З лемківского архіву - З лемкiвского архiву #54 9 I 2014 Од Пiлипiвкы до Йордану

З лемківского архіву - З лемкiвского архiву #54 9 I 2014 Од Пiлипiвкы до Йордану

•

Опис епізоду

Odcinek archiwalnego „Z łemkivskeho archivu“ poświęcony jest świątecznym zwyczajom Łemków we wsi Roztoka, przedstawionym w rozmowie z panią Olgą Poływką. Wspominane są przedświąteczny post, przędzenie lnu, przygotowywanie płótna oraz wieczorynki i zabawy młodzieży w okresie świąt.

Автоматычна транскрипция

Лемківскє архів то місце в якым довідате ся про історию Лемків річы
котрых де інде не прочытате ани не почуєте Слухайте з лемківского архіву
в радию Руской Бурсы лем фм просит Павло Ханас нескы запрашам на
святочны выданя з лемківского архіву Почуєте о лемківскых традициях і звычаях в
селі Ростока в бесіді з паньом Ольгом Полівком Запрашам тепер до выслуханя
той бесіды Христо зраждає ся мио Днеска сме приігай до Стшалковиц до
пані Ольгы Полівкы То на початок повідште де іколи сте ся вродили
Я ся вродила в Ростоках <unk> мая <unk> В Ростоці Якій то
повіт был Нова Санч Новый Санч Новый Санч был Ґміна была лабова
Добрі То гнеска так святочний проґрам зробиме з вам і Оповісте нам
што памятате то на початок зачнеме од Посту предріздвяного Чым занімали ся
люде в тракті Постуль різдвяного Гтони робили лен пряли Як ся пряло
Лен Но як ся пряло Бо як бы де ленно то бы
сме ходили голы Бо не было то за еґзакупацийно не было в
чым ходити бо не было за што ани купити і де купити
но то сіяли лен потым рвали сушыли толкли но і потым робили
полотно Пряли мы в зимі Уж през нарістяный свят на тын піст
но то сме пряли а потым по святах ното ж робили полотно
Як ся пряло лем Як но то мали сме прядкы такы ну
комус на того а і в руках так жебы того не Як
з початку то не было прянків ты бо одходили лем также до
кількількільстого де си там купували і там пряли Но потім і на
рістяных по святых хрестяных до посту великадного ното робили полотно Но то
як хто мал тоты варска дно то робили а хто не мал
но то єден до другого носили Но то моя мама робила але
не знала насувати лем высію тато нусу насувати было недане дала ради
А чым было насуня То было тоты ниткы были на такых шпульках
і потым тых бу щы на <unk>надцет шпульок ішло на такі стоят
і потым тых <unk> ниток ішло до єдного дзюркы і наоколо зас
того такого такы ся называл што то не вшытко не спамятам но
то насували так же по тым навивали на рос на тот кросна
Но то по тым уж робили полотно А по тым як уж
поробили но тоты на весну выносили надвір і поливали жебы было такє
біле бо то ся з нас такє зробило шаре Як як звыклі
пря прядево было такє темне Не было жебы біліскє тык темне было
Мусіли так робити жебы было такє біле як то А ци лем
ся пряло в тракті вецірок вечыркы Так Но были дома си пряли
Аве на вечеркы тіж ходили тота молодіж ходила Еца а дома си
пряли тіж Мама тату А што ся робило в тракті вецірок Весіля
робіт Женили ся а зазробили такы забавты поставляли нас на вшыткых на
тым бомбеті же малам три <unk> років але ходилам там бы бо
што было робити дома Бесідали сме на підлогу на земля бы там
підлогы не было лем земля была ной пришло двох хлопчысків садили тоту
цибулю Садили садили а потым пололи по голові попошпырали поти попідливали а
потым вырывали тоту цибулю но і так ся з тым бавили Як
взяли но так нераз то так же не можна было єден другому
тягнути бы ся тримают так попід пазухы Но і зас брали щы
по тым дубака любили но то взяли єдному шапку на того другого
на коліна голову сховали а плечы выстави та некотры си взяли і
дощку дакут ту борто і пыты так били І мусіл одгаднути хто
бил Но такы забавы а та потім з другого села приходили хлопчыска
