Языковий Гокус Покус #50 - 10 VI 2012 - Kodyfikacja języka łemkowskiego
Еп. 50

Языковий Гокус Покус #50 - 10 VI 2012 - Kodyfikacja języka łemkowskiego

•

Опис епізоду

To rozmowa z Petrem Trochanowskim i Petrem Muryanką o kodyfikacji języka łemkowskiego oraz o tym, jak rozwijał się on od przedwojennych publikacji do okresu powojennego. W odcinku pojawiają się też wątki Iwana Rusenka, Akcji „Wisła“ oraz roli dawnych czasopism i książek w utrwalaniu łemkowskiej literatury i języka.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компери Чом мож
мети іслами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали уладу вымовы Што ся находит на швецкым столі чом
дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют мі доступ до Фейсбу та майля і інчого
сітьового го совчыру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
слухай авдициі Языковий гокус покус значыт знай язык І вчый ся гокус
покус Витайте шановны радийослухачы зо страны Демко Трохановскій Ниска маме <unk> ювілейный
языковий окус Покус І зато же ювілейний мам нагоду Низка побесідувати з
трьома особами значыт з моім няньом з Петром Трохановскым і з Петром
Мурянком В єдным знам же то єст ріжниця Тото же Вы мой
няньо то може вы ся рішыме А Чом ся часом не руєте
же вас путают Мурянку і Трохановского Но та путают фактичні хоц бы
і тераз нашы Русины цілком остатню выдали антолоґію по анґлицкы в Америці
тлумачыня на анґлицкій язык лемківской поезиі русиньской поезиі Но і там єст
такій поета як Петро Трохановскій Отже неє такого поеты ідентифікуют ня кєд
ходит до писаня як Петро Петра Мурянку Петро Трохановскій ім в публицистиці
в пашпорті і так дале і так В творчости туртож в творчости
ім Петро Мурянка і так Е Ном зато же ся мі подабат
бо але ся мідит же де і там не Лемкы бо были
і переклады при ті моі до Петро Трохановского не знают до Петро
Мурянку знают Значыт жебы такы підсумувати Пєтро Трохановскій то вшытко тото што
не поета не писатель Гей но можна то Амурянка тота артистична творчіст
рей Но што ся такє Но добрі тото знов рішыли то так
бы яму гнеска хотіл побесідувати О кодифікациі лемківского языка але не од
той такой науковой стороны лем од той практичной як то ся вшытко
розвивало бы знам же Лы єден з головных ініциятиорів того вшыткого може
зачнеме так Бо мі ся здає же першым такым писательом творцьом сучасным
был Іван Русенко на котрым певно Днешній лемківскій язык єст спертий гей
і Русенко Русенко Ваню Гунянка тіж Iдаваня першых часописів Першых альманахів такы
ся кодифікувал язык вступні і на ним на тій базі збудувало ся
вшытко тото до чого сме Енескы доходили В меджевоєнным періоді был тот
стандард як бы до повісти о русинковий з Русинком впереді бо його
найбарже полюбили найбарже заакцептували Руснакы Лемкы І по войні кєд зачало ся
публикувати деси там того мож повісти же тот стандард уж якій такій
был Привыкли сме до него Но добрі Але маме тот меджевоєнный період
де меньше більше мож повісти же іщы Лемкы могли быти Лемками але
маме період По войні по ІІ світовій войні де враз же де
факто по акциі Вісла Лемків не было Мож так поісти Лемків не
было як офіцийні в офіцийным жытю Істо што памятам Русинкова наша книжка
Ци то Гунянкова была барвняка редактора Гонянка был редактором там было дуже
текстів Русенка і она барз вияла на тото повоєнне поі підземне жытя
Лемків Е Чак но так жартували Же думали же то была лемківска
Біблия Червена книжка лемківска біблия Но ту треба Ґречы лем же она
была Была в якійсий спосіб доступна бы ты тоты м завзяты Лемкы
ся а якоси там з тым Америцкым Лемко Союзом іщы тримали а
о тико щестливе было тото Лемко Союз был такус комунізуютый нас был
Такій така ситуация політычна як знаме отже завдякы тому І Карпатска Русь
приходила і тоты книжкы выдаваны Союзом Але они і так мали ограничений
засяг по <unk> році но тото Украіньскє леше слово зачало выходити в
ним лемківскє слово лемкы сой было на середині на розкладаных странах Лемкы
собы обертали сой ґазету і і напереді было лемківскє слово потім змінено
тото м зато ци не зато але змінено на лемківску сторінку жебы
ту выглядало же з частю чогоси там ани своє лемківскє слово Ну
так бо бо так тіж барз важным етапом тым періодом в розвитку
лемківского языка і в його поступуючій кодифікациі было писаня на лемківскій сторінці
в нашым сові єдино товды можли Так і там было вельом боів
ся переточыло то інтересуюча справа были такы ліпшы моменты Гіршы моменты залежні
од того тіж од ситуациі політычной были редакторы Часами ся трафили жычливы
часами котры розуміли часами были паскудны редакторы Тубы мож бы было шыроко
