Боіско #42 - 22 III 12 - Wspomnienia z Bortnego
Еп. 42

Боіско #42 - 22 III 12 - Wspomnienia z Bortnego

•

Опис епізоду

To archiwalny odcinek z wywiadem z mieszkańcami Lisca, którzy wspominają dawne życie w Bortnem przed wysiedleniem i opowiadają o codziennej pracy, zwłaszcza w lesie oraz przy gospodarstwie. W rozmowie pojawiają się też realia transportu drewna, skromnych warunków życia i dawnych zwyczajów związanych z lokalną społecznością.

Боіско #42 - 22 III 2012

Автоматычна транскрипция

Добриден бесідує Малецкій Павло Проґрам Боіско На жаль в тым тижни так
як і в минулым програм для вас з так званой пушкы што
означыт же на грани скорше Бо неудало мі ся днес днес стрітити
з вами нажыво Але завдякы пана Вольтера Малам можливіст посувати днес барз
цікаве інтервю Так направду То не лем завдякы пана Вольтера але тіж
Петра Русины і Ваня Феша награли они бесіду з паном Ярославом Воробльом
і Йоаном Шкуратом Днес панове мешкают в селі Лісєц добрі знане село
на чужыні А як вшыткы знаме в Лісци сут люде котры родом
головні з Бортного Бесідуют про стары часы про давны часы спередвыселіня самого
выселіня і не лем Запрашам до слуханя Я называм ся Робель Николяє
Жыв я в Бортнім як звыклі од уроджыня <unk> року Але то
што м пережыл трудно єст выповісти ся одразу За добрі то не
было Бо мусіл єм коровы пасти на поле выганяти но были старшы
моі братя котрых до котрых я належал то было семох братів найстаршых
двох ходили до ліса уж бо были найстаршы но то они Працували
тяжку роботу бо мусіли стяти дерево мукове порізати ручном пивом но настроіти
дров і наш няньо ци тато мусіл тото вести до Ґорлиц а
то было <unk> кілометрів треба было Тоты дырва Звадувати на ліс желізний
як одповідают коня за прячы но і іхати до Ґорлиц <unk> кілометрів
Ліс был желізний і дорога была камениста барз Дырґотало треба было але
і Хавєн том ся тішыл же я ілюзу зо своім няньом до
Ґорлиц Тоты тото дерево коштувало бо то был метер бо веце там
м не продали лем метер метер ся везло і Там Жыды купили
або не знам хто то был осадникы ґорлицкого купували тото дерево і
платили но літі то коштувало як місяц дає пят злотых а як
на зиму ся привезло то Може зл был баржы І повідте што
можна было купити за тото злотых то в тамтых часах Тамтых часах
за сім злотых ани сам не знам як тото окрислити Але но
бута роблаше коштували <unk> зл но Може быти тото такы булкы вкупила
Алем для мя жебы м булку зіл то было добрі А Жебы
і комасу то лем на великным ся купувало А поза тым што
там іщы більше треба было то юж не знам бо то і
мусіл Нял знати што мат купити А в лісі вшыткы аркывали ліс
Не вшыткы были є не вшыткы то были выєнткы же котры мали
лісы котры потрафили собі купити лісы Але тоты лісы і часів чо
продавали чом мусіл мати грошы Як демоґрафі но то не купи Але
а такы меньше більше так середньо ґаздівка кілько мо гектарич морґів цияк
цакы селічы морґы єдно морда тілко то было Ты піл гектарі то
ваша ґаздівка колика была наха я не знам єст кілько тото мало
Алі сами Є самий сем морґів тер гектары Якы люде мали ліс
То тым лісом ся мусіли займувати так Займували ся Зайберували ся Фєфра
але то было куплене од якысого пана До пана од кого та
од пана бо панове продавал даный сил займували ся вызначыт што робили
конкретні Такы малекы с обовязкы жы дереву выпинувати свого ліса з ували
мавміряне Каждый пил смут А як тіл дерево напр взяти мусіл хтоси
згоду выразити на то же є мож было іти і си зяти
деровы за дває дерево си міє брати до свого лісы Нихто му
не передчат напр хыжу міг выбудувати в Фран Дім му і міг
поставити Зо слова ліса них камонитне тілько бортныма нумери та сімдесят то
люде тілько жыво бортні має на обліцю тепер тілько жыву Веньше більше
в родині сарадя то тілько діти было родина тілько чысли ас было
семох братів як ниґде родице но то боят серед заренів люди <unk>
тисоб могло мешкати в Бортни То з тісяч было Бортне <unk> тисяча
могло быти А якы свіданя Як люде екстишли до церкви правда то
тоты лемківскы церкви такы невеличкы ся здают То то як вшыткы в
доєдной церкви чы на дворі стояли як то было заба як на
церков то бы доєдной вшыткы вшыткы ся змістили в церкви Ефричя з
мізло Може Може таль але Але то мусіло быти мусіло быти так
воє і на хворі было місце но там за дуже неєш вышло
тот двоє з хыжы з єдной гы Може як діти были то
уж там діти тот як свята были такы як великодны на такы
свята різдряны ру Найшло більше люди ночы там не были такы Я
не хочу перерывати то анкови там не были такы малы Церкви Не
были малы астакні так же ся вмістили тоты люде Вмістили ся тоты
люди Но але жебы то можна было тако траслити докладні То сам
уж припоминам же мій няньо мал мене іщы в старій церкви То
я сіділ там може Но прийе при тім в Кревосі як поповідают
там де діяк співал то там мене посадили там єм сесідів Але
был єм іщы такій може нам пят років єдны А прислужникы были
в церкви Коксенца Косо не родины было Товды я не виділ прислужників
То была стара Церков нову як то пойде Юніяцка Бо мы вшыткы
