З лемківского архіву #56 - 6 II 2014 Александер Бескід
Еп. 56

З лемківского архіву #56 - 6 II 2014 Александер Бескід

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono Aleksandrowi Beskidowi, rusyńskiemu działaczowi z Podkarpackiej Rusi, który pracował w szkolnictwie i administracji oświatowej po włączeniu regionu do Czechosłowacji. W audycji opisano jego biografię, zainteresowanie kulturą i teatrem oraz wsparcie dla inicjatyw rusyńskich, w tym budowy Domu Narodowego w Użhorodzie i innych przedsięwzięć kulturalnych.

Автоматычна транскрипция

Лемківскій архів в тым місци в якым довідате ся про історию Лемків
річы котрых де інде не почуєте ани не прочытате Слухайте лемківского архіву
в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас несній проґрам посвяченый
буде наступному активному русиньскому діячови з родины Бескідів докрови Александрови Бескєдови де
Має собі най цалы нас <unk> В <unk> р нововыникла Чехословацка Республика
позитивні устосункувала ся до стремлінь Підкарпатскых Русинів Внику договору з <unk> вересня
<unk> р Сан Ґермаін Підкарпатска Русь нашла ся в складі Чехословацкой Републикы
Одтепер дальшы льосы Підкарпатской Руси в великій мірі залежали од самых Руснаків
і іх старань Єдным з урядників того періоду был Александер Бескід Вродил
ся <unk> січня <unk> рока в селі Санта яко другій сын зо
штырьох грекокатолицкого священникы Александер Бескід вчыл ся в ґімназиі в Кежмерку і
в Пряшові а матуру успішні здал в Будапешті По зданьом матуры розпочал
студия в Будапешті на юридичным факультеті Піднял тіж студия на Філософічні Факультеті
Пещаньского Університету По закінчыню обидвох кєрунків стал ся доктором юридичных наук і
філософіі ну єбі то ну є донести ял єбі то єде мате
о де моє Выма безева Бы Собі было же з ного велико
жобі быложе з огона велико тішы то біда вербо В періоді од
<unk> р до <unk> р робил якошкільній інспектор в Дебречыні Свій час
і здібности посвячыл на пошыряня свого знаня з обшыри Античного Єгыпту і
Єгыптолоґіі Своі досліджыня публикувал в популярно науковых роботах з обшыри Єгыпту і
єгипетской культуры По офіцийным прилучыню Підкарпатской Руси до Чехословациі зголосил ся до
службы в Підкарпатскій Руси Верховный начальник воєнного діла реґіону ґен Генок в
грудни <unk> р принял др Александра Бескіда до шкільного реферату в Ужгороді
На основі рішыня з <unk> серпня <unk> р остал вызначеный урядником одповідальным
за ціле школьництво на Підкарпатскій Руси Был товды найважнійшый уряд Автономного Школьництва
і представник Міністерства Школьництва і Народной освіты Робота яку мал до реалізациі
Александер Бескід была нелегка з огляду на высокій процент неграмотности соспільства В
<unk> році в берестскій жупі знало чытати і писати лем <unk> процент
громадян Але уж в мармовскій жупі лем <unk> проценты Неграмотніст Русинів была
высша як Румунів Сербів чы Словаків В <unk> році ґубернатором Підкарпатской Руси
остал Стрыко Александра Бескіда Антоній Бескід але нияк не вплывал він на
його карєру Др Александер Бескід од рока <unk> робіл яко реферат про
культуру В роботі ті дуже занимал ся проблемами театру В обшыри тым
завдякы його стараням розвязал вельо проблемів і доложыл старань до розвитку театру
на гори два два дуяй пани голуби голову а під ними два
гопти гей горе два коти Розказуют діа тиме до аклосиі ехлопциі Розказу
Юстів тові давай літа Тай на мене не чекай нече кай Бо
як онец молодий ой моди буде ґмо Бо як хлопіц молодий ой
молодий мене конеку родичам Тото били предсло предсло Ци то ласо ци
весло ци высло Принісме на сирі вой Боти моя Три єсна на
силикі єкі Боти моя ая дві ая Война в горі два дубиі
два ду Сидят на Лиголо А де два хлопци два клопци Розказую
два клоци оле два хлопци Розказуют ті выстрів Анґажувал ся тіж в
шыроку діяльніст Русинів на ниві Народно <unk>rty Cor<unk>a д <unk> р был
