Гіст в ЛЕМ.фм #48 - Radio Kaszebe
Еп. 48

Гіст в ЛЕМ.фм #48 - Radio Kaszebe

•

Опис епізоду

Archiwalny odcinek dotyczy tematu opisanego jako “48 - Гіст в ЛЕМ.ФМ #48 - Radio Kaszebe”. Z zachowanego fragmentu transkrypcji wynika m.in.: Добриден Днес Прошу до выслуханя фраґментів бесіды з Карольом Роде і Матеушом Маєром Членами заряду ведучий і Член заряду Стоваришыня Кашебска Єднота Так ся Здарило же мал єм.

Автоматычна транскрипция

Добриден Днес Прошу до выслуханя фраґментів бесіды з Карольом Роде і Матеушом
Маєром Членами заряду ведучий і Член заряду Стоваришыня Кашебска Єднота Так ся
Здарило же мал єм можливіст такой стрічы з кашубами котрых єм скорше
за вас не знал А днес по понад трьох годинах бесіды з
нима легко можу ствердити же сут то такы люде як і мы
котры мают барз подібны проблемы Але і тіж в вельо аспектах ся
ріжнят Бесіда є дост долга бо понад мадины зато днес першый єй
фраґмент Бесіда практичні в цілости є переведена по польскы хоц так як
і я як і они не были сме з того барз рады
бо і я і они маме свій народній язык ноле так істория
покєрувала же бесідуєме по польскы Запрашам переважні зостаюм собі ту на конец
жебы Особа з котром розмавлям поздровіла нашых слухачі нашого радя Лемковского але
в тым припадку хтіл бым жебы сме од того зачали жебы пан
поздровіл слухачы Лемку в слухачы лемковскій горадя але конечне в своім языку
в котрым ся пан послугує на насодінь розумію по кашубску барзо прошне
Йоназіва Карль A<unk>ябом і Пездровя барз сердечно святці свыхіньсу ЛЕМ фм Навет
признам ся же цакым спороз зрозумілым хыба і то не для того
же я сам попросил єм о ден докладнє текст але якій єст
з якій родины єст той языкій яка єст його якє походжыня Язык
кашубскій походжі з ґрупы языку в заходньословяньскій вспільні з языком чешскій словацкім
польскым языками лужыцкім і вымарлым діалектами полапскій язык кашубскій твожы заходньославяньском ґрупеязыково
Єст то остатній остатня чест языку давных поможан ґтиж поможаня то назва
опца надана людности кашучкій през сонсяду Так Як в вікшыст подівам слухачы
радия ЛЕМ фм ся учыло в школе о поможанах о племі лемнів
поможан то єст назва опца ці людзі о собімує сон касябама То
подобні як з Лапоньчыками мы єй знаме яко Лапоньчыків а оні самі
о собім же сон самами і так само было власне з кашубами
і з того тиж поводу Ізмянка о кашубах з <unk> р поході
з Подщеціна ґдиж тамці ксінжента щеціньсци титували ся ксонжентами кашубскіми Обшар давны
выстемпуваня Кашубув был од зєм дійшого лянду Мекленбурґор помер в Нємчах аж
по Вісле на сході од нотеці на полудню чы баґ на нотеці
котры были таком запором натуральном аж по Балтик Тен обшар през останнє
осемсет лят скурчыл ся кількокротня і дісяй Кашубі за мішкуйом Предешкі в
вільшості воєвудства поморского то саміце граници одборув тухольскых на полудню по гель
на пулноци і одслупска на заході а аж по ґданьскы і уістє
Вісли на сході Ясне На початку ся Пам представил по своєму тераз
бым іщы раз просил о представліня ся по польску і То же
єст пан Кашубен тож устали сме поза тым же єст пан особом
той народовости то єщы в якій спосіб пан то підтримує діянь в
якых стоваришынях Моя діяльніст в руху кашубскым зачала ся од <unk> року
жытя втеди записала лем ся дошыня Кашубско Поморского Наступне од <unk> рытя
од єщы в клясі матуральный зачал лем быти активным в клюбі Студентскым
Помораня діяючым на труміньскых учельнях зрешаючых зриша тым клюб зжеша кашубскых студентув
з тых учальні і ґн пізній В мідже также Діяльност такій неформальной
ґрупє Ледрода было звязане власны з выдаваньом ґазеты о той назви Ледрода
то покашупско одродзеня То была ґазета котра пропаґувала іде народовости Кашубскій перед
вшыткым активна была в околицях Спісу Повшехного з <unk> року і в
остатнім часі чы і в <unk> року Спільні з Приятілмі заложыли сме
Нове Стоваришыня Кашабско<unk> та Стоваришыня Осуб Народовости Кашубскій Тост яка найновча моя
активност ся про чек єст члонкєм Рады Языка Кашубского займуцей ся стандаризацийом
і нормалізацийом языка Кашубского Єст єм научытелем кашубского тераз учы в школах
оміну насом сквердчы в орнатах кашубскых шеду хыба на якій намащеніє або
сповід до осуд старшых Воґ моім далекым кревдным такы пропомы кашуб єстесме
Но єст нас в паньстві польскым ведук нашых рахунку єст нас понад