належали до грекокатолицкой А подіят ся розділимо в <unk> році уж о
бывшы ся розділило то народніст Або хоч якы были причыны того же
люде вертали до православія Причыны Не знаме тых причын Може хто з
си Но а як думате што могло быти причыном такым же Дочонт
зробил причыну причыны мусіли быти зо стороны священників Як бы хотіл заборіт
барз дуже а тот не мал униятскы ксетра уніяткы він хотіл барз
дуже і тот хлоп не мал і чом мал заплатити были ружны
причыны ружнопричыны Але такых причын як мы ту зауважыли было і такы
Жыту за м або за мало грошыма або штоси такє то ся
розділило А ты уняткы кженжене не сіяли часом так ся поі так
ся выражыт пропаґанды про украіньской наприклад і так ся могло знаряти медже
Лемками Ну товды не было то дне товды в тім часі не
было то были вшыткы люде єднаковы руснакы ци Лемкы як то называла
ся і тоту Япун Не зауважыл єм такой причыны може хто одзнає
дешто але я Я што до того не му не мог повісти
же жебы я был якысым ворогом наставлений єден протів робото была родина
і родина не вшытка ішла до православі але пішла Діска скільків добыли
Православну Церкви Памятате в котрым році поставили Православну церков в Бортным Не
памятам до <unk> років Церков была поставлена тот грекокатольскій священник я называл
перше што был Каливняц Калыняскій унияко так він был єльта Нявскій Як
винуват Кєжа тоты Сєнжай Калывнячкій Сандович там іщы інчы были і якыси
Віслоцкій там іщы якысы інчы Тоты Сєжа Они были грекокатолицкы бо я
слухал казаня Сандовичового сына Біл Квентом Тірбор і Мацюхал го на Собрані
Тоты сєжа николи ся не згаджали з Риму ани Калупняцкій ани ани
Сандович ани тамты Так і было доганеці димитрий Краці Жодры котры были
грекокатолицкыма кєндами але они Они з Римом ся не згадали так пізнійше
наслали сянців такых котры были більше кориньскы лем же они были поліме
такы якы якы Як наш ксьондз Колидняцкій од нажыткы были кус затрапиль
нарук Тыто треба і признать они мали дуже землі так бо паньство
як орґанізувало унію таксін тым далей Дужы землі доньсе землі а ті
земли мусіли люде робити тот чанс Вызыскувал ты люди то людовся неба
сподабало друга справа же люде люде доходили доходили самы в Адкальони походят
ді і зато вертали до православной віры Ботне не было так же
же заявно была грекокатолицка якы нераз пробуют тлумачыти декотры Грекокатолицкы священникы же
то все была грекокатолицка церков то неправда Але ци была православном єдноме
з дискусиі сейм як Мокрий єс куроном як Явони ся Вон яку
дискусию провадили Мокрий хотіл Вшыткы церкви котры котры забрали православны грекокатолицкы церкви
котры забрали Православны Мокры хотіл жы тоты церкви оддат а куронь боронил
зас повідал также же трудно усталити котра єст церков грекокатолицка котра православна
бы бо была церков православна є забрали пізнійше грекокатоликы розвалили збудували нову
церков і на тым самым місци была грекокатолицка церков і трудно было
і ту усталити чыя то єст правдий цер Барз добры Барз добры
А в Бортну в будуар деревяну так православну А священника памята як
ся назыло православного Бортнє іх в Бортнім было барзу хысєнців барзу Хсєнців
было бома бо в Бортнім нашы няньове то ся почували іщы барже
рускы як рускы Они они потвердили за такым ксенцом котрий котрий про
котрий одправлял в церкви благословенно царство то подля хилили за ним летіта
до Валеці ци він бы не пришол добыл мусіл по росийскы Е
вшыткы были Украінці але вшыткым утіли борт і бы рускы а такє
было борне то было І моє такє зданя то было такє не
в порядку не пригадуватіж Морстав останя такого ксендза Семеон Марчук ся называл
то был монах Він ел тот то карді пальци Малін одписал Він
барз дуже доложыл доложыл своій праці же был тотам хор жебы тот
хор был в порядку барз дуже роботы выложыл Але як Німці писали
На кєдкарты новоды особисты зялюдували вшыткы якій єст такой народовости то бортняны
вшыткы ся писали рускы та Німец писал рутене Лемко писал так на
доволі Рутене Лемко А Мачук Лишо Новарчу Кандачу подавно што я крутим
вмерти Але Але я Украінец і сто якы ложу Украінец того прогнали
спровадили Зтихані ІІ Двох сєн за котры в царі не был рускє
ани ани Но такє то бы така то была політика скілько ходит
до реліґіо люде де были темны і не р ап афы хлиб
в церкви в Православі перешло Не но може <unk> а може в
<unk> было бы переміняли та дуже так Більша половина перешла на православіє
як зыстал етакатолицкій церых одит на прикладу По іконостас як церков поставили
тоты были люде котры ся займували писаньом тых ікон жебы потым они
ся нашли в ты церкви ци спроваджали одкальци тото ікона таку в
Америці котры прислал найперше Іконы то темаст на іконак рурал намарувал Амери
А час десі купил дневным одкальскій одкаль А будова будуваньом той церкви
де ся займали Лемкы самы Лемкы будували Як Зо свого села Зо
свого лісы так і зо свого ліса Кажде своє дерево дало як
мал лісто то давал дерева і на дошкы і на то землю
тіж мусіл хтоси дати ні підцеркол Та земле Не памятате чыя то
