З лемківского архіву #79 - 15 I 2015 Бесіда з Янком Липиньскым
Еп. 79

З лемківского архіву #79 - 15 I 2015 Бесіда з Янком Липиньскым

•

Опис епізоду

W odcinku jest rozmowa z Janem Lipińskim o jego drodze życiowej, działalności w środowisku rusyńskim oraz powstaniu i pracy Stowarzyszenia Inteligencji Rusinów Słowacji. Najważniejsze wątki to sytuacja Rusinów na Słowacji, projekt Cemerica oraz stan rusyńskiego szkolnictwa.

Автоматычна транскрипция

Лемківско архів то місце в котрым довідате ся про історию Лемків річы
якых де інде не почуєте ани не прочытате Слухайте з лемківского архіву
в радию Руской Бурсы Лем фм просит Павло Ханас Внескы в лемківскым
архіві почуєте бесіду спід предцедом Здружыня Інтеліґенциі Русинів Словеньска Янком Ліпіньскым Оповіст
він про ситуацию Русинів на Словациі діяльніст Округлого стола Русинів словеньска проєкт
Чемриця і русиньскє школьництво на Словациі Запрашам до выслуханя бесіды Добры вечеры
вечер Днеска до лемківского радия Лем фм бесідує пан Янко Липнинскій Одкаль
поход з Янку Ям скрайны порубкы а ты послинный валя або посленны
село під польску границю там же до Барвінка мамы барз близко Клиска
як молодому штудентови або молодому чоловікови ся мі подарило красну неділю перейти
до Барлінка і там де спотыкали ся зо стражы пограничной близого Клопоты
Як єс ся нашол в такым разі в Братиславі з так далека
хотіл так чаза бы хотіл так жывіт якы ходили до школы до
Середньой школы до Пряшова і по середній школи по маторитєм пішол на
высоку школу Летротехніцку до Братіслава тым нашол женой тым ся оженили і
прешате з выходу акыс Пряшова Але ту сме ся спознали оснували родину
ти єс кус знані уж в русиньскым середовиску то повідь чым ся
занімаш в тым нашым соспільстві О тым мозвиту Братіславі оснували як я
мам повісти і оснували здружыня інтеліґенциі русино слованьской і я як такрахую
Короткым часом ославлем ручницю хоснуваня Пришол лем ту не хотіл лем хоснувати
лем то што уж было вытворене што уж было зроблене так спробували
сме высє выдати власну дорогом власно в путьовій І зато сме оснували
опцянскы здружіня котре мало быти на хосен ціломурусиньскому руху І яка є
твоя функция в здружыню Актуали єм під прецеда повыконий таємник або выконий
чоловік за здружіня то значыт чым маме прецеду маме голову доц Михала
Щєня Тем єд нашым прецедом або нашу голову од початку і я
єм його заступником Тыжы Поцятку значыт до року <unk> З паном Штеньом
єм уж бесідувала также історию здружіня Е Дост добрі нам оповід Але
повідсякы сут тепер Е найважнійшы заданя найважнійшы активности здружыня котры Тепер в
тым часі дружыня препровадят найважнійша наша задача вынайважнійша робота котру тепер робиме
працуєме на проєкті котры сме назвали Цємерідця а то же Цємериця ІІ
І найважнійша задача є усвідомляти русиньскы люти жебы же вызнали же нам
барз потрібны русиньскы шкіль важна і важнійша тема бо звидит ся нам
же вшыткы то співаня танцюваня не веде ниґде Маме приклад на селі
Палерівци де фестіваль може быти каждый рік вылі каждый рік а інтерес
русиньской школо не єст Видиме то же покыль не буде того ґрунту
не буде того насінька з котрого буде выроснало русиньство Здам при погляді
на те айнапрік тому же сме виділи шумны чысла шумны результаты при
переписі населеня приписів обівательства в року <unk> здася нам же наша нашы
перспективы не сут радістна І мусіш кус найперше найшым слухачам приближыти як
выглядат русиньскє школьництво на Словациі кілько єст шкіл кілько пунктів научаня лемківского
русиньского языка припрашам Як і зут чысла пока мам добру інформаций так
маме дві дві основны школы де ся лучыт русиньскій язык а споминам
могли моли быти три але ты барз мало ты наістоко недобре результаты
вшыткых Русинів або вшыткы Русинів Лемків на слованцку і та перспектива те
інтерес люди о русиньскы навчаня русиньскым языку на навчаня звыкы на низкым