то такы ся там бавили ном як то звыкліж тото было радия
не было ани нидно то там си поспівали поспівали і далі ішли
в другу страну То так было на селі то было в трьох
місцях бо наше село было такє дозвеликє но то в трьох місцях
бы вечыркы были Но потым на на свята уж як уж ся
Скінчыли піст но то в третій ден свят ішли до тых што
там робили тоты вечыркы то робили си гостину там си попили попоспівали
нале в нас іщы товды не танцували Тілько співали А то в
кого ся робіло вечіркы Так в кого ся робило вечыркы то там
пішли до него там ся складали но кажды принюсці Што там мял
Лемятате в якых родин то ся робіло вечіркы Памяталам до початку ден
як они не поіхали там до Росі то было в жолнірчыка А
потым было вєдинака а потым было догоры там гурея Но і там
далі уж не ходиям то не знам оні мали векшы хыжы так
векшы мали но тоты такє як бы была та хыжы жату як
тота лямпой лем ся світило бы бо світла не было бо там
догоро жука тотам малий світло бы він мал на воду там такє
як ісы штоси тошто В трьох домах світили світу на воду Ты
ж мал професийну та Він сой біса зробса Він такій был тот
жук они туде си бмешкали ко того кого проховіт деси они не
жыют хлопчыскащы хыба жыют Він такє был же і черевікы зробил і
спідниці полыш свышывал ґорсеты вшытко сам вшытко зробил і невчений был Но
такє был хлописко мудріжено То на вечіркы ходили головні бабы ци тіж
хлопциско чыска тіж Ходили веце веце молодіж ходила же на те так
не ходили А што ся співало в трактівечі рок Но часом на
лем спі тоты Пьосенкы так не співали тілько коляды ся коляды спільщыли
ся А так то нем нас не співали бо старшы люде но
не вільно было співати А якы коляды ся співало Ой до то
Розмайте были та вшыткы по тым яж не спамятам вшыткы єдна за
другы А ваша улюґано Колядо Я малам таку з тос одкаль ксондз
бус од Примышля то ім таку коляду на тоту коляду принесла тота
іх сестры суд дівка стала ся новина часу новового привігайте і привітайте
царя нового То была така же в селі нихто не знал ле
они знали ой підеме пане бро за поля бы з тосецьом і
з радістьом людям ічыва Яка то преміло што прецісто ти мотици на
поробіно што прецізнати сыно лібосяну снібой рот Уєнці царьові бібеті сойні полі
веці поспу бібеті сойні кулі веці посуто де мосла ді послушкам зо
спіловін І постушкам зо співаві ісмусу ліс ся попло ісмусом ліс ся
поплони рочено Ісусу ся подіти на Лемковині одвід Міколай Но то так
не одходил тыко дома каждый там шмарпі під заголовку даштой А так
Миколай не ходили То вночы та в ночы но А што діставали
діти до Миколая што там было достати цукєрко або чекуляду яй та
де дахто міг купити мал за што Не было дуже так жебы
дашто дахто такє купувал як тераз Не было не было одкаль было
А в якы дні в тракті різдвяного посту ся пустіло В пятницю
і в середу І што втеди ся єло ґрибы Карпелі снажети карпелі
гы брукы буркванз Ну і што там фасолькы си поготовили капусты ґруль
пекли на тым в пецу в такым як ся хліб пекло то
в пекли ґруль І з лупами по тым капусты з суровой і
таґіли Іли лили здрави тримали А нормальні што ся іло як ся
не постіло Но як хто што мал Голоко сыр масло А як
мал дахто Свинь забєно то іщы так часом на свята мал а
так то тіж долго не было бы не мал де тримати як
солити по тым тото То в пятницю ся не іло тіж сыра
і молока ня Тримали люде твердо Што было робити кєды так было
А коли розкладало ся яличку в якійден А я на вин не
памятам та перед самым том велийом А ци в церкви тыж біли
яличкы вставены то я та не памятам Точыш на Ямам товды што
тыж тринадцет років выіхам захід То было аж з початку Де ся
выходили до церкви а потым між не было ту ерино бо ксєндза