была земля як ся называла тота особа напры Великден альбо Рожжество Христо
як выглядало як тото ся вшытко обходило полколеі Тот тото тут трудно
до языкове Носкілько хвалит Рождество то выпадало то все в землі бо
знаме же то в землі выпадає пар цілий піст то одбывали ся
вецількы нанимали Село было великє то певно в трьох трьох місцях нанимале
од хлопа хыжу і там ся сходила тіла Молодіж там пряли там
там співали колядували там бавили ружны забавы там влад выдумували І так
сходил піст добели до тог ватри ари влиз быликым выцірку доколе Мале
як бы м не был гема вісемдесят робів то за вісемдесят років
три шытні маса можна было переграти правда правды І я З перспектывы
того того часу хоц тамтот был трудный час як они повітали трудний
был час Але як го порівнил з днешнім часом з нім часом
може зато же же же єм был молодий Але не было такого
злодійства хоц кралий хоц злы діяли такого не было бандитство Бандитства такого
не было ты чловек жыл спокійнійшена на тім селі заплатил тот податок
бідува як іх кєрчых хводила го на восах Але Але я і
так трактую днешній часі на найгірше хоц єст техніка ліпше но потерна
теонка Яврагу неска неска єст більше злодів більше бандитів гляну такій выпадок
же З сусіде в бур з журалом сусіде были єден о мержу
ся сварили єден другого тяв без лонтрому і тот нер то ціле
село не могло того пережыти ціле село не могло того пережыти і
же такє штоси ся могло стати в селі А гнесха хы Цы
то єст нормальна правда А забавы были так в суботы ся молоды
роде спотыкали Были забалы В неділю але неділю неділю пополудни повецірны повецірным
же там па само мало таку салю таку же можна было гуляти
Што заалі не было было то было бы іскуптам де была підлога
Але то лем Зато не было бы нихто ся тым не занял
як бы ся тым де захнял та бы было музиканты одкал были
ці зо села ци зо села до села В каждым селі хыба
были такы люде котры мали грати на дачы нас аль не было
циґанів правды але был весев былот разы в днясі не было коне
было ротмів Та школа Школа была Памята научытеле котры там вчыли Но
я памятам научытеля Макуха Был добрий добрий научытельта Памятам Шаблю було шаблю
кувну научытелька Научытелька Крайцой була Крайцевід перший першый научытель котрого я зачал
входити до школы то был Крайцеві Об якых роках с доходили до
школы <unk> років <unk> то скроків <unk> робіт А тот крайца вістополя
был так лакы были на чытальны і мапу але они знали рускій
малет вчыла Чыли матіл кухчыл А в якым языку ся звертали до
Лемків до діти польско польскы польскы Зновы сте знали польскій язык діти
Лемкы молоды з меся ти га Мусіл найперше мыся вчылий Перший рідят
пришокма до школы од меся вчыли свойого языка лучаве языка а в
другым році впроваджений был польскій язык писаня і чытаня по тым та
віж То не был тіж по лемківскы написане але было раче єпаньскы
Но рачей был то такій такій язык як мож напомсти же то
был Бішы украіньскій і украіньскій А Была чытеля кашківского в Бортнім было
качківского чытельня Бортні Былам в Бортнів як тото одчытельня функцийонувало як то
значыл того з Ятымопіку тато было Яне тото тамты Тымопале то был
якыс інкомітет створений Бо я был замолоды лютых рах Інтересували старшых котры
такой книжкы Я чытал книжкы Ґазет была така Ґазета выходила Земля і
воля Земля Алля та рудска Ґазета тота выходила і тоту Найбільше чытали
Ак ся война начала дні II світова то о то як тото
жытя ся змінило в селі Ци приходили буде ци воякы приходили до
села заберали нашто людям реплик воякы заберали знаня Днас як ся война
зачала то лем самольоты перелетіли веце никого не было ани німецкых вояків
ани ани польскы воя николи а потым далі якы як то воле
Але як ся война скінчыла то ціла армія котра боронила ся на
базі в дутельскій ціла тота армія Берег Лецбурґ Замклено замкнено мале на
Ґорлиці і онес з тамтых сторін то не было далеко <unk> кілометрів
де так Та так До Бортного ти безбортне на выдні конец і
на чех А в часі війны дака Боґа повідали же на початку
тамых вояків не было нога Война трала шіст років то през тых
шіст років там німецкы воя ци польскы не приходили сел на поя
там поліция злюбила То поліция більше робила Яка поліция Поліция іста поліция
была і німецка украіньска і польска Та Ґестапо німецкій так Мам і
ходи до тоты Ци ци ци заберали дашто людям звірята дакы і
приходили доми жебы ім дати ся на істи напити о такє штоси
Ци были такы припадкы Не я не знам так памятате Як як
іх Німці я уж дітали тота Але в початку то ні Того
не была так В часі такым поком о не брали там Ходил
кудом врали Ходы і зерно тра было дати о тым і осніт
ци люди давали дашто ното сі фол чези зо шолта заприводило роцка
тому сіл каждому сюдати даш а тим жонданґен контиліґент зерна Мусіл дачы
Як я быктары мал то тото раз му обшыряло ся же дахто
одмовил не дал або не мал Не было такы не могло такы
быти рупа Відомо што зато грозило ні дале Было так было так
гор ім пришол тис же шолтыс был і кульчыкували худобу кульчыкували худобу
Но люде як люде жы шолтес тіж там мешка в дею не