рівню І я ся бою же же з тым ніжне зробине сы
і зато сме наміря заміряли наш проєкт Сєвериця на ополовы на на
будуваня на будуваня на оснуваня родиці жебы той елемент русиньства не забывали
І проєкт <unk> котрый варишыл же третім роком робиме є така шкаля
шкаля піар акций або такых реклямных акций жебы сме то русиньство достали
або тычутя Або ту потребу вылучати ся на русиньскым языку жебы сме
достали до серця родиців котры примают децизию на тым якы децизиі жебы
русиньскє дітиско ся достало ґазбукы ґрусиньскому языку І ту є така такы
спектрм спектрм роботы єна єна драгає є більборд сме на такы новочесны
сродкы сме выхоснували хоснували зробили сме більбордовка зробили сме ґампаніі на інтернеті
зробили сме если реклямны споты порадию до пресовой аґенциі сме заплатили <unk>rPкы
ди видит ако статі де видеты статі котры повінавай до проблемах Русинів
ішыткым од помочі наштартувати родиці жебы ся не ганьбили за русиньскій язык
жебы в русиньскы знаню русиньского языка виділи выгоду про своє дітиско же
буде могло ліпше уплатити бутим на тыргу працы а голавні же не
буде же буде мало доступны ціли ци лин ансамбль ци лип настроі
про розпознаваня власного роду власного коріня Айси кус вернул бо повіл єст
же сут дві школы в котрых русиньскій язык єст языком выкладовым а
сут школы в котрых русиньскій язык єст вченій яко язык додатковий Думо
же сут але не знам не знам през ноты тоточны номеры таж
вакоты бесідуват Сут такы што ся лем вылучат формом кружку так мимо
школьной волкы так же покато неє в основных структурах по тым значы
настала такій проблем котрый мы котрого мы туж на словенску видиме же
діти доена щірі выхосну наприклад на На ситуациі во хоснуваній учевників сут
учевникы про І кляс і мы видиме же про першый і <unk>
клас были інтересы учевникы і видиме же друга друга та неґативна справа
є же о <unk> рочникы о учевникы не з інтересу бо діточкы
котры укончыли першы і <unk> кляс уж в <unk> класі до русиньскій
язык не інтересує Розвівай ся пучму горі Она Не уціно не у
Лем на уций роботы до роботы наганя ліпа поза боды поза бол
наганя ліпа воды поза бома А як підходит до справы русиньского языка
правительство Словациі Я не хоц не хоцю быти критичным бо бо бо
бо бо бо бо бо бо бо бо за тых <unk> років
од революциі мы дякуєме же сме могли ся знов голосити ґрусиньскому языку
але я думам же же слованьско правительство або словеньскы інституциі Сут максимальні
пасивны жана активна рожів вылучаня русиньского языка не роблят і сидуван же
особлі сидуван же та ситуация ім так еко потихости сут сут зрозумены
з тым і я думам же ден ставин пасує Але тепер тіж
в новинках єм чытал же тоты дві навет русиньской школы сут загорожены
іх істнуваня є заогоружены бо сут мало клясныма школами Як ситуация іх
стоіт є то така ситуация котра може нами маме дві школы А
ти є то така атмосфера на словеньску в тым же же мало
мало тридне школы треба рушати рушыти або ліквідувати І того спадают русиньскы
дві маленькы школы і вечы проблемы єн же навеце бухают на ту
плятформу бухают нашы Мадяре бо котры мают Мают вече вече територийом осідлиня
і котры котрым ліквідация школ мы бесідаєме двох школа а кєды ходит
о <unk> процент але у них уних ходиту мож о ліквідацию мож
не якы <unk> шкіль тоты мало мало мало класны або мало тредны
мало мало почетны малоіщовы школы і Мы з тым не знаме помочы
выпроси кєд бы іде закон выйде норма так платит і проруснацкы русиньскы
школы у нас нема не мат за не маме закон про народносны
меншыны ґе было право вета жебы сме тен процес знали заставити жебы
ся на дорусиньску школю так Перебачте але затянеме даку бызду або затянеме
гамулец як поповыск на русиньскы вориды Мыкотры Но мо видиме же же
при тій ліквідациі школо бесідеме на нашых двох трьох школах Нам ту
страшні бракує закону о народносных меншынах котрый бы такы то елементы такыты
