Гіст в ЛЕМ.фм #38 - П. Ханас о ремонтах цмонтерів
Еп. 38

Гіст в ЛЕМ.фм #38 - П. Ханас о ремонтах цмонтерів

•

Опис епізоду

Archiwalny odcinek dotyczy tematu opisanego jako “38 - Гіст в ЛЕМ.ФМ #38 - П. Ханас - о ремонтах цмонтерів”. Z zachowanego fragmentu transkrypcji wynika m.in.: Елмир Коварга зозагоду специяльно в радию Лем фм будете могли почути бесіду про ремонтуваня лемківскых цмонтерів яку вюл з Павлом Ханасом вчас тырваня o Єдным з ініцияторів і.

Автоматычна транскрипция

Елмир Коварга зозагоду специяльно в радию Лем фм будете могли почути бесіду
про ремонтуваня лемківскых цмонтерів яку вюл з Павлом Ханасом вчас тырваня <unk>o
Єдным з ініцияторів і заанґажуваных орґанізаторів акциі ремонтуваня лемківскых цмонтерів гробів і
крест якы находят ся на Лемковині а были лишены без опікы через
нашых дідів і прадідів з причыны безправной депортациі яку знаме під наголовком
Акция Вісла а мала она місце в роках <unk> і <unk> коли
то нашы предкы мусіли выіхати найперше на Украіну а піднійше на західні
і пілнічны землі Польщы Людовой През понад <unk> років дуже лемківскых цмонтерів
зостала цілком знищена не лем през неприхыльных люди але і през силы
природы Павло бесідує што Вшыткы Лемкы мусиме діяти так штобы залишыла ся
наша культура і істория штобы зостал по нас даякій слід Каждый з
нас повинен памятати про своіх предків шанувати іх памят і найліпше зачати
од охороны цмонтерів якы іщы свідчат о сотках років лемківской присутности в
нашых горах Карпатах на Бескіді Низкым і на нашій Лемковині Павло і
екіпа ремонтерів о якых буде за хвилю споминал в своій бесіді зачала
свою акцию од цмонтеря в селі Лабова А чом актуат Лабова То
того ся дознате юж од него самого Дознате ся тіж як каждый
з нас може прилучыти ся до акциі охороны лемківскых цмонтерів і памятників
же не лем пінязі сут потрібны але і сильны рукы до роботы
царивно хлопскы як і бабскы Тепер слухайте уважні і повтаряйте дальше Бесідую
з Павлом Ханасом котрый остатні часы міцно уділят ся в ремонтуваню лемківскых
цмонтери О што ходит в тым проєкті Добрівечір Но в тамтым році
з парома колеґами котры треба вымінити з назвиска Юрек Данілові Джмарек Куньці
іщы Юрек Шпідкобы Ваньо Козубскій ся зобрали сме докупы і ствердили сме
же треба штоси зробити но наслідувати мож на повісти стоваришыня Маґурич котре
лем ремонтує цмінтери не лем лемківскы але тіж дуже лемківскых на Лемковині
і однавят тоты гробы котры сут в барз опоканым станю бо гробы
сут поламаны часто розшмарены закопаны Мы сме стверділи же вартало бы зачати
таку акцию на західній Лемковині бо як добрі знам на західню Лемковину
Лемкы не могли ся вертати тоты села сут уж цілком не лемківскы
але єднакы цмінтериі і гробы осталі І як порядны Християне тіж добрі
знаме же треба дбати о тоты гробы хоцкы до той поры раче
тамтого не видно жебы хтоси о ній дбал Штоправда Лемкы мают уж
купу своіх дідів родиців і прадідів на чужыні похованых но але о
Лемковині на сій Віціні не можна забывати Но і было рішыня такє
якій Цмінтір выбераме Но то Павло на Лабова Чого Пало на Лабову
бо то є цмітір котрий ма правий гектар просторы єст то барз
значуче в істориі Лемків село І што іщы барз важне тот цмінтір
од акциі Віщла то є од <unk> р Не был ніяк загосподаруваний
наново бо Римокатоликы котры в Лабові уж были в меджевоєнным окресі мали
свій цмінтір ціль то был цілком цмінтір нерушаний од акциі Вісла На
нім ся находит в тым році єм раху доклані бы были стражакы
ОС лабова нам всілі <unk> здає ся іщы камінных гробів лемківскым Но
і в тамтым році там поіхали сме зробили сме купу роботы Треба
повісти же орґанізатором офіцийным єст Лемківскій Ансамбль Пісні Танця Сперат нас Стоваришыня
Лемків Музей Лемківской Культуры в Зындрановій і Стоваришыня Маґурич В тамтым році
поіхали сме цілком зелены малисме понятя як ся до того заберат як
ся тото ремонтує але Спілпрацує з нам і тіж пан Шымон Моджыєвскій