вшытко мали покульчыкувати Пізнійше ы Дяли ся бо тотруйка така была люди
посварили ся тоты люде выдали тоту <unk>em то недопильного шолты замкли доягу
шотку за запровадильны аспекты Был такій выпадок Но як наприклад <unk> справа
Упал в Бортні украіньской повстанчой Арміі скілько хвалит сы Украіньском повстаньом мальом
то там мы они грали што ім треба Олі грали ролім ся
што запозабало ся то брали і што ім тре і готове але
Але так жебы якысы ґранты там робили не бо нихто ся вони
не поставил бы то тото был узброєний і але приходили до села
часто чыт ридко як то выглядало приходили войском єдны раз приходил раз
приходили они і так напівити в чым давали єдны знали по украіньскы
другы знали по польскы Вмудрысті ся приправерали на інчы га Да то
были такы часом барне добры барде спокійны невідомо хто хто хто А
коли си зачало парасия на всхід ті в корон бы іхало як
то бы єк сам пропаґанда была жы Жебы іхати до Росиі ци
як то было скілько ходит до Росію то была така пропаґанды жебы
іхати там на На всхідже там є буде добрі же там буде
ліпше і таз Бортне Бортне было прорускє за дуже они ся природа
там же є они там там дуже пішли бор там не вам
з бортного бо пішме на лем цілы села прижыла ціла пішла воловец
тамлярости пішли Чарне ци тамте якы села Тотя До з Бортного пішло
кілоци піл села новсєрце пе одповідте што ся по тым діло з
тыма хыжами тых родин котры котры выіхали зостали пусти тоты хыжы бы
были чы ся не діяло Але были пусти што там не вешто
было так были пусты бо я знам я вернул до них епохай
Пуста Буда Пуста Буда то мы вернули сыр бо я вернул родичы
Бюргєн не за тото або они то вернули то Заставы до ме
не за то пуст забуда Я наразі замешкал в тій пусті Буті
спамятам але пришла а ковці А ковці пришли та быт не лем
єдны одым та Пришла а колці Зашли мене забрали внутри і до
жолты затеос пошолте завзяли спис худобы шолты з якысий там мал далі
імен надаль взяли де тоты люде мешкают я там нима ходил яко
они взяли товды семеро худобы тоты акулкі Як як одходили як і
як одходили они так же мя лифыли то мі так олже я
мам ту спати в тій буді бо они можут прийти мя найти
А повідат так заран ту буде Уряд Безпеченства мо люде зголосят то
не можеш повісти більше же нас было як <unk> але ікєру Якым
перешол Уряд Безпеченства я повідо іх было <unk> тому то і дакше
то были бы пережытаны аж А і бесідуєте же сце пришли же
сте в Арнольдо як то было з тым Были добровольцями так ци
як то выглядало Такыма добровольцями Хто з Малербургы Рускы мале способы на
навшытко мале особы на тото тіж мали способы нашли такых вплыловых хлопци
і втакує Вы зорґанізуйте вшыткых молоды хлопци до арміі А вы зостанете
і так было Понял як то повіл на вель ся война не
скінчыла і то і то щестя же ся война скінтрувало бо мы
были під правом Могы мы по щыр днях нас высла на фронт
а мы были такы глупы на фронті як теля якы проваден зостайні
на Николи його не зна што робити Там было я тямлю Я
тямлю такє же Я з колеґом но ішли сме до того села
і там стріляли понадмитами Карабинами На Шыма і зашли сме до села
зашли сме до села Сонечко лайні світило і я з колеґом вышли
сме на улицу дорога была бы дорога была мы вышли на тоту
другу І там сме ся заховували як повідам як теля ходили сме
зазерали смея то ладні єст сом дере світит тихідко ся стале А
по якысым часі то мій колеґа повідат ты смот Там сут дімці
Они лем ме не хтіли спрятати Они лем ме не хтіли спрята
ти бы зараз помало ся бы ципати Такы з нас были воякы
Та же до прешколіня сте пришли было <unk> не тоты якы перешколіня
вырґамувати як то <unk> два люде взятых ботного Кіроверну молодых кєровернуло шесто
не вернуло дале ся Так то ще война дар як же неслітра
война там же ліды нихто бы не была одмавели під правомож Блаце
підотами Бо там там не там нихто не звертал увагу на то
же же ты свіже же ты не знаш або же ти ся
не зниме Там не было того на фронті не было того же
ты Штоси такє же т не ты не морем або леж они
ся стосували до нос якы дяків старых гуяків до вчели люди котрых
знали Были на свідчыня на тім а мы былиц до неры поєднічы
они бересу та калавык фронту котры але тяховувати але рускы войска то
было вшытко вчене было там ружны дно а дуба як был при
войскує нів но тілько же презводжена рухны там были стары люде котры
котры ся Журокы не надавали не надавали ся до фронту А солты
запамятак то был яка особа Бортным як ся называл Шолтыс был Єдного
замку то был пеленча штепан за анкям повідал так а другій был
Перлер Певын Андрий Але они выіхали до Росий тоты тему ни Они
вкінци віхали до Роси ци на Украіну Вал тепер на Украіні є
в Росол а не в Ростал Украіны ся не буде на Украіну
но так то вдавны Звязак Радяткі была не тата Анна тота Та
в <unk> роках но так Но а прото верну машо выіН Але
Зобору Зобом недало оповід сте а як в <unk> наприклад році люде
выізджали на схід были такы родины котры ся вернули од тамор Да
были было сіст родин Сєверня нам тужы іздыбонак Горбалик Тарменчак Петко Миґой
Старанка та Налесник та іщы Оповідали як том є Жывода на сході
