З лемківского архіву #85 - 5 IІI 2015 Михал Балудяньскій
Еп. 85

З лемківского архіву #85 - 5 IІI 2015 Михал Балудяньскій

•

Опис епізоду

W odcinku przedstawiono postać profesora Michała Bałudiańskiego, rusińskiego uczonego pochodzącego z Osławie na Rusi Preszowskiej. Opisano jego edukację w szkołach na terenie dzisiejszych Węgier, studia prawnicze w Koszycach i Wiedniu oraz drogę do kariery akademickiej, która doprowadziła go do funkcji rektora Uniwersytetu Petersburskiego.

Автоматычна транскрипция

З лемківского архіву то місце в якым довідате ся про історию Лемків
річы котрых де інде не почуєте ани не прочытате Слайте з лемківского
архіву в радию Руской Бурсы лем фм просит Павло Ханас Нескы в
лемківскым архіві представил особу професора Михала Балодяньского якій остал ректором Петересбурского Університету
Великій русиньскій науковец Михал Балодяньскій родил ся <unk> вересня <unk> рока селі
Ославі на Пряшівскій Руси в родині Андрия і Мариді Болудяньскых Мама Михала
выводила ся з роду Дубіньскых Болдяньскы мали двох сынів і дівку Поза
Михалом мил іщы в родині Андрий якій зробил карєру в цисарскій арміі
основны полковником Дівка баудяньскых выдала ся за Александра Першеля брата Моріця Першеля
якій был близкым спілпрацивником Дляоса Кошута мадярского водя революциі Ціла освіта пополудньовы
страны Карпат в тым часі одбывала ся в мадярскых школах тоты школы
ведены были през монахів піастрів і інчы католицкы монашычыны В мадярскым селі
Шаторо Льойгелі остала ся будівля по школі де находила ся ґімназия мінорицкого
чыну Павлинів Была то вітчызна князя Корятовича на якій в деякій части
сохранили ся традициі якы односили ся до Русинів Тоды традициі Боудяньскій споминал
до кінця свого жывота В вішехрадскій ґімназиі до якой учащал Михал Боудяньскій
вчыл ся през три рокы З того часу остали му добры спомины
про двох улюбленых учытелів были нима монахы з Оуєрі і Сухані Підставу
свойой освіты яка дала йому основне знаня і едукацию здобил в Школі
Павліні Дал му ту основу до дальшых студиів гынтіж навчыл ся любови
до наукы і моральной дисциплины По закінчыню першых етапів едукациі Михал Болодяньскій
вступує в нову в тым часі Королівску Академію в Кошыцях в тій
Академіі опріч загальных передметів Вчыл ся юридичных предметів так же можна повісти
же был то юридичний факультет Молодий товды іщы студент зауважыл великы зміны
в системі освіты якы до той поры переходил теолеґічны предметы замінены остали
на світскы наукы або ословя на філософію В кошыцкій Академіі Михал зобрал
велькій теоретично практичні досвід з котрым міг іти дале в світ а
я за тайнан заєдкаю і тота окрийбай маянты а тайнаю і докта
новы маю Присовя діздоровя єст ґазару Ані ата мати Андриі Аяну папа
Ландиі амандиі Аяндиі антима Дівцінна дає оці засмучена она онасте яця і
непризна єйця ци робіт там мене ястина єцей призна ци робіт дам
мене яй єс о Яводят выдовет бурмонде з воз бодат формонде з
возом єбо сланым євцалю о я бабы з языком Ебо сваным єрзоду
Ты зама єдны і ван Есорда По закінчыню наукы в Кошыцях з
барз добрыма оцінами Болодяньскій продолжал юридичны студия в самым серці імпериі в
відни Скутками економічного ожывіня Австриі был тіж розвій єй мадярской части Пішло
затым отворіня новых шкіл медже інчыма Нововародской Академіі яка остала отворена в
<unk> році До той Академіі оголошено конкурс на вільне професорскє місця В
конкурсі тым переміг товды <unk> річній Михал Болудяньскій Обнял він катедру політичных
наук і куряльного стилю цілі рыхтуваня офіцийных урядовых документів <unk> серпня <unk>
р Болудяньскій перевел свій першій выклад в якым выясніл основы теориі державного
права Яко молодий професор боудяньскій мусіл доробити ся свойой позициі на академіі
і мусіл рахувати сам на себе Прото вельо часу плебывал з книжками
котрый барз любил іщы з часів студентскых Потверджыньом його любови до книжок
і іх знаня є то же остал він тіж шефом академіцкой бібліотекы
Цілий час слідил він в літературі квестиі звязаны з науками юридичныма Важным
і придатным талянтом болодяньского была ґеніяльна памят Дякуючы своім талянтом і велькому
заанґажуваню в роботу міг він доходити до правды Його юридичній талант обявлял
ся в ріжных роботах на правны темы Він провадил выклады з фінансів
адміністрациі і торгового права без огляду на його молодий вік скоро остал
принятий до ріжных науковых стоваришів В <unk> році остал принятій до Трансильваньского
Общества Філолоґіі В <unk> році Михал Болудяньскій одержал титул доктора дех на
дво Што ж мі з там дех на двори смі Санте сосмі
Санте Цеси скоры осягніня дали баудяньскому можливіст дістаня ся на Мадярскій Столичный
Інститут до Пещу котрий рішыньом Маріі Тересы остал перенесений з нот самота
В тым часі в Пещыті находили ся два факультеты філософічні і юридичні
Юридичний факультет был три річні і студенты вчыли ся на ним слідуючых
предметів канонічного римского мадярского і державно публічного права На катедрі державно публичного
права нашол ся власні молодій професор Болудяньскій В часі його карєры на
Пешскым університеті аналізувал він головны політичны напрямы того часу Вплывы західньой Европы
были в тым часі барз міцны в імпериі Михал Болудяньскій был поліґльотом
і знал аж пят модерных языків анґєльскій німецкій французскій італияньскій і мадярскій
поза нима знал іщы клясичну лятину котрой знаєміст давала му можливіст сліджыня
періодичных фаховых выдань Все свою роботу над даякыма темами Болудяньскій зачынал од
пізнаня істориі темы котра го інтересувала На університеті в Пешті Болудяньскій заряджал
катедрум істориі і вчыл статистикы а робил то поза його головном специяльністю
яком было державне право і основа мадярского права Завдякы так вельох талянтів
і знаня влада університету номінувала Міхала Балдяйского на декана Можна повісти же
тота номінация была першым кроком до петерсбурґого ректорату О візді до Росиі
Балдяйского жалувал сам Метерніг Кєд бы остал він в Австриі міг бы
лішыти по собі іщы векшый доробок в Росиі не мал аж тіло
часу і технічных можливости на наукову роботу Остал він гын ратньом великых
росийскых політиків Імено Міхала Болдяньского записали ся навікы на картах европейской істориі
Гордят ся ним не лем Русины але Австриякы Мадяре і Росияне Слугалисты
земківского архіву в радию Руской Бурсы ЛЕМ фм Павло Ханас