забрали і не было як ходити до церкви А хто забрал священника
Ну не знам Як ся называл священник Вас Пакош А якы оздобы
вішало ся на яличку Дося робило з папера кольорового клеіло ся так
когуты коникы такы ганелькы такы ланы но так з ружы но так
не было з чого было вшытко з паперя і Коралікы были такы
тото на ґорсеты што робили мыто ся тыма корліками нам робили і
такє было І соломи з білубы ланцюг такє зробили і та віша
А якє деревко вытынало ся на Яли ялиця Ялиця Йодла зо смереків
не робили ниґде в нас лем ялиця І як приходила уж велія
то де ви іхлісте велию Дома мешканю в кухни А хто іщы
приходил до вас цілем сама родина Сама родин самы своі не ходил
ниг Як выглядало розпочатя веліі Ном ґадаленяню не тато лем няню брали
хліб і скыпкы хліба кільо єст стайны коровы кон теля як дашто
ци уцінно то брал кажды скыпку хліба і безкочесно чест до того
хліба доносили по тым приносит сіно І овес і солому но то
солому підстив сіно на Стиві ове стіж на стіл на середину і
по тым обруз прикрыва І што было далі Но і по тым
зачали вечерю в снопок іщы вілса Бо тым не было пшениці не
было то діста снопок до ко до кута і такій диник што
ся называли дини ти што ся доіло коровы до того такы деревяне
были і бляшанкы але Але были деревяны но то давали до кута
на середину бо то так заведали так і так было то стив
Но тот кажде єдно єли што сме єли кажду лыжку до того
довідерка до того деника там квали по тым раном выносили достайні бидлято
Поіли поіли А хто він чувал дото ж тото ж не памятам
лек няню ішли зо стайні як несли солому і тот сіно та
ґадали на щестя на здравя на Боже народжыня жебы ся вам родило
і вшытко так на єдно за другым но і по тым вси
сідали Га іщы сме ішли босо до дорі тымыти ся Там в
ріці была проби така зробина кого бо там было замердзнене то сме
босо летіли до рікы ногы мочыли рукы і ґамбу гмыли і летіли
до того до мешканя і допіро застию свідами То ціла родина ішла
на драцю Так Но уж такыма ці діти не ходили І што
найперше ся єло честнок Хліб чеснок сіль а по тым уж ґрибы
горох фасоля капуста но як хто кільо мал А просвора тіж была
ня Не было не было Но ты си тыко жычыня складали а
так то не ділили ся ничым навет навет хлібом ноты хра хліба
кажден правной То якы іщы потравы были но в рідным стволі памятати
Аж такє не было дуже было бо з чого там было дуже
робити пірогы были а з чым пірогы ся робіло з капустом З
капустом і з олія олій тот был з лену был каждий мал
глен а там были такы оліярні же змеходили як ся ре тот
насіня ся столкло потым ся ішло до отой То і ля до
того і там сме смажыли тото тото Насіня дакы вчене выпражыло ся
і потым докладали на такы торбы накысы маличне ци то было в
сукні ци то было пачесным тым Не знам з чым то было
так же оні потым вытискали такы в тых оліярнях То єдны мали
такы жедна за того а єдны татым білин такыма толинами і оно
стискало і по тым олій летіл І такій олій был такій файний
бы был припеченый Не такій як тераз такій жолтый такій был припетеный
файный такій смачний был то для вшыстым олійом смарували і пірогы і
капусту вшытко но іж было вшытко Олі не было масла не было
нич ани на велию не бравали жадного масла ани тлущы інчого тыко
тот олі А што было до питя новлі Юха Адуша сли яблок
сливок ружкы То юха называли А робіло ся тіж пірогы зо слівками
Но хто любил то робил робили Коляди ся співало в тракті і
джнятіжци Повелі по велиі Но потылько си поспівали дома бо і в
церкви співали але по коляді по по селі як мы не ходили
аж допіро на другу велию То втовды сме ходили по селі і
співали коляды А як ся кінчыла велія Но то уж вшыткы єли
діти ся по соломі потовкли то взяли вшыткы вышкы позбєрали котры там