<unk> мілийона ведук спису особ декляруючых ся як кашубі чуючых спільноты з
кашубами єст <unk> тисяци з кавалків Але єщы кончонц історию мойой діяльности
трасуче в школах подвой в Віхрові одраз точыл <unk> рок мой працы
вченій працувалам яко научытелька Шубскєго в Канаді Всеред нашой еміґрациі там маєм
такій порочный контракт всеред нашых еміґрантів ктры выєхали там в <unk> віку
і до дісяй помімо уплыву кільку поколінь Понад столітніл м го браку
контакту з як то онімовин зо сторін края Муві он додій по
кашубску і власні был такій проєкты Научытеля кашубского трия реализувано власнє в
провінциі Онтарию в Канаді До чего выника то же повстало нове стоваришыня
а было старе чы то єст што выникало з того же были
інны пріоритеты інны селе чы з якыс іных причын І повім так
же єсі хоті о заложыня <unk> нато зложыло ся як бы кілька
навартюнцых ся одляты помыслу в ідеі так же розбіжности же так повім
в очываню візіі нашой пришлости дали власне такє ефекты якім было чы
тылько в пришлости чы ж теразнійшості і перешлості як то выгляда Мис
же то бы было теж трафне ствердженя же візия нашой пришлости тераз
стає ся бардій Актуально ґди од тыгодня маме офіцияльні в школе і
Культуре Власном як додатковый предміт Опріч наукі языка мішостьового мійшості учены сум
на позьомі <unk> клясы школы поставой ІІ ґімназиюм і ІІ Власні маєм
такій передміт Єну в тыгодню перез єдно рок на каждым етапі едукациі
Но власні ми на нашій странів касябско комы публикуєме такій інтернетовый подачник
до гісториі Як бы нас обецна ситуация як бы змобілізувала до того
жебы вконци зачань цис такого писат бо дотыхчас был проблем з зналезіньом
в єдным дзрюдле такого комплексового омувліня нашой істориі Ач історияжы теж вас
зділі Так візия гісториі также бо повідсме польоноцентричні кашубі маюто візия гісториі
діяти ся ты же спільне з польском а як бы запомина ся
о тых котры нас єльом ружньом котры могли бы підкрисліт за барз
нашу одребност а мы Уважаме же наша істория треба мувіть о цалой
нашій істориі з єй богатством вельокультуровостьом жыли сме на терені ді народовости
ся крижовало од сетек ляты нашла з Німцями і мішкали сме през
<unk> семсет лят по сонсетску Были ту вплывы скандинавскє заходньоевропейскє як то
над як то над можем Він о тым же Кашубі то завше
ста ліпшы польсце і з польском мірі завшы найлепше контакты і так
направды то завше чули ся Поляками і так з глбокым прикламаньом І
хцеме такє же діс артикулуват власне типове для для нас Такым безпосереднім
мотором до повстаня нашого стоваришыня єщы было такє выступліня ново втеды пануючого
презеса за жонду Ґлувного з рішыня Кашубско Поморского котры єст молодым чловек
правникєм директорем канцелярі уженду Маршал Польского котры котрый не дал нам злудзынь
на то як бегдала його влада в решыню ді повіл же єст
самис люде кры хцом займуват ся промованьом в списі Народовым <unk> року
тым котрый был реалізуваны єс єст єст яка ґрупа особ котра хце
промоват ідею Народовисі Кашубскій то в польскым праві до заложыня орґанізациі потреба
<unk> особ є сі такы особисом то єст собі заложын орґанізациі бо
зрышеня ся таком таком діяльностьом займуват не бені буду перед вшыткым тутей
артикулуват ріжницеязыковы але броньбоженє народовостьовим Він по такым ствердженю місяц пізній заложыли
сме стоваришыня По якым часі зебрало ся є парад десят і такы
діся лічыми особ Така правдіва наша діяльніст зачала ся в стичню <unk>
року вчасній были справы формальны того типу котры впал в паньскій польскій
трваюм Пешли сме з пришлости котру іщы вруціми до пришлости а настепні
зостали сме на теразнійшости чилі обезній ситуациі і може зачну того же
споткали сме ся в барз урочным місцу ачкольвік не єст то Ваша
сіба і Якы сон Вашы можливости розвою дальшого і чым диспонуєте і
цо бы ся хєліміт Певшытым диспонуєме на дін дісійшы масом індивідуальных талентів
нашых члонків то єст дужа сила малых стоваришынь Єстесме молохем Він ладво
єст зажондат таком ґрупом особ з котрых кажда має пасиє в якій
діді Маме істориків дзянікажы тлумачы научытелі студенту Так то єст же найважнійша
при орґанізациях молодых котры до якій м Маєнтку стоваришынього буду дорабят ся
лятами Кашубі ведук тых найбардій популярных бадань на теренах Поможа жы ом
од мінімум <unk> віку на Шаєри Хотяж сам і концепциі же были