Тоты люде і звисі з родин Чого ся вернули наприко яка была
причына Но бо там была біда была біда там ся не было
Чым тішыти Бо то было по фронті по вой там ей фронт
перешол інтересол на захід сіді Там люде зостали певнічом Влас як выізджали
хыба пропаґанда ні была же там єст Богатство азів набыла пропаґанда Але
повіджме на селах де стоял фронт тиханя та бы там тоты села
поблизкы на нашых сторонах стояли то там пресіж розвалены были прозерами На
наокоп на для наокопы дво спалене было тихали тераз неє і што
там іх неє то оселеня тамты мусіли На тем так же іх
альбы не мало не выяк жыти Нояк не мало де змінити та
якє было жытя Прото народові тота люде ішли Правда они тых люди
Як там ся хроны становил то они тых люди вшыткы выхід ве
загнали деси на Юрот стоял Тоты ґрупа рос ся в аповісты ци
тоты люде котры выіхали на східы писали дакы листы до обортного до
Бо там тоці зостали сусіда і Вчас родины ні писали самы кореспондували
але писали Але вшытко было сторожно роблено цам была центрю нагодят ся
о ся лист правды не могла написати а там ся жыла Добра
полойні накликає мето вшытко Минуло фронт перешол То як тото жытя оглядало
Як ся вернуло до нормы так спокійнійше ся зачало жыти людям Якы
якы в ся свідчал война то люде і люде так ся оджыли
такій такій былы свобідный якысий час же же люде взяли ся за
роботу Але уж <unk> рік то деси там уж такє штоси штоси
зачали радити же нас ту самых не же нас ту не доставли
бы нас на Лемківщыні претіж тілько люди зыстало што што щыре тоты
рікы жы заняти Ту поєднім по двох люди жебы тота хыжы вшыткы
за нихы котры застали То можна было одмістити люде од не удало
ся Упраців така свіжола прави добры і свіжо аліпше селоє бартне Так
будіве чарне Ци ци ци роденя ци ци ци ци липна Ліпше
села як воє І там можна было тых люди розмістити але высідли
і што чы єж <unk> році перевидуалювали сте штоси же ся сыстали
так же то не буде так порядку як Але люде зачали вшытко
робити вшытко і робили А з чом ся іщы утримували окрем окрем
окрем того продаваня дерева з ліса в тото місци было зороництва місту
Вырабляли там што выйскє наприклада бодакє такє Вырабля назє над борт нічого
не робили але робили Новици та гідба Мілянці Не глобі там робили
нас не робили нас нас болотно робили так назем Лем так позвале
Лемка веня не буде волі волі чорно лем а каменяре бортного А
каменями даре каменя Лемкови Добры были каменяр і каменя Лемперы добры боляний
Я донес памєст по цілым дівчыні іщы супы Крестыт а жены інчы
фиґуры котры выроблены были або і без ортяньскых каменях По як і
дал рольництво то як молоко продавале ци мясо ы то хыба продавали
лем Худобу яку яку голавы або з опозиню Але то было дост
дост примітивне тото хыт наприклад зеро то якє там были там близ
замикаменисты в хорані але самы годим найбарже голымали ворні обез яреци обыву
то ярец заміняли для сутам намуку Як котры діхали на Так то
вшытко тягли возів головы так тяли бо конів не было Были горы
лековы были коні То місто залежыт хто як господарві як і як
міг господарити Уж мало было горлиці то были такє місто До котрых
До котрых вшыткы люде з тых сіл лемківскых ся схвадили то боло
місто котре барз было рухоме так же так Оно было мале анар
але рухоме было по там барз до арту лем Бар добре родит
прибо ани такы міста Малий Санч ани Танів ани ани інчы більше
міста Ясло в другій стороні не мало такого спенду як Екы Ґорлиці
А ео што ті свіданя а з русниками за гырбета якысы контакты
утримували сте Ошы дідове якысы кєрмешыс цияк там з постороні словацкій тамті
сут нашы люде претіж за кропком і тераск Там Руснакы том Но
Руснакы тур знакы а то як є монакы як єм Але то
першы села дале то там няток по страни Поляку порты Як іх
ся зачало так ся зачал <unk> рек тож было штораз барже так
голосно о тым же мают Лемків Выселити лопів приходило і приходило войско
котре стацийонувало тото довидно было приготовліня юж а от люде нич не
знали войско пришло ресли там Мешкали они там робили свою роботу Замешкали
на клебані они там і в спис собі зробили вшыткы люди Тото
войско одышло был спокій а по яксым часі пришло свіже войскор мали
о той материяль зробили забаву зробили собраня повілизаран выодимеі З бюрка тами
тами Выходиме до борт не в якым місяци поіхал Мают само лемцями
ци ся тумельтували а не дерця ідлиця Як на не як зогнали
вшыткых люди то де то было при церкви деси в якым то
місци было в селі Як ты выглядало як выякы оточыли село з
вшыткых стран як то было Были люде наприклад такы котры не хтіли
выізджати не могли вити Або такы котры втекли до ліса Не никому
ся не удало не было Чыхто ся нихто ся нагоселі Остале ся
сізроди ся зо стало Але якым способом чоря не знам Ліс ничый
єден з них Помішаных родин не было часотнє не был нас не
было Насы Нас в Польскы ниды ся не утримали Были три родины
правдоподібно Але они Але они ся званчыли жытя Мы тепер маме в
Бортнім бо на інчых селах то є там єж Не хт родити
а мы тепер маме в Бортнім Поляків котры щы зостали они не
гнані по польскы уж тепер Ну да то добрі нута я не
