Сідят новы А піду вам лоп
лом цивой розказуют остів А піду вам лоплом ци Духовны свячыня принял
в <unk> році і зачал роботу яко помічник на парохіі Михала Бачыньского
в велькых лучках В році <unk> пришол на парохію до села Дубрівка
де священником был його отец Константин Грабар не брал участи в боях
І світовой війны але зараз в повіні коли Підскарпатска Русь находила ся
іщы під владом Мадярів остал назначеный намісником середняньского округу В році <unk>
остал выбраний тіж на посланця до сойму Руской Краіны в Мукачеві Сойм
тот зобрал ся лем єден раз в марци <unk> р Константин Грабар
товды запропонувал зложыня мадярскому правительству ультиматум што до вытичыня границі медже Мадярами
а Руском Краіном Внесок тот остал на соймі принятій єдноголосні Але мадярскє
правительство не дало жадной одповіди а сойм уж веце ся не зобрал
По рішынях Центральной Руской Рады в Ужгороді і підписаню Санжерменьского миру Підкарпатска
Русь нашла ся в границях І Чехословацкой Республикы По тых подіях Константин
Грабар станул на прочехословацкій позициі і остал выбраний до влады Центральной Руской
Рады Мілясино су Як присол конец позику Я музику В році <unk>
рабар остал директором Підкарпатского Банку в Ужгороді Банк тот был солідні заряджаний
през нього і мал велькій вплыв на промыслове жытя міста Од того
часу грабар брал активну участ в культурным і політичным жытю міста і
реґіону Был тіж членом кошыцкой торговной і промысловой орґанізациі і членом Заряду
Товариства Кооператорів як і інчых орґанізациі Од рока <unk> Константин Грабар остал
членом аґральной партиі Натоміст Жена Грабара была в тым часі активным діячком
несіню милостині найбіднійшым Наступным етапом карєры Константина Грабара пила функция бурґермайстра Ужгорода
Під його владом місто зачало ся зміняти з провінцийного зацофланого містечка в
правдивий центр реґіону В часі тым ґубернатором Підкарпатской Руси был Антоний Бескід
і то завдякы тым двом персонам уж город ся змінял Зачало діяти
льотниско каналізация і підлучено воду Уж од початку свойой діяльности політичной грабар
оціняній был як особа приємна і охоча до спілпраці што діяло міцно
на його корист в єднаню сой оточыня По смерті Антония Бескіда президент
Чехословацкой Республикы доціняючы заслугы і здібности Константина Грабара <unk> лютого <unk> рока
назначыл го ґубернатором Підкарпатской Руси всеса номінация остала принята з радістю в
Ужгороді Так же по приізді з Прагы Грабара витали його тисячы мешканців
Робота нового ґубернатора не была легка Ситуация на Підкарпатю як і в
Републиці была зложена Але Константин Грабар зачал свою діяльніст активні Новый ґубернатор
розпочал бесіды з новым президентом Едуардом Бенешом о признаню Підкарпатской Руси обіцяной
автономіі <unk> марця <unk> р на спільным зобраню Центральной Руской Рады і
украіньской рады принято меморандум про наданя Підкарпатской Руси Автономіі Тото меморандум зложено
на рукы президента Бенеша На стрічы з президентом ведено бесіду про скоре
скликаня тіж крайового сойму а тепер пайля то попісений пасу тайме ст
одзяля до целя аби на дорозі на степені Беселя котры мала де
як ти най дограєш дар бятку дзімам такой ві як на королі
а товды шыра рібає містовы степазыка кочерады знімачде модель Айде на самы
глядити до ся сварля до єд той ви Явика Еда як засіда
діяного діля антримоніізму Як ся рамта діятного ді ціна маґана маґана Мация
діти памят сцені підрізні міня май пай на тину назы ліми без
стати як не поліма В періоді ґубернаторства Константина Грабара розвиток будовництва якій
зачал ся за ґубернаторства Антония Бескіда прибрал іщы насилі і розшырил ся
на дальшы части реґіону Так само і по великій світовій кризі вертала
на добру дорогу ґаздівка Удало ся ожывити сельску ґаздівку і Кооперативній рух
Подібного жывіня дізнала тіж культура В століці Републикы в Празі основаны остали
русиньскы орґанізациі а на Підкарпатскій Руси вказали ся новы часописы і выдавано
штораз веце книжок <unk> рокы єднак оказали ся скомплікуваным періодом в істориі
Підкарпатской Руси поступувала чехізация краів а признаня автономіі было цілий час одвлікане
Серед самого соспільства выросло споромів В тых обставинах не удало ся ґубернаторови
Грабарови утримати свого уряду <unk> жолтня <unk> р Константин Грабар остал одкликаний
сполніня уряду Недолго по тым бо <unk> грудня того самого рока одышол
зо світа По горі былого ґубернатора мал місце <unk> грудня в селі
Чертіж Коло Ужгорода Слухали сте з лемківского архіву в радию Руской Бурсы
Лем фм Павло Ханос