граничны ситуациі такы такы такы лімітны ситуациі рішыл барз барз на тын
закон бракує навридому же устава конституция русиньска ы пардону не русиньска конституция
Словацкой Републикы таку такій елемент познал же треба закон о народны меншына
дотипер жарна влада жаден орґаны таку то норму не пропонували і оставаме
без ней весні бесідує ся о законі про народны меншыны І з
того што знам то Русины уж штоси роблят в тым обшыри жебы
такій закон был принятій Повідж докладнійше што ся діє тепер я вам
повіл то што што знала або што виджу што цю засновали сме
або основали сме округлий стиль Русинів і на тым округлым стили Русинів
выникла ініциятива то пропонувати власний закон о законінарности меншын і тепер ініциятива
жебы пропонувати пропонувати тын закон остатнім меншынам і дати підтримку того закона
Треба повісти же єм зарівно члены членом выбору про народности меншыны при
уряді Лады та сме за Русины в Дломі І треба повісти ся
така ініциятива предложыти або зробити наур або пропонувати закон про народнсны меншыны
ту была зо страны бывшого уполного оченця влады про народносны меншыны і
з кінціля диска є страчено А козы я ся бою же при
нишній атмосфері якы отощы вароже же народносна меншын цалково жолнд або або
владу проблемы народносны меншын як барз не інтересуют або як спробуєме бесідувати
з усміхом на твари а такым такым кы класным усміхом на твари
нашы проблемы проблемы народносны меншыны хоци нас ту <unk> процент сунаты <unk>
куляі то проблемів котрых словеньска влада словеньскій жон рішыт Амі ничко сиди
грошы ґармокы о нічы плачены дісо і ловы Веце не ночы Не
требоді бо сами Потімо дізлицкого дізлицкого пос забото забото за яходжо Болядіча
то за ядічо Ян Квітанку далірудку Буде смо ти аіродку Ян Квитанку
далірудзку Буде смо тиродку За бото заводо забодідну заволоянічно заманічну Онь куп
онь ґуп чыя войля жебы звыла жена воня Одбунь ґупчыя боля жебы
з Заводо заводо за поточко Сиділо а нічом і зйонічком Божа бойдом
мацастоті бо самы будут брати Божа Бойдом мацастоті Же тоты русиньскы стараня
о нову уставу про народны меншыны сут тіж перепроваджаны в спілпраці з
інчыма меншынами на словеньску До того моменту ні Мы сме то рішыли
так же сме хцели мати власну плятформу власне назераня на толи сме
модели мадярску сербску в Чехах і до того моменту сме сме то
не рішыли спілпрацу але але хоціме глидати підтримку хоціме глидати підпору і
то значыт чы треба зачати І є така ініциятива я думам остатнього
круглового стулю же треба ословити присутникы останых нарыночных меншын а словеньску і
дати підтримку про тын закон быти нарыхтуваны на компромісы і вытворити сполочну
плятформу же тин закон о словеньскій веренности словеньскому жонду словеньскому Парляменты словеньскым
вивательом представиме Здружыня інтеліґенциі Русинів словеньска провадит тіж другій інтернетовій порталь Можеш
оповісти о тым другым порталю попровадиме порталь не знам ци другє ци
перше але бы сме го оснували дост дос давно я не знам
ты корокы дозаду а сидлоку <unk> сме заложыли порталь В <unk> і
там слажеме ся приношыти людям може позору а коклискє Ям єм такій
Фанатик якый прязнивец в польскых новинок і яксе ходил до польского культурного
свядовиска і там м находил таку ґазету котра ся называла Форум і
по тым зору хоцеме будувати і наш портал РусинСК і на тым
портали знажеме ся приношыти інформациі котры сут писаны Про Русинів і котры
сут писаны на різных языках так же кєд дахто пише о русинах
ци ци головні потымали быти словацкы языкы же были до зрозумліня нашым
цітацьом але покли то писаны по по чешскы по польскы по украіньскы
рускы сербскы або хорватскы так мы ся знажеме не маніпулювати або не
опрувати тоты здройці зі знажеме ся іх публикувати про нашых цітаців і
знажеме ся так принесити што най найшырше спектрум інформаций о назві кєд
кєдакотым тыма такым способом условуєме ся нам Видиче наша робота приносит хосенДІ