повідал же зві або або або нихто іх не примучал противого Ніваля
Грушканя Грушкані то тлопчы яты належы довшкыл Янек такє вымнула ІІваным радом
по польска не зо лем по лемківскы Не знаме знате о язы
А повісте то лем Борді лем Борді Пойсте іж выганяле між зобрали
тых вшыткых люди на серед села то люде не дале рады вшыткы
гричы забрати купа поза кілько было часу на спакуваня ся так жебы
тотнавіст запакувати Година дві Вечеры было зобраня и так пополудни было зобраня
повіма якій Повіли зарам Треба шарано жебы річы Правда же то ся
так неудало Ся так неудало навет хоцбы хоцбы якы То ся так
неудалы зародили Але то вшытко было на поспіх якослоякы провадили то напыка
были такы припадкы же Вдарил такого вояк польскє Авґусто Фытакє Я не
знам не радє не Такє не аня бым так нагой же тоты
воякы котры наскор воювали ту на захід та по дорогі не заховували
ся в порядку Я не знам жебы давде дакого лаж на самым
остатку рахунків ту Не знам хто Ци ци уякы ся доглядали з
колеяжами ци ци ци якє там боже уці там покрали з лаґом
Хлопі Лемко так та гыха Алекці як мелани та А з Надгортного
то одпровадили де до Ґорлиц Нєс До Ясло на Рыфниці Рыфниця Леці
ІІ Зміґрут Там сте сідали уж в Ясі сте сідали до потягу
так з Ясло сте єхали уж на захід так А тыж было
безпосередньо чысы пересядкы вели Не вызпоспер Іде вас голадували в рашуфці ту
заході вышут наз рефурк а в рефурті тото был судный денназ рын
Бо тот незнаный терен правда незнаный терен Сут родины Сут родины то
єдну грали навучын удругу не брали наукну третю на На назыву <unk>
них то ген наТЄ Обо щы нас вынімецкы были та Но поле
німецкы они были польскы назвы желе але анґіа по німецкы то вшыткы
называли ґаль VI Бухвальд Та Но як сте ту пришли то як
то што сте застали Пустина і вікеляни двери не был І кажде
сміл выбрати хыжы до котрых хтіл войти Ци приділяли Я приділяли приділяли
приділяли пізнійше пізнійше люде там якоси переходили я Мене завезне на вірчы
мене завезне на вірчы нещы двох тищы дві родины до нами завезли
На вельчыні там нас приняли барз нева Не повім же же вшыткы
але але был там такій сох котрий з курчыцем не дал іти
без село Ця зварил нально ходити по тем Я потім ся старал
Жеб мя перенесли ту єм ходил до Пуру і відамы Не ті
не тім тоты Убовяк такій был ґубовяк был кєровником Не хтіл але
пізніше написал писмо Ііть пан наужом безпеченства Я пану позворотом то не
поміт Но я пішол на тот уряд безпеченства амнихто ани ся мя
не гідо видам же пришол же го перенести Під просмотрил втям печатку
згода написал і підписал і так же не робили мій мій не
робили специяльной єднострудности Я пережыл і так сме вшыткы пережы Лем же
то ж ту было вшытко заняте лістю а галіч ся скубрали люде
мотула і найбільше бы Бо ту як мы як наступ приведу стоту
ціле село было пустету лем Німці были котры котры в рускы робили
рускы мешкалы рукы ґеі вшытку землю правляли Рускы а до роботы мали
Німци Іту ітузя і ту найбільше люди ся скупили і як ме
наприклад уж перешлих них на торів не мож было якысяйше галубы достати
піщы А і така біда А люде з того з бортного то
дещы трафили на доякых сел на захід Вшыткых тунав не уладвали вашу
вціні Як же поіхали на Ґданьск ольстинь А треті наврод на тото
Но а ґданьскє то там было і ольстиньскы Актоси ся вернул потым
по <unk> медже можна было та горы Хот я сам там был
то знам як было В <unk> рок там з Ольщына зашло із
Ґданьска Борду та борды Ворнянів та Бортнянів в лісу в <unk> селі
так было позме <unk> процент од ів горну <unk> Нє ародин є
ся не было можливости бо не было можливости же не было да
не было іх будинків бо то была порозваляна і позаберана лем ни
бы так рахували та бы ся рахували Але мы звымали <unk>стину на
Рем а мышнім кінци остатня хыжы Но <unk> але але але дале
были щы товды заняты Полякы Ляках то мешкали Но Полякы мешкали але
пізнійше тото вшытко писмо єдно єсты шты чы мешкают то не но
ледзкы єд бы в Есборді мых найвецет борді ребортне то я повідам
же Бортне то єст село такє Такє кусы Кусы Труднійшы В теренах
горах уложены як інчы селы То можна повісти же сте в жытю
перешли Дуже Но дуже Но тяжкє жытьо же яй Мы тото тото
поколіня котре котре котре я котре я то єст вісемдесять перешло років
То найбільший найбільший найбільшу біду пережыло або пережыло час Трудний повоєнний в
Польщы до обєку і в єм зямо і воєнний Моя ходил на
Босака заы Коня єм поганял а няньо ходил на Высака за пугу
І так ся ород войном перед войном так ся ором І гойну
так самя Моглаю той той нешто радити в ото пойсте іщы як
ся называти Вы і Ям шкурит А я в роковы початку як
серє другы то было як ма пришли з остав років же я
пришол і пишем на словакы Але не чортя тіж бывшыри селі што
вас твоі матя чыта до Польже бо они Пойдя того тіж Яворні
бо я не был в Яворнім там знам як не приіхали до
Освідцівня до Одринцівня мы приіхали а стацию транспорт наш Вояк вышови выкликувал
хоч мали уж выготовы люди выкликувал Такій такій такій Люде не знали
де по назыскуй але як вшыткых тых выкликали тот червені шапці одязд