Пас коровы но то мусіл тоты лышкы вшыткы позверати звязати про тым
повереслом і сховати під обруз жебы уж так было жебы ся коровы
не розлітували Но і так ся уж скінчыла вішли спати діти попід
столгы щы як было деда елячы то сели Ани но та уж
да не прятало ся повели єй навет на вели на на ріствы
ниґде не прятали николи не знаж допіро в третій ден прятали солому
тото І і ішло ся повелиі до церкви Но ішло но але
я не памятам бож не памятам як то так было околи то
ішли ци но рано ци бо як ішы то рано ішлам до
церкви до того а та в ночы не ходил не знам не
памятам тож было давно Крістой цар світы Ото шко лем писів сыты
знос язы звязы А це се зо То люде робили през три
дні святы Ну то пішли до церкви а потім сідили домай Што
мали три Та по тым в першый ден не ходили ниґде Но
на другій ден уж по тым но то могли там де до
дакого піти до сусіда а так то не ходили А молоды стрічали
ся през святах ци та сродых фурт Ходили си по з тым
бо то сніг был то спацерували по тым А як выглядали колядникы
То язвыклі ходили зас і преберали ся І якы має залося прибера
єден была коза і дябел і ем тот ангел і круль но
то ходили такы штыкы такы некотры были векшы некотры меньшы І так
ходили по по тым поляді Як долго ся ходило по коляди То
долго не ходили бо по тым уж потым по тій другій велиі
но то ішли і коли колядували а потым потым іщы ходили на
того на навый рік ходили іщы хлопчыска по тым Але як ішли
до докого то ішли і вшыткы сходы были з горы то ішли
долину жебы не ішли з горы на дол лем здолы до горы
по поколяді новы тем на новый рік жычыня складати І што жычы
на Новый рік О як ім там попало на щестя на здраве
на тыны новый рік жебыл вам велеґюс спеца правый бік а з
комина половина жебы з вашой дівкы была добра ґаздыня як была даде
дівчына Ци музиканты діж ходили з колядниками Та як было то так
але так нас не было такых іщы музикантив А што доставали колядникы
од люди Та часом пінязі часом зерно часом Хліба Не было дуже
того щы выдавати Вілса до вішечка Пиішли товтым до склепу і продавали
А чым ся ріжніл щедрій вечер од велиі Была така ріжниця в
обряді Но было тіж бомає уж так по тым не робили тоту
другу велию Там будку сме дашто зготовили але уж было меньше не
п Яличкы уж не было бож зиймували бы то в хыжы было
тепло то была по тым летіло вшытко на стіл бы то был
над столом Ялинька не было жебы на підлозі стоялен дотым голов до
горы была привыязана Што ся робіло з деревком потім Тол то вышмарили
на дві і попорували піспали Бо было де палити до панця садили
А што ся ґадало на Йордан Адалі Христо зраждає ся так так
І коли ксондз зачынал ходіти по колядіж аж по тым по по
Йордані Перше не ходил І што ся Ксєндзові давало як приходил по
коляді Так пінязі дали і і прядило А чым бы опрядило А
тым жебы было на накноты до до до до до до до
до до до до до тых до свічок Они робили свічкы по
тімси З того праділа крутили такы ниткы труб шыі і по тым
свічкы робили си з воску Бы як мают дахто обіск принюс но
то сы з тых восків робили Свічкы А хто до церкви робил
свічкы Церковник А хто был церковником в вас памятами памятам то бы
містрыко Таресєвич о ним і в ковіцях мешкали Якы обовязкы міл мал
церковник Ну то як звыклі так і ту Свічку засвітити принести выднести
Там хлопчыскы так днебне были як тераз жебы мали тых малых хлопчысків
жебы помагали Тілько так сам з тот церковний Може дакы істіжычыня на
конец для слухачів радия Лем фм Дашыткого доброго В новым року бы
ся ім добрі жыло працувало і дуже гросив мали і здравы были
Барз дякую Христо зраждаєт ся славайме його Слухали сте з лемківского архіву
в радию Руской Бурсы Лем фм Павло Ханас