як єст з ведучым Стоваришыня Малеґурич і нас Підовців фаху можна повісти
в тым році тіж з нам єй очывидно был і сме уж
до того часу некомплетні натуральні бо кресты сут в оплаканым стані Парекрестів
Требановий за Мовіті Зробіті по просту на ново спісковця але маме по
час декотры комплетні а і декотры по части зробленых хиба <unk> на
робкы Купа роботы іщы остала пред нами але барз файні нам ся
тота ініциятива розкручат бо в тамтым році нас было Хыба <unk> осіб
в порывах може <unk> а в тым році навед доходило же привинуло
ся през нашу престіжны роботы <unk> осіб Не знам хыба нен не
буду В стані нат в силі вымініти вшыткых назвід з тым люди
але будеме ім дякувати на нашым фанпейджу на профілю на фейсбу бо
то Варс фані же тоты люде нас сперают як мож ся достати
Барз просто На фейсбу можна нас найти на нашым то єст ремонт
Лемковского цметажя в Лабовій альбо майо ремонт ЛАбова малпа <unk>eo<unk> Барз потрібуєме
двох річы Предешыт ім рук до роботы то є волонтерів бо вшыткы
там робіме за дармо але з нашых середків котры позыскуєме до той
поры позыскували сме з датків з датків якы зберали сме на ватрі
якы вплачали нам на конто люде і З тых датків покрываме заквартеруваня
выжывіня і материялы будовляны бо дос дуже іде материялів будовляных на такій
ремонт предшыткым дорогы сут Кліі ім перегнати до Пісковця бо то сут
барз професийны річы А як уж робіме то вышли сме з того
заложыня же мусіт быти зроблены порядні жебы по нас юж за нашого
жытя найліпше ніхто того не поправил бо хоцеме зробити раз а добрі
І може оповіду як то выглядат наш ден роботы Встаєме там де
сі комой рано сой і ме сніданя ідеме на цмінтірі од осмой
зачынаме роботу Приізджаме нойме на то єст в горі гріб котрий Лемкуз
выстає нам з землі бо решта єст поламана і в землі одкопуєме
тото і то в такым проміню мінімум <unk> метры докола і збераме
вшыткы кавальці того гробу Потім чыстиме іх смотриме што є што бракує
під гріб даєме ґруз жебы утвердити терен выціщены елементы уставляме в позьомі
рівно Єден на другым лучыме заправам і евентуальні новыма диблями бо стары
диблі котры лучыли еме елементы креста были робены з желіза а тото
желізо барз шкодит бо оно набераты вільготі і розшасажат пісковец то ми
диблі выміняме на диблі зо сталі Нерзевной то оні уж будут навікы
стояті І єст тяжка робота бо Пісковец то достяжкій од пана Маджеєскови
навчыли сме ся метод як тото не дві а мудрі обертати жебы
ся бар тым не змахати вшытко робити тото ручні На щестя ні
на щестя ні але барз дуже ручной роботы єст Маґурич нам удоступнят
аґреґат прондотворчы і уряджыня кодочыщыня котре то єст кархер але і так
пред кархером треба вшытко щытками мог і бруды зобрати з щытками друцянима
потім натерат ся такій кавалок пісковця специяльном гемом котра забірят вшыткым мікроорґанізмы
тото што пісковец зніщыт і змыват ся кархером Потім ся лучыт тоты
елементы гробу докупы і як уж єст вшытко зроблене імпреґнує ся імпреґнатым
гыдрофобовым котрий завдякы котрому пісковец камін не наберат потім воды Бо вода
онай нийшый Пісковец Пісковец тот ост слабій материял залежыт іст якій а
там в сандецкым был дост слабій тот Пісковец І як ден зачынаме
о <unk> м то допіро кінчыме вечером як ся смеркат як уж
не видіме як маме робіти цілі як тепер были сме на початку
вересня то дес і ко <unk> годины робіло ся темно і вертали
сме сой доперо на вечерю до хижкы котру сме вынаймували де вшыткы
волонтері в спалі Можна повісти же то барз файній спосіб метода на
урлоп бо треба повісти же векшіст з нас то люде котры на
штоден роблят в бюрах Я робіл в книговости двох колеґів робіт вынформатикамі
сут колежанка лікарка Былі пані з воєвудства Познаньского то сут тіж уряднічкы
будовлян был лем єден і професийный каменяр то пан Моджевскій также ґварантую
же єст цілком активний спосіб на урлоп на нашій вітчызі на Лемковині
І барз до того заухачам як бы хтоси хтіл на будучы рокы
нас сперати свойом роботом то напевно примес охочо і не треба ся