сме ту вчесні єстесме зеслявізуваном людностом пірвотну тых теренов Він могли бысме
тутай мешкати навет од часу в Петристусови Рух Народови на Кашубах зачал
ся в часі войны в Йосны Людув Першым діячом кашубскым был Фльорянд
Сейнова ци по нашому Фльорянд Синова То был доктор медицины лінґвіста аматор
котрый студиювал на університеті во Вроцлаві втеди Бресляу познал там славіст чешскій
лужыцкіх і од них заразіл ся як бы бакцилем баданя власной культуры
власного языка языка люду котрый был рачей поґарзаны як вывышоны в тамтым
часі в тым міций окресі так же зачали ся баданя славістув <unk>
над Власне як то нас окрислянє но остаткєм словян надбалтицкых во інных
словян над Балтикєм рзенні не было Росияне кры прибыли над до Петерсбурґа
прибыли на ты терены Поляків над Балтикєм не было він сме сме
были єдиными кты на тым терені функцийонували таци власне бадаче якы Прайс
ци Хільфердінґ то двох Німцив росийскых кры бадали нас Чы польскій славіста
то уж під конец віку рамулт похозонций з Вадовиц котрый выдал барзо
важну для нас позицию науковом то єст словник языка поморскє чылі кашубского
з <unk> і достал затом публикациі Наґроды Академіі Ґурнічо Хутнічой в Кракові
котра втес сполняла такє таку роля Польскій Академіі наукы в часі нефункцийонуваня
панства польского <unk> віку Але поврацаня до цийнови он был першыло в
віку Был автором Піршой ґраматикі понім он міл власне такы поґонды панславістичны
ідеі єдности вшыткых словян а на рівных правах Чый он писал о
братях Поляках Нє Нє о на она в Поляках навет його дві
найбарді знаны позициі Розмоєва Касябе з Пельоха і Пельоха з касябом То
был діалоґ двух народу Пізній по нім настал хєронім Дердовскій Хіронім Дердовскій
мал уж Інном відє того вшыткого То был польоноцентричны діячом уважал же
мы не мовиме в языку словяньскым мы в діалекці языка польского єстеме
щепем польскым і як было од тых двох панів єдного поколеньово старшого
другого млодшого ктры подобно німа на тото доводу в єден раз в
жытю ся споткали кєд Цейнова уж был старшым чловекєм а дердовскій мло
млодзіньцем то сум такы поґлоскы в дзрюдлах тілько о тым спотканю далі
як бы початок двом біґуном руху Кашульского того котрый тіжыл безкритичні в
строне польскій і мул же мы єстесме племінєм польскым і муєм в
діалекті языка польского і другій ґрупы до котрой мы навязуєме яко касявской
єднота котрый мувіл же єстесме одребным народом словяньс тім вітренным языку Дюк
леф Целю єпе як ота Лемте єст ґандалі єс як єс як
звысп єзвенісой панишы єдного з творцовте лефа целю в <unk> єст Лехта
Лемте фі Петро єст ґандаліі <unk> Єс якоспи звелі є свой барвиш
Мойшы Муйна з добу Цебража на твосы там тых чес ве нє
безці Лемкя як Лемка те бурсіты святы Льоф Льофда лем Льоф Ервас
Льом лем петро єст Я дьогте рецепт целю є тісу Лем декетро
є скандалі Тераз в квестиі языковий уж єст консенсус ніх на Кашубах
не тверджы же мы не маме оддільного языка Але квестиє індифікаций Но
было до <unk> В тамтым часі Польска была єдиным краєм в котрым
не можна было в жадній публикациі ужыть слова язык звроту языка шубскій
бо по просу цензура бы того не припустіла То было абстракцйом для
люді кры до нас приізджали навет з паньст в бльоку Всходнього Енциклопедия
Звадіцкы выдавана за глбокы комуныла о языку кашубскій на ученях Прадзе в
Бельґраді Будапештє ци Букарешті Учено о языку кашубскым тыко в Польсце перекратаны
з границе наука навка ся верифікувала носі завязали ся ґрупы ні былі
то уж тыко поєдинчы ділаче котры цось там собі писали і выдавали
і міли як бы переложыня на масы На початку были то молоды
кашубі То была ґрупа котра кори активніст найвякша была перед Ішу дремност
также языковом Але іх гасным Певоднім было цокашубскє то польскє в Рамах
абы зналез ся в границах паньства польского то было для них найважнійше
втеды жебы быти в концу в границах паньства словяньского католицкого і так
дале і так дале Оні як быстраці на сіле по І войні
св ґди ж вельо з них прижыло певного родаю заламанє то тым
цо Польска для нас засервувала Чі крютком допукі Польска нас потребувала і
міли сме на єй жыч оптоват то были сме добрыми кашубами А
як Польска тутай настала То были сме непевным пунімецкым елементом котры Трактувано
яко обывателі другій катеґориі были сме руґувані з вшелеякій можливых вшелеякіх можливых
становиск а навет доходіло до такых же діс в жонді санацийным была