і автои і плотяг одіхал а тоты люде достати такє вражыня было
год наприкладкы од мой родиль наприклад взяли єдного него і тіж такє
такє Пережытя Не верз веселе Не веселе бо невідомо де він підалек
Я по тым ся нашол Є пожнія пожні Там нім ся нашол
А они одіхали целове два збораного там повідал як то выгало як
выкликали люди Затримали до того Явор з буртновтів копішу чы пішли в
Гали св Памятате може назвиска може там бы а то поналазі были
молоды люде котры пішут Яворну мір мій отец Тіж не малы в
дневном дуже мало <unk> єзди <unk> літы раді о <unk> товды былами
<unk> миль потада Но <unk> років Або як сте трафили до Явозна
Достаті сам потягала жаль з потягы протяг ма По Свєнці віці освятит
потягу Во свєнці мика нищо по тым было яка тото здорова было
Одповідил вам Яго вас заберают як коле я тішо на Словакы то
было уж перед тым выманьом то не мала ниц спину з тым
Немало Мало бо я уж мене уж зімали скы на Словакох на
Словакох мя заарештували я бы я в бардові сідил цілый тыжден А
чого си ты орґальны десят за нього буйку так бесідували а я
тото не виділ но Ци там то было мого уйка Сыр а
мій брат А мій брат был мы оба пішли на тоту на
тоту остатню Словаців і оба сме сідили не бы сте не сідили
він не сідил ні тым часом Я сам сідиту бо він был
выселеный в шыземен я ся не плянчу пак я боют мо мам
право то быти Ту в Освєнці м стало тото што они його
не начытати як бы одкупили ци што невідомо чов Заслі чото ся
стало Мож они ходят дісвы на Ольщыні А но то видишы Я
не знал Я тоту справу не знам і не буду тоту справу
ради Я раду особ Но як мы пішли на Словаців так нас
зампли обох і там сме В Бардові были тыжтен часу барґайоняк Бардів
бардів так веце раз не могли бы нас зімати Словакы мы уж
ішли домів з товаром мы сме пришли на Словаців і удало ся
нам одразу Того же то же то мы трафили на товар бо
товар был юж готовий то был выц класок ци новий десят кільо
я мал леце не было єй і не міг єм взяти А
тото што мы принесли папіросы но то сме там мусіли лишыти А
за а тоты десят кільо се кваску цитенового то нас зімали Словакы
бо мы ішли уж домів акуратні трафили сме На граници на словацкій
іщы войско уж ся зміняло тот старшына єй і єден вояк нас
хопили там акуратні мы ся зближали до границі а они з границі
ішли домі до Касар сує Касарня то была Коша Там ошара там
І тот єден повідат жебы нас пустити А тот старше наповіданя Бо
одзеряли нас ци мы не маме броні ци мы не мали Карабенів
поглядале мє ся не было нич ям пойдам мы з Карабинами не
ходиме мы пришли гандлювати і топовны хотіли як вам як дале звысадили
тых то <unk> особы то забрали з потягу што ся Вам дале
стало В тым осві особы то Они не знают бо іх допровадили
допровадили дны засвіны Самого напевно тамты люди Не Вшыткых нас <unk> той
крениці вытягли і там сме завадували на авто і там нас што
тых жолнерів завезли дояво той цін там было мы тотя і тяму
і было ексте трафили заробакы А та А вы а вы не
хочете тото знати як было наслова Но я До я рады я
буду бесідувал та Явожні о Явожні то о Явожнім то так было
же коли нас Госвєнцімі уж высадили бо з Яслан мы доіхали до
Свидзіна Так не верте нич вперед Не мушу нас авити жолт я
з Ясла сме сіли до Явож нас до того до Ожынціма нам
довезли тамас вытыкалец ваґлонів До криміналу Там насым Вы питали што ся
звідували Што ся звідували што я робил за што де де я
был і што я робил ходило ім о тот ци я не
был в вандеровцях ци я не был в ваковцях Ото коли я
повідам же м ходил на Словакы на Словаком нязі мали тото я
мусіл тото выповісти вшытко І они знают добрі они знали добрі што
што ся стало Але трудноє Я мусіл тоту выповід і нас заванували
на авто І автом нас довезли до Ядо Яложны взял зо Свєнціня
<unk> особы то были з Бортного І єдна пані была не знам
одкале была там але то іх не была Тіж належала до нас
до Довяжнів Того Яложны О загалі Лемків кілько было о загалі Лемків
то я не знам Не зном дуже там было Але <unk> особы
в Бордон был товды і в Явожнім В Явожнім нас выкликали вшыткых
до До такой салі кажде ся мусіл розобрати До Дого Донага Як
ся вродил Выкликали скурака того днинього кінця як він ся звал Крех
Ликовий скурат Він бы такій доступий выкликали його там А мы вшыткы
стояли голы там на віто розуміли так поставили го на таборет голи
як ся робил і двох такых нагаями такыма бумовыма котры вынагая мала
декцию Як зачали так бити то тота скора одходила просто то чловек
за ним на кільках таборетів а мы мали смо ти вшыткы на
тото І товды як скінчыли так того взяли уж дошыдале а нас
Одне одлезли од провадили до бараку Тар такє бы мали сме прибєт
шаб пережыл тот чорт од шкура Пережыл пережыл але был ю был
хворий но не якым він там єст Былж не знам на певно
не знам на певно не жыє Таль думал Але быш одно о
страху таб робили А то а то был такій члове котрий нич
не виден Нит ани він нич не миг ани нич не легко
верху посниченыма та І тоты з тых з тых люди котры там
были нихто бы не был ани в бандеровцях а грят як бы
был то бы был судженый а як бы не тото не міг