бояти бо не єст так же робіме як носок робіме робіме а
хтоси ся змучыт очывісті од порочылат маме перву на каву на полуденок
бо треба добрі зісти жебы ефективні робіті Повіс скорше же навет особа
котра не єст професийоналістом може долас ся прилучыти І навет непрофесийоналісты можут
робити при ремонтуваню робів То єст барз проста ґенеральні робота поза штукуваньом
крестів і лучыньом тых елементів котрый жы робит пан Моджеєвскій ціла решта
роботы то єст проста робота котру може робіти каждий хто ма рукы
і ногы Бо поліґат на чыщыню Дбаню евентуальні малюваню плотів котры сут
желізны Тото вшытко треба найперше барз докладні вычістити і заімпреґнувати і малювати
єст барз дуже роботы для дівчын жы ніхто не думал же ремонтуваня
лемківскых цмітерів то єст менска тяжка робота то єст тяжка робота але
Без дівчын котрых в тым році в нас было направду <unk> шіст
Бы сме недалі ради так дуже зробити бо дівчыно Зробіли тоту єднаку
жмудну роботу світкуваня з сітками друцяныма тых гробів желізных огороджынь плотів то
вшытко робіли дівчыны і малювали базнат спералі хлопакы направду робили тоту тяжку
тяжшу роботу котра полігала на розбераню і складаню наробків так же створіли
сме барз добру екіпу ремонтову в тым році мам надію же тото
буде ся повтаряла же част люди котра была в тым році зазыв
верне а іщы прилучат ся до нас зновы бо Буйща ідея єст
така же брено за рік може скінчыме в Лабові тот цмінтір може
го не скінчыме Але кєд уж го скінчыме то Не скінчыме того
проєкту хцеме на наступным цмінтері ся приносити жебы ратувати тоту нашу культуру
бо то єст Цмінтериі камены кресты каменны нагробкы кресты то є культура
наша материяльна і духова А як мы того Лемкы не зробиме за
нас чого не зробит нихто а як із хтосі зробит то барз
мало Мы мусіме о тото дбати і то неважне ци то сут
гробы нашых близкых нашых дідів ци з нашого села то не о
то ходіт о то ходит жебы ратуати лемківску культуру на Лемковині Зато
тіж хцеме ся принести потім на даякій інчый цмінтір і робіті з
того уж подію таку шторічну жебы мы посюлячаме зо свойого урлопу тыжден
на рік жебы ремонтувати лемківскы цмітері што горют годускій за Так адвоґ
не знам ци єм в силі по рахуваті але як єм уж
повіл в Лабові єст іх здає ся <unk> такых тых старых камінных
бо з тых з лястрійкой мы того не рушаме бо то сут
уж то не Но в закресі нашых діянь але тых камінных єст
напевно <unk> то сме зробили рушыли з них напевно лем част не
єст комплетні зроблена бо так як єм найбарже Сут поламаны понищены кресты
котры ся были дерева на ніх падали не знам были нищены ци
през варункы атмосферичны оні сут декотры в такы оплаканым стані же ся
надают лем до выміны але з тых <unk> розобрали сме поскладали сме
альбо выпозюмували сме около ХХ заімпреґнували сме уж в векшости Но дуже
крестів не стоіт З тым нам зійде кус часу бо так як
єм гадал альбо будеме іх клііти штукувати а честьово напевно мусіме мінімум
тризамутий в каменя рівнови Бо Пісковец єст дост слабі акурат там тот
і він ся розварствят так же жебы тото мало сенс і было
долготермінове треба вымініти тоты кресты На векшы Так так на векшости написы
бо як бы были вырити в каме в каміню то неє то
проблем на желівных крестах котры де были написаны певні фарбом а не
одлянис желіва там єст проблем там не сут до одчытаня бо то
сут такій в тым році такій огромний крест нам сусіды Позбавол м
сме го ставляли нанов наново вазит хым на моє око око <unk>
кілоґрамів Чымон Моджевевскій бесідувал же ма око <unk> років то половина XIX
віку і там не єст до одчытане але нагробок єст красні Направду
то єст чудо нагробок знимкы сут зрештом до обызріня на нашым фанпейджу
на Фейсбу Завдякы волонтерам в тым році што цікаве і барз вдячны
тіж і сме петрові Басалы тотоґраф <unk>eo<unk> і пан Петро є такым
цудовым чловеком же в єдній руці літал з якысым кільофом або лопатом
а в другій апа з апаратом і завдякы пану Петрові маме комплетну
реляцию з шетисот дни роботы в тым році комплетну направду реляцию фотоґрафічну