концепция депортуваня нас на кресы всходнє а засідленя тых теренів Поляками того
початкєм было осадництво Польскє в Ґмині ді спроваджано цалы транспорты польскій Поляку
дісконґресовкі з Ґаліциі а у нас люди не мілі працы І то
ходіло працы фізычно мови тутай о якых становисках юж уже ничый бо
то было сключа обстане през Поляків В картузах в лятах выбупы непокоє
сполечне по тым як з уженду Ґміны звольнено остатнього кашубы кашубек котре
был возьным бо влады натіскали на то жебы очыщат ся повіл становиска
якійкольвік в адміністрациі з людности непевний То само так само справа вґлюндала
по другій войні св Мы сме міли ограничоны можливості достаня ся нап
Академію Морску было вряч паранойом бо м сме были зключа призначені до
того жебы плывать Мы сме не служыли в маринарце нас высылано до
копальні на Сльонскы на початку навет од крывковых тых раду і урану
ґє наші хлопци по повроті світі в тємности і пізній на Бялачкы
умірали у нас навет сон звьозкі былых жолнєжы Ґурнікув люді кры зараз
по войні были вціляні цалыми поборами власне до Копальні І было власні
смішне з того поводу же през поколеня наші прадяты ковє Щеґульні ты
тых родін котры жыли над Бжегєм Морскым служыли в Крігсмарине і німецка
флота черпала з нашого рекрутар пелными ґарстями а Поляци волели обсазать свойом
маринаркы воєнным поляками бо Чули ся непевні обсуджаюч так в стратеґічном чест
арміі власні такым непевным елементом як кашубі сувны цельы Вашой діяльности Такым
найбардей медияльным котрым услышано в Польсце можна повіти шырокым ехем тото же
стараме ся о зміны тресті уставы о мішостях народовых і етнічных і
Описаня Кашубуф яко записаня Кашубуф яко нійшости етнічной ани сполечности послугуючый ся
языком реґіональным ґдиж ведук нас то был добрый компроміс в <unk> року
бо вте материя была барді опорна жы так повім Подіялам же Лемкові
мают так само як Кашубіст в тій квестиі цо удовадит м ін
Ваш остатній спіс повшехне ґде особ о тожсамости украіньско лемковскєст практичні незаіснялы
ты особы по просту змага ся одвага сполечна Я памятам в спіс
<unk> року ді околонасто лятек аґітувала лем в кєрунку декляруваня народовости языка
кашубского был єднак страх люде кты до лят піндісятых сідели на валісках
і з мысльом Высєдльом альбо Невысєдльом і тераз тико питаня было в
котрым кєрунку чуть на білыдзвідзє ци заодрак пізній іх діті котры в
школе были біты замовиня по кашубск і то єщы в лятах осімдесятых
Цілю діє якыс еворичне своій одрембности котра през кількасят лят была дептана
вшелькыми моцами панства польского не рушом до Рахмістчу з усміхом на тваж
і буду уперат ся коло деклярациі кашу а тым барде же рахмісчові
были ім материяльом барз опорным і у нас здажало ся вельокротне же
рахмістчові одмавляли вписаня языка кашубского і народовости кашубскій През <unk> лят настала
дужа зміна та справа ся барзо змініла през остатні <unk> лят цо
відіме на поставі остатнього спису і бесі вмінят подева Руся енерґічні до
настемтого Люде подружуют по Европі працую так само як інні мешканци паньства
польского так же Кашпі працую в місцях в цал Европі Виджем там
подобны сполечности чытошкоту в Валійчыку в Корнівалічыку в Катальоньчыку в Бретоньчыку Фризуф
і масейных малых народів Европы і стверджаюм же німа ся чыґо бавлят
ся в декляруваню свойой тожамости і в покрисляню того маніфестуваню то єст
наше і в конци насталы такы часы в трых маме до того
право І ник нам нас з того поводу не замкне в візіню
не депортує не побіє не зчы чычы чы чы не вывже нас
іне якій безпосередній пресі абы ся замкнуть в собі Е Він декляраци
сутраз вякшы і биндом поділам же тораз барде інтенсивны тико же знову
так мовин сут другій стры зостало цось перерване Бракує нам пару огнів
в тым ланцуху Кашубскій Но жебы социялізм упаду в Польсце в лятах
семдісятых а єщы лепів <unk> не настал бы воґле то справа была
бы така же тутай поділам же келнер чы люде на улици по
польску бы міли раче і немувині А в польскым мілі бы польскій
ужывалі бы такє ґанґєльскє бо так выглядала о нас ситуация щы паредісят
лят тому По просту люди у нас польскій го не знали польскій
был обцым языкєм і поколіня моіх родіців чылі рочникы <unk> шл до
школы і учыли ся польскєт подстав і то не были припадкы марґінальне
тыку повшены ачы є заґроженю же язык кашубскій бен для кашу в