заспи пан два расака то пня парациі разеде на Праді радбур Праві
рад хоц о яця лем тиядне паробка відите пароміте мала янраіно пелімо
дяблізамінат пекло бекло поза міраі раєсті лом будзе ема афрагі і таго
як маєт аймая мага іде мо іде го мі так прісене памніткы
ефой ма іде ойте емо Есене памніткы емо матка пан памітка крема
котре то ям евом мама я та тело яком до Шати ага
се мам і глосіня іде мати мам ні ма і темо Нам
яко Лемкам з Польщы выдає ся же на Словациі Русины сут барз
активны тот культура ся розвиват і як оціняш перспектывы Русинів на найблизшы
рокы Ну ям такій оптиміста не єм ко я ся ти ся
признам же як ся нам подарит выробити даку активіту же мі видитже
же ты жыди активны гни так бо інакше інакше ся повімі ся
видит же в русиньску бо на словенску навеце помогло забрали різны різны
формы того обцянства я не знам як было то назвати гражданства як
то назвати Аком ся любит наприкрад такы што з Русинами мат мож
не мат видо спільного але мі ся любит така активіта котре обнувы
гробы вояків з І світовой войны І Тыты наш край знами тым
же од Бардийова по содранці была туна фронта страшна война Перетекльовили кырві
а они обновы гробы і приношают пряме свідосту о тым што ту
сме жыли І мі бы пасувало кібы на такій тій плятформі обывательскій
жебы такы активіт было што найвецей і то бы то бы робило
то русиньство наше найбогатше най найкрайше ціле спектрум і то бы ся
мі виділо жебы нас пасувало што найдале Але Але зда ся мі
а ту мусіл тераз быти критичний ґуном же тых ініциятив не єст
досташні мало ако мі ся видит же люди сут веце пасивны Ям
єм на фейсбу аконати на тых социяльных сетях в сєтях або мрежах
або я не знам як по польскы повісти мреже бы сайтах але
мрежа мі ся види любит навеце мрежа хорватска Свидит же люде рішат
проблемы котры сут банальны котре хоче співати танцювати зберати грибы набрати задарну
воду Ям колискы там мал такы конфлікты на оржы Співайти до замлітя
Ниц ніч то не приносит акоже навіт навіт уж маме уж результаты
з того же і тын вало де сме мали школу а ходили
співали танцювали де замлитя там але але кє треба підтримати русиньску школу
не было кого Міс міся видиже же же треба си веце може
кєдкі мам зазерати перспективу на Русинів або як помочы бы порезиґнувати тут
раз з того жывота бы м не хотіл уже же перестайме ся
а з Богом Акы Яунесоль може бы тривало оставляти веце на тых
люди активных тоты котры ся знают наложыти на своі плиця што найвеце
той тягы тоту зайду взяти за себе а понестию перенести юзив з
бока з єдного бока на другы зо з єдного місця на другы
ся мі видит може може важнійша тема то о тых конюх што
тягают віз Не о тым што ся везут пасивні на тым вожі
што співают землітя бы тото намерзе так навде то мій то мій
то мі аж тыргат серце як виджу як радий дахто пасивні співал
але обы роздумал о перспективі што нас чекат Може треба глядати веце
як веце енерґію садити на тото же глядали тых коні коні што
потягнут ен візай а і зос тыма них суповісти бартаками але з
тыма з тыма пасивныма людми што што ся лем везут співают до
замытя пют воду а тісят ся зо с Туня на збераных гривіл
Наконец што бы стил зяляти з слухачом нашого радия Тако я єм
рад же таке радийо выникло же же істнуєте а я думам же
ся тыкат языка же бесідиме на спольній плятформі або на спольчым языку
акітын Оцко Ґучуту на Чути або бадати Я фурт бесідую акотиже же
моі предкы моі пшенткови пришли зо слос з другой страны з другого
бока Карпат пришли зо села МШана до нашой порубка выля тото на
полудньову страну і так ся чую ако я часто ходжу до Польска
ходжу до краів лемківскых Дукля дукля кросно так же чуй ся добры
присівами такы Што на веце слухаці ва а переношайте што на найоптимістичны
справы Барз дякую за бесіду Дякую я а было мым єло нискай
абсулювати тоту бесіду з Ломів Словалисты з лемківского архіву в радиі Руской
Бурсы ЛЕМ фм Павло Ханас