З лемківского архіву #72 - 16 X 2014 Бесiда з Адамом Барном про нове выданя його книжкы i не лем
Еп. 72

З лемківского архіву #72 - 16 X 2014 Бесiда з Адамом Барном про нове выданя його книжкы i не лем

•

Опис епізоду

Odcinek jest rozmową z Adamem Barną o trzecim wydaniu jego książki poświęconej losom Łemków w czasie II wojny światowej. W rozmowie pojawiają się też wątki dotyczące walk na wschodnim terenie, agitacji do wstępowania do armii sowieckiej i potrzeby zachowania pamięci o tym okresie.

Автоматычна транскрипция

Лемківскій архів то місце в котрым довідате ся про історию Лемків річы
якых де інде не почуєте ани не прочытате Слухайте з лемківского архіву
в радию Руской Бурсы лем фм просит Павло Ханас Добрын добры денска
до лемківского радия ЛЕМ фм бесідує пан Адам Барна Стрітили сме ся
гнеска в вас жебы побесідувати о новым выданю Вашой книжкы Пуйджте котре
то уж є выданя Гото не порахую так одразу бо то было
того дуст дуже такых співанок было з штырі выданя потім Так гы
Но оповіданя людскых сел то было чорне біличне ізбы Буґуша перунка Но
і назберало ся то кус кус тых А той конкретной книжкы котре
то уж выданя То третє выданя были выданя а то єст выдає
специяльне для того специяльне же ну Былы былы были часы війны котры
нам переглали барз тяжо люде а до того іщы пришла тра же
треба воювати і Лемкы Осторожні підходили до той справы але не так
аж того для того же як рускы совіты показали ся уж в
Карпатах но то уж треба было юж они заняли ся вшыткыма селами
бы знали же то сут Славяне жыют там і ониж порозходили ся
по селах і аґітували жебы іти до войска І для того тота
книжка вышла жебы остали споміня з той тулачкы воєнной яка была там
в тым часі на закінчыня війны быто уж в <unk> році початкы
рока На східній Лемковині то они пришли на східню Лемковину і уж
пришли в листо липцю і в серпню і в вересню там уж
воювали на тім Ногыхто по по нашому назвати привали дукєре перевали дукєльскым
дуканьскым так а пізнійше в новым році січня вызволили решту Лемковины і
товды в <unk> лютым повстал в Ґорлицях Комітет Лемківскій Комітет Вызволіня Осводжыня
і они зачали аґітувати жебы то до того вступлювати до руского до
совітского войска І то зачало ся товды уж я мужу пойсти бо
тота книжка має в собі Східній терен Воюваня і пізнійший ся де
якы освободили овызволили Дрешту терену А хто стоял на челік Лемківского комітету
Освободжыня Доньскій в Ґорлицях был доньскій але они тілько так гы аґітували
Але не было аж такой діяльности по селах не выходило тику в
самых Ґорлицях там і то было далеко од спумбу сел Контак контакт
не был аж такій добрий як Лемків котры долго очыкували свободы і
вызволіня освободжыня Залежало то молодежы котра дос на початку дост охочо до
того підходила жебы піти і воювати Але як пришло до єй до
остатнього того роздічыня Того то не было такых охочых бы травы до
выйнуіти а не вшыткы аж так страшні горнули ся Але Рускы постановили
так твердо же Были і такы навет спомины же што не підеш
воювати мы зо Тебы круплива проливаме а ви не хочете но і
з того деникотры так не з великой охоты але з примусу мусіли
іти до войска А ци Лемківскій Комітет освободжыня мал даяку символику послугувал
ся даяком символіком фаном барз барз Не было то іщы пошехні знане
тото лютім того і в лютім зараз зачали рускы сами по своі
офіцерами єден офіцер і єден воя буду вояків зачали приходити по селах
і самы орґанізували также Комітет Тоттон лем зробил собі таку тоту Марку
же буде діял але великой діяльности комітету не был предолосный зокло бажанко
семы мусиме выбажы мы мусиме вылісоны двоя вызме Тепер може верніме до
книжкы повіджте чым ся ружніт нове выданя од тых двох попередніх Ружнит
ся то же єс в языку польскым Тамде было єзы обо были
в языку лемківскым а то в языку польскым для того жебы то
жебы з тым шырше запознали ся і не лем Полякы не лем
Лемкы але і Полякы жебы знали як то было направду з тым
добровольцями лемківскыма в тым войні Но Світовій А з місця ріжнит з