языків обцым Цораз частє єст такя ситуация в молодым поколіню Я видже
то на прикладі власных учнів Ці учньовым не учал ся того языка
в дому як то выглядат з чого то выника выника власні з
політикы предшыт панства польского в лак <unk> де ґєрекы Мімо социялістычной польскіс
заложыл тзв концепцию єдной польскій ці вшытцы єстесме социялістами мішкаме в нашій
социялистичній ойчызні котра на котром складают ся роботници і хлопі але польсы
роботниці і хлопі Він был то такій польскій народовий социялізм помимо нашых
скажень з назізмом але дословні можна было бы то так назват єс
бы зінтерпретуват том концепцию котру впровадил Ґєрек то так можна было бы
назвать цен социяльный котрый панувал в Польсцы в лятах десятых І так
то выждало у нас ци на Сльонской поділам же Лемкові В тій
квестиі не маю ниякых інных досвядчынь <unk>em Пас єст ту спас є
час хош то васи як пари Літвя Дуской тых Рузы патє то
маму сальы парі цийко зыской зыдом зашло свеличко з <unk> зпає цитку
в патє час сари матє час то высот як до жы як
вшетці сохінцив Ради <unk>eo<unk>e<unk> ЛЕМ фм м презеса Пшыдніка Кашепску так бы
то сякнул Казєпці єдно тестов Лезеці маю касєвскум неродност І зробим ся
своіх гінців єс різбаросердечно просто з касєп до сятціх свих гінців ради
<unk>em ґзе кольвикы ні су Ваш ділі нас дуже є хоц о
одлеглос але з того слышы то ланчыт лесей Мог оповіді як ся
зачала пана діяльност в руху кашебска єднота в Стоваришыню Кашебска Єднота Высієм
Моя діяльност в нашій орґанізациі зачала ся од заложыня той же орґанізациі
так є само од самого початку процесом стоваришыня і не бы м
В складі тых кунасту особ котры закладали Стоваришыня Вчені не был зрішены
в жадных орґанізациях ани кашубскых ани і жадных іных так правду мовяц
і власне посланя кашевскій ноты для мене было такым адекватным сиґналем же
то єст то чого я пошуківам до тамтого часу і надаль ся
в тым спевням чым ся пазийонує заводово же таковім поза бытьом презесом
Кашыбскы ноты Поза бытьом презесом Кашевскых ноты відомо є што жадна праца
єсто раций заєнцы то дужо працы Єст то праца але не єст
праца в розуміню Кашуґу в кажубі є єй назвам працом то єст
праца доходова А нестеты Праца котром не тілько яле вшысы зрештом на
членкове нашого Стоваришыня вкладаюм в то Стоваришыня і в його розвий то
єст праца з нас зупелні бездоходова і так направды Для нас єст
то вылучне займуваня ся чым в якій спосіб єст нашым жытєм єст
тым то мы Уважаме зась єст конечне до зробліня і робиме то
по годі працы заводовой Я заводово займую ся Ґоваричами Єст єм представителем
гандльовым простує выдавництві реґіональным котре власне теж займує ся публикациями звязаными з
языком кажубскій а поза тым з выкшталценя і заводово руж в тым
кєрунку ся спелням єст орґаністом в Кысєню Моє петаня в такым разі
Дляче го ся не професийоналізувач для ґы бы то была пана праца
то напевно барзе ефективні встидити в селе были бы спомяны чы такы
якы концепциі професийоналізациі вашій діяльности ріж Очывісти такы концепциі появляют ся але
перед вшыткым наша орґанізация на тым хвили єст збыт молод орґанізацийом і
збыт малу лічебном ма бы займуват ся Настала працом на найзвычайным світ
праца така в жаден спосіб міла бы шанс на зналезіня якого вынаґруджыня
за нов працы Уж єдно єдным з сель такій ґлувны чылі то
зміна уставы єст як выдля ясні і зрозуміяле якє інны єщы ведук
Вас селе сут найістотнійшы абы кашубі не загінели ні зосимілювали ся зупел
бо хоба то єст то з ґубных сель так Сельо о котрым
тутей зачали сме мувіть о тым ґміні уставы Пред вшыткым треба підкрисліт
єдну речы Дотыхчас Тен обецний рух кашубстві дзялал в кєрунку утриманя языка
і опертя вшыткіго на языку ці Опарту ся на єдной карці так
направда Але чыч в вашым розуміню язык Єст барз важна меґонасоджыню жывами
і є то барз важна же не ты для нашых контактів але
также для выражаня самых себе Мі о світце покашовску і о віле
латвій мувісі по кашубской Амице по кашовску єм і ружнины жытельови чы
то з вас Ваш язык ойчысты чы то в дому то был
першый язык котрого научыліщы Між єсисме тым поколеньом Дому спотыкало ся з
оба языками Ты языкы ся пшевіяли на цодінь і было то для
нас нормальне жеплятали жеплятали ся жедны особы щеґульні старше вечей по кошупскому
лоці мені і бо знали польскій Так якіт тыкль власти по кашупску
