Языковий Гокус Покус #19 - 30 X 2011 - Standardy języka rusyńskiego
•
Опис епізоду
To odcinek o rusyńskim języku literackim i o tym, jak sytuować go wśród innych języków. Prowadzący tłumaczy, że mimo lokalnych odmian i dialektów rusyński ma własne standardy, a jako przykład różnych norm jednego języka przywołuje angielski.
Автоматычна транскрипция
Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компери Чом мож
мети існами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
чом Кыів был колиси східньословяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым столі Чом
дотеперішніх вібруючых мобілюк інсталюют мт файлі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
сухай авдициі языковий гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус
покус Витайте шановны радийо слухачы З той страны витат вас Лемко Трохановскій
в авдициі Языковий гокус Покус В остатніх языковых гокусах покусах бесідували сме
о медже інчыма очывидні о такым явиску якым є перехід в вымові
звуку вы звук г або г в його глухій версиі І повім
Вам же Кусім так сой о тым вшыткым подумал же такє фахове
описуваня языка не каждого інтересує аж так як мя зато Рішыл єм
жебы цілый час не бесідувати о тых твердых мягкых єрах о іх
редукциі О тым принципі отвореного складу в слові напримір Береза О тых
цілий час носовых гласных ци там якійсых фрикативных фарінґальных ци ци тіж
протетичных значыт представных согласных І о інчых явисках якы мали місце в
розвитку русиньского языка рішыл єм же днеска буде бесіда о языку навет
може о языках в шыршым контексті може такым барже загальным буду хотіл
повісти о нашым русиньскым языку в якым місци находит ся серед языків
світа серед малых языків серед великых языків серед іщы неязыків або уж
неязыків Але то потім значыт буду хотіл повісти о русиньскым языку о
його літературній нормі І одраз ту мушу повісти же часто в языковым
госі по кусі занимаме ся нашым языком од стороны такой діалектальной од
стороны його розвитку бесідуєме о його локальных формах бесідуєме о діалектах русиньского
языка його говорах ци там говірках бо мусиме речы же і наш
язык має Своі локальны одміны але має тіж своі стандарды літературны стандарды
Але о тым може по тім Ворожы нам силы все бесідуют же
русиньского языка не є О чым уж єм бесідувал бо бодай же
першым языковым гокусі по кусі бесідуют же він якысий такій же він
за малий жебы го называти языком же він за слабий жебы го
называти языком же він може барз зріжницюваний жебы го называти языком гей
коли бесідуєме о лемківскых ци русиньскых діалектах якыма занимали ся напримір Штібер
Ріґер Головацкій і вельо вельо дослідників якы розсмотрювали го од стороны зріжницюваня
напримір по селах в єдным селі бесідували так в другым бесідували так
а в третім так то треба повісти же выпадкова тых вшыткых бесід
з нашого языкового ареалу дає нам літературну норму в нашых русиньскых стандардах
Але добрі дахто повіст же выдумали сме си якійсий лемківскій язык ци
русиньскій бо лемківскій то лем польскє названя посмотрме на анґлицкій язык Знаме
же анґлицкым языком бесідуют мілийоны на світі і з той причыны тот
єден анґлицкій язык має вельо форм і Треба рети же має вельо
літературных форм возме собі так на початок Анґлицкє слово моторвей В Америці
уж не повідят моторвей повідят хайвей значыт наша автострада або осін Тепер
є напримір осін Коли в Лондоні повідят автун В Америці повідят фол
Ци нашы ґачы то бритийскы траусес а американьскы пенс О мам ту
уж єден примір анґлицкій ліфт і американьскій елевайтер Само тото вказує же
і в Лондоні урядовым языком єст анґлицкій і в Ню Йорк урядовым
языком є анґлицкій але сут то кусічкы Інчы анґлицкы языкы не смотрячы
на тото же звут ся так само Наступным приміром може быти чаді
якій в Америці єст барз рідко хоснуваный Коли Анґлик хоснує тот час
Американе го зрозуміют але самы го барз рідко хоснуют і подібно ситуация
єст з анґлицкым оператором Дазнт в третій особі якій в Америці є
хоснуваний в основній формі доле як посмотриме на інчы аґлицкы языкы можеме
сміло повісти о австралийскым анґлицкым языку Мамме такє чудо якыт барз упрощений
анґлицкій язык хоснуваний в Африці і інчы Але посмотрме ся на інчый
барз великій язык іспаньскій язык Знаме же за причыном колонізациі іспаньскій язык
розпоростороней єст такой в цілі Полудньовій Америці і в половині Пілнічной аж
до Мексику і напримір в тым мексиканьскым іспаньскым през близку одлегліст до
ЗШ Маме ель карро значыт од американьского кар наше авто хоц в
літературным іспаньскым языку єст ель котє маме тіж нашы грошы пінязі як