місяці ріжнит кус Там были Лемкы в борбі за свою і не
свою свободу а туж єст Лемкови вальце о власну і неконечні власну
вольност і для того жебы то было більше зрозуміла і більше но
Принята принята єст бы ду дуже дуже радо тепер для того же
єст пошырена в тім Змінили змінили сме бо то я сам не
видаю але разом з ґучом змінили сме Вступ і закінчыня а тото
решта зыстало вшытко тото саме што было пошыренє пошырене єст тілько так
додынегы некотрых тых споминів А хто помагал при выдаваню книжкы при опрацуваню
материяли Но не мож наповісти того тілько на початку Допомагали а анкєтеры
мы выдали анкєту і До анкєты сме подали такы пункты котры Ды
котры выполняли анкєтеры і особисті тоты воякы котры брали уділ в войску
Але барз мало было тых анкєтерів І то тягло ся барз долго
аж вкінці треба закінчыти і постановити выдати в такій формі яка яка
могло быти выдана в тым часі А при выданю того найновшого выданя
дахто вас сперал Нє нихто не сперал то тітко така жебы зыстало
тото ліпше бо вшыткы повідали жебы было по польскы то бы было
добрі но то для зато з єст по польскы жебы тоты вшыткы
Діяльніст діяльніст тота была вшыткым зрозуміла і іщы до того жебы знала
переважні за для того же популякы твердили же Лемкы горнули ся сильно
до доркых до Совітів до А то не была така правда То
они мусіли бо не было якы тото сполнити свою потребу і зато
Аж потім як повіі як уж вшыткы попопробували поруху на фронті товды
зрозуміли же неє то так добрі і весело як выдавало ся при
першій стрічі з вояками А якій мате одзев од чытельників котры уж
достали свойой рукы но пароше вида Барз добре До того вшыткы вшыткы
поповідают же єст тепер барже зрозуміла тота книжка і же єст но
полнійша як было перше А ци книжкы уж ся розышлі по бібліотеках
може Тото не знам бо я єс за старий жывыты пропаґувати нас
шышку шышу скалю на нашышу мету але так знам чую же хто
захотіл той уж купил І односит ся дост до того Я лем
мам єдну од владыкы Адама таку інформацию барз дякує же єст книжка
потрібна для спільноты нашой того Памя писат на розмові для выросли рацийональны
то Лемковины Розвариютла села Танкывных розмовліныцеры ресело а букавым реселы села будамы
Аж Як думати што найважнійше Є В тій книжці Што є цільом
выданя той книжкы найважнійше То єст єст власні єст не так легко
оповісти для тоже То єст книжка Пережытя воєнного не веселой радости і
того співу і того але траґедиі траґедиі лемківской яка настала потім потім
уділіл войску бо якы памятаме в <unk> році розпочала ся уж тота
ціла сила жебы Лемків Розпорушыти розогнати по світі то і в якійси
спосіб іх но утішыти жебы не пробували піднимати головы І зато Лемковина
Лемковина тота книжка єст тым од спомніньом як то было направду з
тым вшыткым тым жытьом товды на Лемковині <unk> році <unk> і <unk>
році А як оціняте кілько было Лемків в Червеній Арміі Но я
на тым не застанавлю ся Єст тілько така пробудова інформация же около
<unk> тис погыбло Зостало вити окло <unk> тис было раненых а тілько
там было вшыткого то о то не можна зрахувати о то евіденці
не было і ани комітет тот орґанізацийной Лемковины не постарал ся о
то жебы зобрати тоты дане А мы што зобрали то лем такы
єдносткы сут то і то сут не цілковиті знаны лем так ну
так приблизно приблизно То значыт же самых Лемків могло згынути око <unk>
тис около тис так самых Лемків І около <unk> тис было раненых
найбільше было на східній Лемковині бо в західній Лемковині то уж они
пішли в марцу і з марцом так не было крочыти Окрис был
а Східня Лемковина ту уж брала уділ на лемківскых землях на перевалі
Дукляньскій а де головні Лемкы воювали А то ся перез тото найбільше
в стікнисці тост власні аж засамітували же лем єдны з місцевости сут
подаваны же того а подаване єст найбільше польскы місцевости Освєнцім Явожно І
Ратівур Рацівушта а пізнійше тамы єст словацкы міста Чешскы Оломунец Муравска Острава
і Прага То значыт же Лемкы брали участ в вызволіню обозу концентрацийного