до Вас Нє ум ня передводня была така ситуация аж ойце хтяла
аль матка ся не збудзіла бо так як єм то єст то
поколіня котре перешло польском школы в версиі социялістичной ді за кашуткій мож
было ци найвыжый пописку достат І повшехне было то же діті кашубскє
котры ні налучыли ся до другій клясы языка польского то трафіло до
школ специяльных попізньоны в розвою навет польска наука педаґічна з <unk> перед
вшыткым проф Сікорскій удовадняло же мовє по польску до діці по покашубску
до Дзєці опузняє в розвою така революция педаґічна в тамтым часі але
тоталітаризмы мают до себе же удовадняют же неудоводньоны і абстракцийны часами такы
же нормальным людям ся то в голові не місті Але такє такы
поґольды шыжоно в тамтым часі і моі родіце В лятах <unk> в
функцийонуючым патялістычным цілі дітьом зробит си в іх розумліню на нагромадять проблему
в якым бы было власне розмавлянєня по кошувску бо то буду мали
проблемы в школе буду мили проблемы в працы і так дале і
так дале Вінц мовино до нас по польску але тяжко было мовить
тыко по польску ді дзядкове Знали польскій добре альбо слабо але не
мули в нім перфекцийні а прадяткови не мувіли по польску воґле Він
На якыс імпрезах родінных домінувал в тамтым часі кашучскій бо і дістеж
домінує до дісяй теж домінує але уж не з такым натіском як
кєд были То особы котры уродили ся глбоко перед Ід І Повымірали
а діся єднак тенпольскій єст стораз бардій домінуючый то єст для нас
заґрожыня о котрым цам мі тутой повіли же мовиня о тым же
єстеме сполностьом язы посудуючым ся языкєм реґіональным в обецній ситуациі Ґрозі тым
же вікшіст кашубов не буде узнавана за кашубу ведук польского права ґыж
дісяй ведук польского права єст якась ближеніокрислена ґрупа особ послугух ся языкєм
реґіональным Чи нашклад ям на сотню по кашубску єстем уНТ в уставі
бо єст представителем той сповечности А навшыла моі кузині ктры не муют
по кашувску бо самовілем лоці і выховали ся уж не в родіопоколеньовых
але тыко двупоколеньовых не сум святле права узнані за члонку тій спільноты
якы ся чую ся кешубами і позглядом етнічным культуровым і так дале
Він пришлостьово єст то для нас запис губны бо може дой до
ситуациі же же в якым часі то сполечніст попросту зникне Альбо на
приклад бека ситуация же на приклад Нашій кузині ци кревні ключі не
послугуют чы сосіді не послугуют ся языків на сом кашукам не бендом
представителями тій вспільноты послугуючы ся языкєм реґіональным а напк Японьчык Венґєр чы
Хішпан котрый до нас приєдє і наш скончы кілька курс языкових м
послугівал ся тым языкым Бенде члонкєм Вспільноты Е Но абсурд єст Але
никоры особы не видям того альбо не хом відєз бо єст мойого
взгляду для вілю осіб єст то тых свядомых бо сом масы котры
сут барз податны на якій там популізм застрашенє і повідзенє же же
то ґрозі другом Югославіом альбомстяків такы постуляты у нас падали уж в
онты кєд зачали сме процес узнаня языка у языка кашубского през панство
польскє то такы постуляты падали Юґославія у нас друга не выбух але
ден як бы страшак тводзяла на масы але єст маса осуд Е
Боям ся того з причыны як найбардій праґматичной Сон то політицы наші
парляментажысті наші самождовци не вшыты але єст то спора ґрупа тых люді
ктры боям ся утрату електорату польского ні в єдным моменті польскыми парляментаристами
польскыми самождовцями Кыстамо ся кашускій Міцо зробі Людніст польска на нашых теренах
котра по другій войні свята наплынула і дісяй станові <unk> мешканців того
воєвудства Він то єст страх Лепей них єст так як єст Не
зміняйме бо мы маме добре Венц єст окей Неважне єст пришлост неважне
єст розвий важне єст захованя того цо мы посядаме як єдносткі Але
ци є се просто такы языка бо чы Вашым в Паньства розумліню
в розызнаню обецні ситуациі тын позьом научаня і та свідомості того языка
єст выстарчаючо чы вашы постулятыж сон такє абы абы т То научаня
языка змінс В хвілі обецной самом певностю моім зданьом то в якій
способ науч ся языка кашубского а властів в якій спосіб походжы ся
до научя теґы языка і выкорстуваня той велькій шансы в туру до
Еге То діяня єст барзы облиндні кєруване і так направды Ведук мє
іде в якым слепому ліци з котройно нема выйстя в фебым моменті
ся вшытко затрима Выгляда то значыте як бы пам сконкретизвал як єст
а як повинно быти в такым ремон выглядат то дословне так же