в літературным іспаньскым то ель дінеро Але уж в Арґентині Речут лаплята
значыт од слова срібро окрем того в американьскых іспаньскых языках маме ріжниці
в акцентуациі маме ріжниці вписовни але маме тіж дуже лексикы якы сут
насудством влияня індияньскых локальных языків якы панували ту перед приіздом колонізаторів посмотме
на наступний барз великій язык на арабскій язык днешні науковці Навет бесідуют
же яко такого арабского языка неє же можеме бесідувати о ґрупі арабскых
языків Значыт люде жыючы од Марока через Альґєрию Тунезию Еґіпт аж там
даде по Ірак бесідуют подібныма до себе языками якы назвати можеме арабскым
языком а барже ґрупом арабскых языків Зрештом єй Не повіл єм о
найбільшым языку якій має найбільше носителів значыт до хіньскым языку якій тіж
назывеме просто хіньскій язык але вірте мі ріжниця кантоньского ци мандариньского хіньского
языка є барз барз велика Но добрі кус єм подзювандал о тых
языках якы кус дале од нас Хоц при днешній змозі мобільности ци
вчыня ся чужых языків анґлицкій напевно не єст далекым языком а вірте
мі же і хіньскій певно як дахто хоче буде барз близкій Но
файно зробме перерву на музыку Бесідували сме о іспаньскым языку анґлицкым языку
повіли сме о арабскым повіли сме о хіньскым якій має найбільше носителів
на світі але возме даякы языкы з ближньой нам за горідкым Возме
сой польскій язык якій буде добрым приміром на вказаня в мікроскали языкового
зріжницюваня при нагоді синоніміів о якых бесідувал єм в єдным з першых
языковых окусів покусів Бесідувал тіж єм о бандурах О комперях о земяках
і так і так в польскым языку тіж маме веліст форм той
ярины і хоц Маме познаньскы пиры якы напевно заквалифікуєме до реґіонализмів і
маме літературну форму зємнякі але форма Реґіональна форма картофле єст уж так
часто хоснувана же іх в писаній формі не є трактувана як великій
буд Зрештом польскій язык є барз добрым приміром на істнуваня скодифікуваных голорів
Бо як знаме кашубскій язык якій называний є языком реґіональным языком має
уж усталены своі принципы правила правопис зато тіж несмотрячы на тото же
находит ся він в мішку якій назывеме польскым языком то тіж єст
скодифікуваном формом польского языка значыт тіж є інчым другым взіме го польскым
языком зрештом може на долга тіж ся так стане зо шлезскым языком
лем зіданя якій його буде статус По тогорічным повселюдным списі Ідме дале
маме украіньскій язык Колиси тіж в языковым окусі покусі бесідувал єм о
тым же в украіньскым языку проходит наукова дебата над істнуваньом кличучого одмінка
бо єст так же во Львові повідят іщы Іване Марусю а в
Кыйові уж не знают той формы Може быти же то влияня росийского
языка де уж кличучий одмінок ся стратил Але так ци так науковий
підхід і науковы звіданя ґутому єст такє ци в західньоукраіньскым кличучы одміну
тулу Архаізм украіньского языка ци його брак в кыівскій одміні то лем
новіст яка з часом войде до літературной нормы Окрем того влияня росийского
языка в языковым ареалі же так речу видиме в суржыку значыт мож
повісти такій східньославяньскій спенґліш ой може лексикальний Примір два украіньскы слова Цвинтар
і Клядбище де коли приймеме же обі формы мают літературний статус то
Цвинтар буде барже хоснуваный на західній Украіні а Клядбищы уж може барже
загальні Зрештом навет по росийскы єст клядбісє Но добрі Ага нашоім іщы
знате барз інтересуючу новинку о якій єм не знал родит ся наступний
східньославяньскій язык якій выокремлят ся здає ся з білорус ского языка або
з украіньского языка О речме з погранича білоруско украіньского або інакше выокремлят
ся з погранича названых уж языків значыт білоруско украіньского і выокремлят ся
підляскій язык Кєд вас тото інтересує зайти сой на сайт В ка
своя крапка орґ своя писане през латиньскє В тык лем повім же
є уж пропозиция правопису ґраматикы сам язык записуваний є латиньском азбуком што
напевно є новістю серед штырьох інчых східньославяньскых языків але гей так жыламе
новому языкови самы успіхів і скорого розвитку Авторы того сайту так лем
Вам прочытам Пишут же як схочете а не знам як ту з
акцентуацийом не дочытал єм то постарам ся так кус по свойому прочытати
Авторы того сайту пишут як схочете поділітся з намі Поділіте ся з
нами словам і критикі захвату або обуренія то не вагайте ся ся
того зробити У принципі мы можемо Вам одказати такым самым по пудлярскій
по польскій по білорускій або по анґєльскій а щы з большого розуміємо
писане по німецкій по французскій по чешскій по росийскій по украіньскій по
швецкі по даньскій і по норвезьскій значыт як знате єден з тых
выміненных языків можете ся поділити што думате о новым языку о пудляскым