членом заряду Общества Александра Духновича а потім членом його науково літератской секциі
Своіма середками др Александер Бескід Сперал вельорусиньскых культурных подій Подарувал середкы на
будову Русиньского Народного Дому в Ужгороді і на поставліня памятників знаных русиньскых
діячы разом з памятником Александра Духновича якій одкрыто в Пряшові в <unk>
році В <unk> році засіл на становиску Референта за культуру в Крайовым
Уряді в Ужгороді В тым часі выдатні сперал выдаваня букварів шкільных підручників
і ріжных публикаций о проблемах шкіл і культурных інституций на Підкарпатскій Руси
Языкова ситуация соспільства Підкарпатской Руси была барз сплетена Язык розвиял ся в
трьох ріжных напрямах русиньскым росийскым і украіньскым Велика світова криза досягла Підкарпатску
Русь в барз зложеных обставинах Головном причыном того было планне упромословіня реґіону
Модерного промыслу властиві не было а дрібна промыслова діяльніст давала роботу лем
для парох тисячі люди <unk> соспільства занімали ся ґаздівком Найчастійше были то
ґаздівкы мало рільны і взагалі немодерны В ґаздівках тых зберало ся половину
меньше плодів як в пересічній Ґаздівці Републикы В тридцетых роках Александер Бескід
зачал орґанізувати поміч для реґіону Верховины в котрым безробітя і біда были
найвысшы Старал ся жебы не лем трафила гын социяльна поміч але і
были вытворены новы місця роботы До вельох місцевости єздил особисти жебы зорієнтувати
ся в ситуациі і выслухати поглядів люди Його популярніст в тым часі
цілий час росла В році <unk> др Александер Бескід остал радньом влады
і успішні рішыл проблемы школьництва Были они міцно звязаны з нерозвязаным проблемом
языковым школах В <unk> році на <unk> шкіл было <unk> шкіл в
якых вчено по русиньску Тото чысло давало <unk> процент В <unk> школах
вченол по чешскы і в <unk> школах по мадярскы в тым часі
на Підкарпатскій Руси были тіж школы в якых вчено по німецкы румуньскы
і жыдівскы В так зложеным нацийональній і реліґійній соспільстві др Александер Бескід
сам як грекокатолик выказал ся вельком толеранцийом і помічністю Хоц до грекокатолицкой
церкви належало <unk> процент соспільства Александер Бескід поміг в розвязаню проблемів єпископства
православного і евангелицкого Утримувал добры контакты і помагал тіж жыдівскій громаді Позиция
Александра Бескіда през його діяня была фактичні барз сильна в соспільстві Знал
о тым добрі премєр Гаджа якій рыхтувал ся до признаня Підкарпатскій Руси
фактичной автономіі На осін <unk> р зачали ся рокуваня о признаню обіцяной
автономіі В вынику долгых неґоцияций і вельох спорів што до пришлости Підкарпатской
Руси др Александер Бескід остал назначеный заступцьом ґубернатора Підкарпатской Руси До управлінь
Александра Бескіда належала робота в обшыри юридичной роботы ґаздівкы социяльной помочы культуры
церкви медицины і ветеринариі Занімал ся тіж транспортом і рухом чужынців Ситуация
змінила ся міцно по наступіню правительства Авґустина Волошына Правительство набрало украінофільского напряму
а чехословацка влада тратила свій вплыв на подіі в реґіоні По розбитю
чехословацкой державы др Александер Бескід выіхал до Пряшова а дале до Кошыц
Мадярска влада узнала його статус былого віцеґубернатора і признала йому пенсию По
вызволіню Словациі др Александер Бескід вернул іщы на короткій час до державной
роботы В наступных роках передбывал уж на заслуженій пенсиі Вмер в Кошыцях
<unk> листопада <unk> року Др Александер Бескід был прикладом урядника старой школы
Рішыл в своім жытю служыти людям і робил тото найліпше як лем
потрафіл Свою популярніст здобил през шацунок до інчых люди і ґруп Спори
старал ся розвязувати през конструктивну бесіду а не дальшу сварню Хоц в
обставинах якых діял не было то легке то єнак вказал же можна
находити компромісовы розвязаня Слухали сте з лемківского архіву в радию Руской Бурсы
Лем фм Павло Ханас