од дісяньо а властіве Прошло <unk> лят научаный єст язык кажубскій в
школах на ружным щеблю в тій хвіліл подставовых до студиів высшых і
Цо зауважальне тото жераз мені особ парадоксальні му по кашубску заміст помимо
Тых дісяток тисяци особ котры рок в рок учом ся языка кашубского
кончом през цалом едукацию свойом научан того ж языка по укончыню хоц
бы но не вым повіц сме двох етапів в ґімназиюм і ліцеум
ді та свідоміст як бы найбарді ся розвія Кончом те дві школы
і надаль не потрафім ані повіді ани перечытат написан ніт по кашубску
доході до певного парадоксу бо мам тутай шест лят научаня якого языка
а по тых шестю лятах оні надаль не потрафіл ніс повіді Моім
зданьом єст то дуже блонд научытелі кры Старам ся в якій спосіб
учыть языка але не розвиваєм свідомости не показуєм же варто учыт ся
того языка і властів нік з навчытелі не ставля сой питаня для
чого мы учыме того языка в школах Тост першы пункт котры моім
здань каждый навчытель повинен сой поставить єщы за нім подийме в оґле
працы яко навчытель кашубского в школе А настемпні доперо выкористу креоват повинен
в такым учню його власе почутя народова і якусь думы з цей
приналежности до того же сом кашубами і дякі тому властивы моім зданьом
тылько наука языка опарта на свідомости народовий принє ся якійкольвиковоце в пришлос
Адже кашубского учол ся тылько кашубі На хвили опецном абсолютні так єст
так не єст і Быва вряч одвотні же кашубскєду в школах учом
ся тєціці котрых родіце тута в приєхалі узнали же або мы єсиме
на кашубах фай не бы бы бы бы бы было жебы св
навчылі Кашубского дісі могли собі з колеґами на подвурку погадат в тым
языку Очывісти доходжы до розуміню уставы оні ся Кашубами Очывістє то в
розумліню уставы так єст Ж то ці приєзні на Кашубы дістнеш полудня
Польскы через Варшавы но то тераз сун Кашубами а цій кашубік тже
тутай жыют тым кашубами є сут Кєди спытал ме певна научытелька о
то котра зречно сама єст приєзнай на вчытю чыла ся кашубскє ладі
учы кашубскє в школя Чы властів она єст барзі кашубком знаюц язык
культуры істория кашуб хотя з кашуб не поході ци кашубым вын дже
там котры ся тутой уродзіл ма краф кашубском од вельо вельо поколінь
на кашубах Высымпує та родіна яквіско Але котрый не ма воґуле жадных
свідомости Може єщы часом о сой повіже з кашупом часом убєже ся
струі світліцьови і затанчы зысполя але так направды не ві ніц на
темат культуры істориі не зна языка ні ужыва го тым барже в
писмі чы ци в мотаний Доходжі до певных парадоксув котре но мыслі
уставы сон прецизийні окрисльоны же то она бердій кажухком тута ніж тамтын
чловек Чы може на початок єше теж бо ми ту розмавлямо о
едукациі повідсме теж як выглядала початкы той едукациі так як тіж Ми
вчесні в часах социялістычных ци мідзвоєнных была рачей темпяна як вспірана през
паньсо польскє перед вшыткым з того взгляду же была повшена Была шырока
і не была нічым так направды заґрожена в такым безпосереднім е Взглянді
том выгляда так якы в Америци Полночной Допукы Індияне были повшехні і
сильні то іх темпйона а пізній кєд оніж были марґінесем то іх
в резерватах заченто дотовать іх культуры розвіят і так далей Так само
міце выгнало Лукашову кєд та культура была повшехна на улицах в домаху
в вільшості мешканців тых теренів той єм рукувано кєди она уж колоквіяльні
ледво зіпєра ся єм вспіра дотує і реализує колейны проєкты і вспартя
А едукация зачала ся практичні зараз по упадку социялізму в Польскы Зачало
ся од <unk>насту діці в школе на Ґлудніци То така малютка во
свінє Віска то сум пусткы од всі в такє В ґміні Ліня
оподал місця ді ся знайдуєме чы Выйгрова там Вітольд Бобровскій обецні наш
члонек зачал своіх учнюв учыть Кашубского на початку напуллеґальнє пізній уж леґальні
од той школы ся зачало дісяй Кашубскєґоні учырнас діко понад <unk> тисяци
діці такы сон вынікы на обецны руб школьны Затым ідом од ладных
пару ляты колосальны перонзе бо лучче на воєвудство поморскє на едукациі языка
кашубского не хто бым тутай скламати альостає цось помідзы <unk> а <unk>
мілийонів родит Те перінонзы ідут до ґмін і сом перінодз ми незначоными
І доперо орґан проваджом якым єст ґміна місска любійска признача то до
школы може дат <unk> процент тых перінязы може дат <unk> люб може
не даст часами ніц Вєн з того ремонтує свою інфраструктуры бо не
мушут быти то перінозы конечні выдаваны на школьництво Не тыка кашубскє але