быти судженый Михал Ґбур котрий был котрий был там Але він як
то він пришол з Росиі <unk> і він не потрафил уж выіх
выйти з Явожны він был хворий так хворий же Там выказати там
самы зармали то што за тот там был похованый А як выглядал
ден то ся припелніл ден од дня наружнил Яло а так грано
сте ся на покало котры вас зганяли нусну о якій семі уж
мусіл І што ся діяло далі то ся Давале нам тамтото іджыня
Я власні той іджыня Іджыня то было марне было марне барз марне
было марне было і ушы іли люди такы же Можна повісти на
земли можна было видіти тоты Як ушы хорі патоіла што давали То
была марна марна і ся зуба якыса там была але то была
такє вода і рідно крупа То разит на ден голо раз раз
адерта кліб якы чыкам достал більше нічым А там в тым обозі
то чым ся люде займували робили дашто напр президент наганяли до роботы
наганяли доы мы яко молодых то нас свічыли так як бы войсковий
Там нашу такого войскового капраля ци тотого то він нам і комендарувал
і там цілы до полудня выходили потім што пополудни а пополудни то
іх была робота інша бо чловек мусіл мусіл штоси там або як
нагнали когоси до кітци бо привозили картоплі Чи по нашому бандуры то
там навет хтоси пілк тоты бандуры і посылали люде печене бандуре доты
кідцы А з родином утримували сте якысы контакт Родина знала же сте
в Явожній не Сен ся не знала але пізно то і золізно
Тадже нам присылали родина присылала уж Не знам в якым часі уж
не памятам Але присырте легесни без сух шухарі хліба чорного і тым
сме ся тішыли Вы сте не знали де родина де борня сересыден
не знам ни не мали жадного Адресу ани ничого там аж як
выпустили цількота такы люде знали то і пой такє адрес што я
до жы та што там треба пославати арырків але Сіркота припровадили з
Карабины так як на нього завісили чамін был бандер його домі кыря
нов дом окрем Лемків хто там іщы был вылозні Но были Были
еполякы Были але Украінці Вермы де Украінці были не тілько Лемкы Некілько
Лемкы были і Украінці были і Полякы Тоты а ковці Я ся
дивувал чого ни там сут То Тілько з часу сы місяци Ты
было в <unk> році так то се земло мусіли выйти ся возно
так земла было носами навсены різдломы были уж будин Червец лепец Серпен
жесін передєнник Листопад Ґрудин Так на самы свята мы были выпущены А
як вас пустили з Явозна то зостали ся там люде Нє нас
нас юж было были бы мы нар были выкликаны і нас шыкували
котры Лем не вшыткых нараз пустили не вшыткых нараз дали Жыкували нас
люди котры мают выпустити то і нас там пересмотріли на нашы документы
на нашы ци мы видны ци мы невинны і там сме мусіли
чекати до свят нашых свят Бо збы нас людзині води были сме
дає на Могірі ци то было на свята Южне Ластемє бы до
нас привезли привезли до зимной Воды а з зимной воды мы сме
стем з Пашкум ішли Южна Нога бо сме не могли дочекати ся
жебы дойти до Ліса то сме ішли на нога зо Зимной Воды
А привезли нас до Михала Мадзіка і там з рук там в
нейщыфи посідили порадили Мій отец не пожыл долго але тілько пришол вмерти
лютім лютів Моя моя дівка значыт написала бо добы допоминали ся штоси
намі до я не знам тоту ставу но узнали же я не
был виден такы з одшкодуваня та пару то одшкалюваня жонду сте писали
так Так дакє отримали ся таку одповід так отримали з меджы значыт
ні мают Штоси она там але я не можу готовы тлумачыти Ко
заповіла давно А по істим як выглядала саля така кільо люди спало
наприклад в єдны сали плямтровы дво плямтровы уж <unk> дошкы Голошкы такыспіле
літозины то покєвал <unk> насалих Ве так веце было веце бо то
был барак барак і так як і барак великій так вшытко ужко
были ґоплянтровы і напелушко вшыткы помне спали на дошкы тото обраня якє
мал на собі тото сой стеле Аж лосены як уж вбадали же
же мы не маме той кары дали нам якысы отепліня лосени той
на землю Евос выпущали то дало нам хтіли сме оддати тото так
але дали вам на дорогу такє гідло на приклад де опущали то
явожну Я уж не памятам тото же нам дали А да якє
засвідчыня же се там бере папір дакій папір тото м достал На
тій підставі Поля написала но мі признала я про слугу одшкодуваня такє
але марне мале А то што уж не пережыл то А там
возні преступці Окрес того што знам то понад <unk> осеб вмерло і
люде вмерали якысы хоробы там панували наприклад ция з голоду роми Я
тото ани не знам ани кого не знам єден тот ґбур Михал
Но то значы але то значы інчы народы дівкы там полюдичы то
што то мы знаме нич не могли знати тота могли вынести то
неєдного вынесу та А што то было якє то было то яр
Уж тото не зна можна было видіти як деледя ім ся не
розходило о чловека яко чловека те то было то было Каторга така
страшна люде люде собі жытя Не хотіла ани жыти там Як воспустили
з Явозна то як сте ся достали до Зимной Воды як сте
нашы до сел Но то уж то без тых без тых ціркотів
бо він был солтысом і они го арештували Был оскаржений О там
тото было уж такє як бы підшмарене цандаця підыйстя та ругє істя
І так же тот цількі нам дуже справ выяснил як ся чує
як ся чул і як ся сме чули як мы юж были
заарештуваны і як они ся чули як тото вшытко ся стало