в Аушвіц кєд о свіл был брали уділ брали уділ Яложно А
якій был статус Лемків червеноармістів по закінчыню війны Ну Статусу то не
памятам же такый был вшытко розышло ся по По тым а найгірше
было з выяками з повіту Нового Санча Новий Санч не принимал не
хотіл ся згодити з тым жебы Лемкы зыстали ту на своіх землях
тілько жебы поіхали на Украіну і там за рускыма на совітами на
всхід То была траґічна траґітна справа Новий Санч так выповіл но негречні
негречні ся заховал в Овеци Лемків котры воювали Власнього о Польску не
были независимі о свободу Польсы Пульщы Ти єті здаро і дізаздарок і
мухаді Дід і жоб по клюбі ца конінчат переді І зналь льон
ка з паго патом а ци біратом знова за волґыі за пюзаля
за ґаряли запильой лем і одчык маля до <unk> нєс ляхє там
Тавят жытвій ритальсы тальцо там тото сиґрасом татры жытвій летансы А коли
зачали сте ся орґанізувати зо своіма колеґами З війска жебы спільні ся
стрічати чы хоцкы тоту книжку дописати Коли вшытко ся зачало ге до
трудне звіданя для тоже як мы вернули то вернуло нас кілька І
уж на Лемковині было великє замішаня бо більша половина Лемків о <unk>
процент Лемків выіхала на всхід І то в тім часі якы як
мы воювали на з Німцями ту аґітация ішла жебы выселити Лемків переселити
не выселити а переселити Лемків на всхід і то барз заважыло на
натігы На на тій справі мы ях вернули до той ж орґанізациі
Не было жадных такых самых ся сходили сме ся і оповідали і
співали і то лем то было уж мала малы в велькости малы
тоты тых люди котры зыстало <unk> процент то было уж за замало
І было том звіданя же як ся орґанізували но тітко тітко на
тім же Поспівали собі полпу спотыкали ся того але было мало по
селах по дві три родины дидвояків і так было так долго было
Тоты два рокы доступу до часу перевыселіня нас на захід А в
Віску Я єм не был в війску але так ся бесідує же
в війску можна найліпшого приятеля пізнати Ци вам ся удало такого доброго
приятеля в війску пізнати Ям Там розшмарили нас помедже своіх помедже Совітів
то не было до того такы приятеля можна одразу спыткати але так
спотыкало ся з тым з кым ся спішло і по двох по
трох ся нас зобрало як нас ся нашло на тін каждий ся
отыхелика Но потреба потреба была велика іжы разу в рапці зачало ся
таке зго завязувати по порозумліня медже своіма Але то не давало ся
бы то было совітскє войско а совітскє войско то было дисциплінуване на
свою форму комуністичну форму таку бы без того не товариску таку лем
таку Гураі на фронт гне Тепер бы мал такє кус інче звіданя
може не звязане ани з книжком ани з часами війны Але думам
же барз важне Ци пред війном Лемкы ужывали уж даякой свойой символикы
Но Не пойм бы я был молодий до двадцет років му іщы
того тотам Але знам же были чытальні чытальня Качковского чытальна просвіты і
найвеце до чытальні качковскогом в тім спотыкали стрічали бесідували і просвіта была
на веце на східніх теренах нас не было просвіты в нас быва
лем качковскій А хто провадил чытальню не найпереважні ксєн здяк А дуже
книжок было в такій чытали Но не было дужы книжок не можно
Так можно повісти же Лемкы не знали дуже чытати Мало хто знал
што церковны книжкы чытали А кєд бы дахто зо слухачів хтіл книжку
купити то де можна купити Кычера провадит Ансамбль Ансамбль Кычера в Ліґніци
провадит і Музей в Зындрановій Думам же на днеска то бы было
Тільо барз дякую за бесіду Єдіст дякую раджю раджу запознати ся з
том книжком зато же она єст правдива зжытя такій як ну Не
вымы выдумана она неє выдумана там нич нівы выдуманого на вшытко якы
спомины сут вояків якы каждий пережыл і хто потрафил оповісти хто потрафил
то а мы то зобрали написали так жебы то было якысильно в
такым стані до принятя і до запознаня ся тым як Лемкы руху
освободительнім діяли і як мусіли воювати за Но за державу польску і
разом і Лемковину барз дякує за бесіду прошу ту што добро дякую
Я Слухали сте з лемківского архіву в радию Руской Бурсы Лем фм
Павло Ханас