огульнє школьство І то єст такій бактель котрый дісяй напензат на розвий
языка кашубского в школах а принаймні напензат розвой лічб в статистиках Єднак
якос то научаня тігле єст на позьомі котры віле віле єщы Вымага
працы скільку поводів предесткым кадры лучы язык кашубскій языка кашубскє сом слабовыкштолсоны
Допер од кільку лят на Університеті Ґайньскій функцийоную студия котры на початку
мали характер філолоґічно польскій з додатковом специялізацийом кашубістичном А доперо од того
року ма рушыть од пазірника ма рушыт о дремна етнофілолоґія кашубска кштонця
м інчылі Дотихчас през понад <unk> лят едукациі научытелями Кашубского были особы
котры укончыли альбо студия подипломова альбо специяльны здали специяльный еґзамін Єднак потребы
розвіяючой го ся школьництва Кышубского не настарчали як бы продукциі певно выкваліфікуваных
научытелі барзо често сут то научытеле придмютув навет не філолоґічных то сум
Не тыко научыль польского анґільского істориі але барзо често категеці в лефісті
Ці ключы знаєм кашульскій з дому здалом собі еґзамін кваліфікацийный долучынь до
школы то міцей выгна подобне як в лятах <unk> выглядала едукация языка
анґєльского в школах Втеды теж анґєльскєґу учыли ченсто Люде котры не міли
выкшталценя ани педа по просту знали анґєльскє і німецкє было руж Так
често Бо потребы наґле в тя круткого окресу часу звольняно вшыткых філолоґів
росийскых і хцяно на місце языка росийского до школ впроваді языкы анґєльскій
Мы то маме з кашубскій на мнійшым терені але маме то през
останнє <unk> лят в піґуци же ми одразу не розрушыли сме з
едукацийом певно выквалифікуваных научытелів тыко робімете тераз по дво <unk> лятах І
то діж покутує ж в якости власні выкштолценя Кашукы єст перед вшыткым
учены в школах подставовых бо там єст найлатвій ґолучыт І найлатвій єст
знали хных Знали стеж хетных діті мнійшы діти сут податнійшы до ліциялісты
єднак треба промовити з барді розбудуваном і вы Цікавшом офертом проґрамовоедукацийном як
до діті з школы Посталовой так само як Лемковскій і Кашубскій єст
лучыны в вымяжы тше годі тигодньово з того єдна ма быти теоретичні
перезначена на выязды едукацийны дармове То теж некєди ружні єст выкорыстыване знам
місця ді тых вытячак нема а пиньонзы ідом бо саможонд не дає
достиля альбо директор ніхы дать касы на то жебы жебы жебы тіж
такого было реализуване Я працуют в школі діма з тым проблемом Здажаюм
ся барзо често ґміны ді Вуйт не дає не злоту вкіна кашубскій
а бєже рочне мілийон два мілийоны на спыкос з причыны того же
кашубскє спровазо пізній жубскій в барзо дужошколах єст трактуваны по мацошему єст
передміт додатковых по годзінах в найгоршых клясах діс там упхняты бо то
притішыт додаткова а то кашубскій там Кому то там єст потребне Но
анґєльскій польскій математика гістория те сон учены в нормальных клятах в нормальных
годіх Але кашубскій то там єст такє пьонтеково увозу котре барз вельо
директорів трактує яко конічной жебы достати трохы касы з саможонду тилецо ні
дазом тиледазом але завше цо ся в тым кашутці ді ся там
упхнеш нема якій контролі над зажоньом тыма сродками з міністерства Вашым здаєм
належы якос научаня языка Кажыбского здецидуваня звякшыть і подат ся якій верифікациі
так Здесидуваня так же барзо важным постулятом на пришліст была бы ліквідация
проґув в фінансуваню едукациі і языковой мнійшости в Польсци бо маме три
ваґі єсі языка мнійшостьового в Польсце учы в даній школе до <unk>
кільку учнів то на такє учня іде <unk> процент субвенциі єслі до
<unk> кільку то іде <unk> процент субвенциі але як лічба прикроче о
<unk> кільку напк дівців і вінцей Е то уж іде тыкон субенциі
Він то єст натуральна границя жебы т язык в дужых школах ся
не розвіял Єслі учыт ся в школе ді єст на прик <unk>
учнів то учыт ся бес кільку З того поводу жебы субвенция была
максимальні ефективна а не в проваді ся ґу на приклад в цалой
школи бо втеди субвенция де вельо мнійша но єсі бецме <unk> учнів
учыт є школа выйде на плюс Але єс наш ся белучыт двусту
то ся не оплацы Лепій учыт о тис як двусту бо сон
то штучны бльокады котры мают нібы помагат малым школом Малом школо помагают
мальшкодом дужым школом а тых дужых школ єст венцей і знову уповшенят
ся т стереотип же кашубскій тост язык всі Бо на всяк ся
го барже оплаца впровадіт як в мятках