Робіли сме тіж кус фільмів Штоправда не на біжучы бо не было
на тото часу жебы хтоси цілий час з камером або з телефоном
літов і нагрывали постараме тіж ся змонтувати даякы фільмы жебы то жебы
вказати як то выглядало як то ся двігат бо мі розстатавяме такій
дзвік труйнюнук де двігаме тоты уж тоты огромны кавалкы пісковця барстяжкы котрых
ру не сме в силі двігнутя мают по <unk> кіло будеме хтіли
тото вказувати жебы жебы тіж людьом усвідоміти як тяжка і скомплікувана єднак
єст робота бо хтосі може подумати же ми сме поіхали выкосити траву
і для ті квіткы а то єст неправда мы ся травом не
занімаме лем мы хцеме урятувати тоты нагоро гробы А може памяташ даякє
назвиско котре там даде єст написане може ся даякій найде потомны котры
ся всює назвиско свого предка Зы то одразу мам два назвиска тых
огромных крестів велькых направду великых крестів котры ся надают лем до выміны
бойсковец ся розвардстват імена не памятам але тот родина Бабей то раз
а другій то єст хомик то сут два великы кресты до выміны
інчый чудовій гріб в што з красным кутым огороджыньом то єст ксьондз
священник Йозеф Осиф Понашому Мохнацкій наступній барз ланій гріб має дісвященник ломницкій
В тым році комплетні поскліялісме одбудували сме і во не будеме рушаті
по Злотовій гріб Николя Дикого єст іж барз дуже єст гробів з
родинны Віслоцкых то іщы там єс Русинякы лежат на тым цмінтері Тіж
цікавий выкопали сме злос землі єст єден гріб крест єст тіж в
барз кєпскым стані але підстава то кєвшытко уж на ново стоіт і
єст за ім переконуване то єст по нашому написане а назвиско вільчек
Імена не памятам то єст тіж барз ціка справа бо єст написане
по нашому вільчек а не волчок ци волк То не знам істориі
той родины але єст заґадкове то тіж бы могли ся прилучыти якы
сут десін нашы вільчкы Суд Ільницкій тіж лежыт лежыт пані Аґафія Корнова
Думам же то єст жена священника якій был парохом в Лабові в
меджевоєнным окресі бо бы так ґдатовы ся згаджат і назвиско тіж ся
згаджат а дівка то не може быти його Бо стара так же
думам же то жена священника і тіж тот крест уж стоіт гріпостал
піддвіненій догори по повыже позьому землі Добрі зостал <unk> ґрузом выпозьомуваній кресо
поклієні ціла решта розобрана і зложена і єст заімпреґнувана буде рушаній през
нас веци Но решты на жаль не памятам але Але єст і
споро А як был дехтоси на Лемковині то Лабова єст на дорозі
медже Санчом а Креницьом то і другє лемківскє село од страны Санча
як ся іхат може спокійні сой заіхати на тот цмінтіт і зобачыти
же фактичні єст тот цмінтір маґічній прейти ся бо єст горна молодша
част і Дольна част старша евідентні старша з <unk> віку може ся
ньом перейти зобачыти як то тераз выглядат тіж маме знімкы Спред розпочатя
нашых старань нашого ремонту буде вшытко на біжучо публикувано так Так думам
же може навид якысу на закінчыня не удаст ся выставу зробити бо
то тамы лежыт перезнаных люди Лабова зрештом так як єм гадал была
дост міцным осередком лемківскым культуральным і духовым і дужеден пареосіб знаных Лемків
ся од тамаль выводит Так же тото треба зобачыти направду як хтоси
іхат до Крениці ци на вакаці ци на нарти выстарчат заіхати під
церков до Лабовы а цмінтір єст за церкви штоправда єст обросненій деревами
же выглядат як ліс але спокійні можна іти за церков ся найде
тоту стежку треба можна треба належыт тото зобачыти прилучыти ся вам пришло
ремонтувати на провяти гробы обчых людис Одкаль До здужелізджу по Лемковині єм
гын пару рази до рока і зреґую як уж затримую ся в
даякым селі то заходжу тіж до той церкви на цмінтір і в
векшости з сел Сут тоты поламляны кресты выглядат то смутну видно як
наша культура на нашій вітщыні ся затерат Но і што зробити но
што зробити Не можна лем нарікати быти песимістом хоц я з уроджыня
єм песимістом але меньше о то в тым припади ді якосі тот
оптиміст до мене промовил Женак треба треба ся взяти за себе і
зробити штоси для народу Но я Дуже не роблю но там в