підляскым Языку я лем ці коментар Маленькій додам ґу тому Думам же
коли білорускій літературний язык не єст трактуваний під Лешуками як свій а
з другой страны сам білорускій язык не ма доброй підтримкы зо стороны
білоруской державы Як знаме твердом руком управленой бацьком то чом бы Ні
Справа є така же мусит мати носителів мусит мати свою літературну форму
і мусят го принимати його тіж носителі одкале тото знаме правда Но
добрі то тепер музыка Не без причыны зробил такій великій обшырний ступ
до того што хочу речы тепер значыт хочу лем повісти же коли
бесідуєме о русиньскым языку маме на думці його м такой штырі стандарды
а то пряшівскій стандард лемківскій стандард бачваньскій стандард і підкарпатскій стандард О
тым чом така ситуация ся явила же маме штырі літературны стандарды русиньского
языка бар не буду мусіл барз представляти зато же знаме як было
за комуны на жаль не могли сме ся розвивати перше іщы находили
сме ся в ріжных політичных системах і з той причыны предовшыткым през
тоту історичну <unk>літню діру вшыткы Русины не мали зо собом безпосереднього звязку
і контакту не мали такой змогы навет затоты стандарды русиньского языка можеме
звати локальныма одмінами русиньского языка Можу лем ту зрівнити нашу ситуацию до
норвежского языка де маме мам його два стандарды два літературны стандарды то
єстмо in <unk>o<unk>ta стандарды сут рівнорядны сут хоснуваны з том ріжницьом же
букмол розвивал ся під влияньом дуньского а Нюоршк то літературна форма норвезьского
языка основана на діалектах західньой Норвеґіі Така і тіж ситуация нашых русиньскых
стандардів Но але вымінме пряшівскій стандард значыт тот стандард якій хоснуют Русины
жыючы на Словациі проголошыня кодифікациі того стандарту русиньского языка было в січни
<unk> рока З великом помпом і на такым державным рівны на другым
місци выміню наш лемківскій Стандард котрым предовшыткым занимаме ся од тых парунадцетьохязыковых
укусів покусів третій спідкарпатскій стандард хоц як знаме політыка Кыйова не єст
тому прихыльна і робит вшытко жебы Русинів своіх громадянів не было як
локальной суспільности жебы цілком знищыти іх карпаторусиньску достоменніст Зато і сут проблемы
з принятьом того підкарпатского стандарду як літературной нормы серед Русинів жыючых в
Підкарпатскій Руси Але може деколи ся тото змінит най лем Украіна хоче
зближыти ся до Европейской Уніі І четвертий стандард назвиєме го бачваньскым стандардом
є то стандард хоснуваный через Русинів Сербіі Хорвациі знам же тіж в
Босні Русины жыют а одкале ся там взяли А то повім В
половині ХХ столітя част Карпатскых Русинів переселила ся зо своіх автохтонічных територий
і переселила ся на полудньовый захід Паноніі то днешня воєводіна в Сербскій
Республиці выпустошалы териториі по османьскій імпериі реґіон Мбачка зато тіж бесідуєме о
тамтых карпатскых Русинах як о бачваньскых Русинах Але в результаті той еміґрациі
мбачваньскы Русины стратили безпосередній звязок в тым і языковий звязок з тыма
Русинами якы остали в Карпатах што напевно чуєме в іх бесіді яка
має більше влияня сербского ци мадярского языка Але як бы сме так
посмотріли на ситуацию бычваньскых Карпаторусинів Ой не знам ци сте там деколи
были але мают школы з русиньскым языком Значыт такы в якых вчыт
ся по русиньскы вчыт ся там істориі вчыт ся математикы вчыт ся
інчых предметів по русиньскы ой жебы і в нас так было но
куз єм ся роззмриял Но ото музыку пустиме я помріл ра Знате
повім же мож быти гордым з того же ся єст Русином же
ся бесідує по русиньскы Кіт ся бесідує очывидні Але то посмотрте чым
же ся ріжнит тот наш русиньскій язык од інчых ся мі здає
же ничым Каждий нарід кєд важат ся народом має сій язык якій
частю каждой сферы Жытя того народу якій є вызначником тіж достоменности самопочутя
автопрезентациі Аже єст маленькій Ой то хыба лем позитивна Прикмета того вшыткого
А лем ци маленькій Колис єден вояк повіл до Наполеона же єст
малий Наполеон му одрюк Я не малий я низкій Ты єс малий
І може так Скінчу бесідувал до Вас Демко Трохановскій в языковій авдициі
языковий гос покус пиште дзвонте до нашого радия домя як хочете пиште
на Демко YО лем крапка фм а магнеска то уж тілк Тримайте
ся Языковий гокус выкус ци бандуристы скрипчут бандуры А може компері Чом
можме быти Русинами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти
грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі
чом дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового совчыру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
сухай авдициі языковий гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус
покус