парох ініциятива ся уділям тепер прибывам за границьом і то мі барз
не наруку же так повю І зато єм вдумал же як так
наштоден Єм кус далі о той Лемковины од тых нашых люди то
зробме штоси жебы жебы попросту ратувати тоту нашу Лемковину тоту традицию а
єднак каменярство было дост міцном традицийом ремеслом на Лемковині і так як
єм гнеска на Ватрі гадал то Як ми за то не возме
то навет купа каміня з нас не остане бо тоты поламаны кресы
хто си вкінці возне і тото на ґруз вывезей і діло Іщы
мам таку ідею як наш ідея то жадна ідея жаденна нова думка
Як хтоси хце нас помочы наприклад нема часу бо єст заробейний мародину
вшытко розуміме мы маме то само я достуже робіл робіл ріжны річы
Але то тижден посвячам але то єст барз дуже іхати як хтоси
мешкат на чужыні або іщы далі як я то іхаті на Лемковину
то єст <unk> км ци <unk> км там посвячаті тыжден часу урлопу
жебы гыны тяжко робіти А нема часу народину то відомо не прихат
але як бы хтоси хтіл нас сперті ту мы Маме специяльны субконт
в ансамблю Кычера і збераме такы дару візны меньшы як же яку
небудь вшытко принімаме то може нас очывидно всператі а даны до пшелевів
банковін тіж найде ся на нашым фанпейджу на Фейсбу повторю то з
ремонт лемковского цмента в Лабовій Кажде спертя ся лічыт то можна всператі
на ріжны помни можна удоступняти жебы люде інчы виділи намавляти і інчы
можна нам штоси вплатіти але пінязі не сут найважнійшы Можна приіхати самому
навет на єден два дні ся оплачат приізджати бо то з барз
дуже роботы можна зробити і в тамтым році приіхал На щестя мій
колеґа был Петро Лемкович з дівчыном Оксаном Баюз Приіхали на два пополудня
а нам акурат в тамтым році зачали люде ся розвізджати бо мусіли
вертати до роботы Тоні зробили так вельку роботу для нас то ты
штырі рукы наступны до роботы як нам бракувало нашых то была барз
велька робота В тым році на єден ден пригалкуваню Рубич і колеґа
Дошна з AC Зло ся то хлопці так робітны были направду тіж
нас сперли єден ден роботы потрафіт нам в протягу того єдного єдного
циклю робіт ремонтови потрафіт барз барз на нас сперті Малет єден ден
малет єдна особа може дуже Вам помож Так барз дуже м може
то помочы і навед кус зміні ті тот тото підсумуваня малий вплыв
на ефект в кінцеві Але заохочам же ясна і очывидно до долшого
долшого участництва вы тым выдаріню Ци в наступным році будеме діяти мам
надію же так тримам пальці же будеме кічера заряд кічеры буде складал
внескы до міністерство бо до той поры тримали сме ся на складках
од люди мы волонтариюше тіж дуж дуже на тото заінвесту заінвестували сме
сперало на Стоваришыня Лемків Але єднак тоты пінязі ся кінчат а од
люди тіж не єст моральне тільо тягнут ім А може єст властивы
ботогробы нашых можна повісти Лемків нашого народу ж не буду он над
тым ся розводил але будеме складати внескы до міністерств жебы достати уж
правдіву конкретну дотацию і розробіти з того подію імпрезу мож то называти
циклічну жебы што раках рушати з наступныма з наступныма Но вказати тото
же мы маме єднак інтерес на гробы нашых дідів брадідів ґадам же
дідів брадідів хоцкы там не лежат ани моі дідова і прадідова але
то сут нашы Лемкы нашы зєдного коріня ся выводниме за тото мы
сме вшыткы родина то навет не матувати о тым Лемкы будте горды
тым кым сте і приужте ся до акциі Ремонту лемківского цмінтеря в
Лабові а будуче наступных лемківскых цмітерів барз дякую Павло Ханас Дрого слухачу
дякую Вам што сте выслухали бесіду З ініциятором охороны лемківскых цмонтерів Павлом
Ханасу Гниска узнате чом треба дбати о памят нашых предків і іх
гробы Донали сте ся тіж як можете о ній дбати як сперати
цілу акцию Памятайте што ремонтеры ждут на ваше вспертя зарівно фінансове як
і фізичну поміч і присутніст за ріко Дрібниц про акцию і нумер
банкового рахунку найдете на нашій стороні Лем Фм і профілю редактора Мірка
Оргача з агоду Неска уж останте здоровы і ждите на мою наступну
бесіду або реляцию Дякую за увагу