бесідувати в однесіню до окремых періодів але приточе ся вельо такых такых
такых бесіды Як писати медже інчыма борба о то жебы писати жебы
жебы хоснували ы на же лемківскє все тото хтіли было фы в
текстів Дало ся так перепустити жебы жебы жебы жебы хоснувати ы Так
о было дуже Нашых Лемків тых старшых Е котры ы ну котры
застерегали си або будеме посылати Тексты на лемківскым сторінку нам будете друкувати
так як хцеме Ани то не будеме посылати но а ім залежало
жебы посувати редакциі так же нераз не раз ся годила Але так
повідам были гіршы і і ліпшы періоды А мам такє звіданя но
добрі Кєци украіньска наука ци ци ци ци ім украіньскы творці бесідуют
же Лемківскій язык є якысом там говірком украіньского языка То як бусте
одпові на такы сіданя то чом Украіньскы творці ци тото вшыткы речу
ідеолоґы якы тоты крывали Заінтересували ся лем Лемками теж мают іщы Бойків
ци вшыткы інчы своі украіньскы етнічны рупы чом акуратні лем Лемкы мали
свою сторінку в нашым своі А тото дос легко зрозуміти бо Лемкы
все были найвекшыма автономістами Николи тоты інчы ґрупы они м ся не
так выкремляли не так повім брыдко не узурпували в іх розумліню собі
такого полького права жебы жебы бесідлювати так ани інакше інчы тексты там
деси были як были до дописуватже з інчых реґіонів но тому переважні
были то тексты літератскы но а лемкы не хтіли по украіньскы писати
переважні і зрештом м лемківска бесіда Єст в тым взгляді напевно найбарже
автономічна найбарже інча найбарже Найдальше літературной украіньской мовы Но добрі Ач я
ту як ходит ом як іде о наше слово то мі ся
так і спомнуло же В лемківскы Бесіда то з єдной стороны Бесіда
од бесідуваня і бесіда як язык коли в <unk> році явил ся
часопис Бесіда яко стал редактором бо може іщы мы не повіл того
але то певні слухачы добрі знают То лемківска сторінка нашого Слова змінила
ся в лемківску бесіду Здає бы так же як і не был
такій час Бы редакторы ани не знали же інакше то могли во
тым повісти лемківскій язык тым самым признаючы же же він єст Не
можна было то так Розуміти хоц они ачий мы розуміли тоты інакше
такы хтіли для землы Евно так Но добрі А тото іщы лишме
Бо маме період вісемдесятых років Лемківскы ватры першы тоты правдивы же текречу
правдивы лемківскы О ге Гоже І першы часописы Я ту уж не
хочу входити в вартіст Лемківскых Ватр товды в вісемстих роках іщы під
конец назвимого комунізму Хотіл м бсідувати о голосі Ватры о тій бы
языковій стороні о тій вартости тых періодиків были в тым заказаным часі
вдаваны Но припоминат ся мі вышол першый голос ватры і но то
было єдно днівка лем на ватру Ой вышол першый голос ватры Выдали
змыго тисяч примірників і розышол ся правій суток такой суток на Латрі
то было на Івскій Латрі Е Так же тіха была валька заінтересуваня
велькє А кєд Е додати іщы тото же то было такє барс
Не годе ним найти слова треба было барже так на поздоровзи слова
не найде На поздареню пришло на весель але як у польскє повіл
стубацкє Такє ной буде Най буде но треба памятати же писало ся
машыном до писаня натинали сме спочатку з рускых ґазет З рускых ґазет
кажду букву осібно і складали слово на голов Тых ґазет было вельо
не раз было так же єдного шрифту єдночонкы по польскы Бракло но
дайме наду бо не все тых друкуваных тіж было на тым Гатолю
тото якы сте приходили не знам до кіоску до Деситали си упали
тоты ґазеты і сте выходили з тыком купетом той ґазет ся люде
высевали Но напевно так гребы тых ґазет Рускых купувати жебы мати вытинати
на буквы на наукы в тым келькоманія ся явила З початку зміны
не знали іст калькомані по тым колькомани ся явила е але калькоманія
польска Сме з польскых бук приробляли наы на кіриличны буквы потым під
самым конец уж деси повело ся нам Е Найти кіриличну колькоми з
кіриличныма буквами але ся вельо не придала бо будим уж м пришол
недолга тот час деєш ся тыма м На компутерах працувало Але іщы
першы бесіды не мам голосувати іщы першы бесіды пару номерів і што
сме выдали Е Писаны на мажыні Не будем я мі я од
стороны той технічной я дото знам як ся робило терміноґіом Не боім
назовництва ся робило оловяны плыты кліваны плыты як то секторбер Нові Но
но так было тоты выдаване <unk> рокы цензура Каждий примірник каждий каждий
голос ватры мусіл бы переданзуру І чак і позволіня трабуло окреме позволіня
оголоны голона цензура з горелком <unk> короны наґа зоревком в тым В
наголоковитій в тым шыльді новна кота цензура памятам Я памятам таку статю
з котрой слова голос Ватры Ме хтоси там написал кєд добрі памятам
до до редакциі голос Ватры што выз тым такым русофільскым ы Вдуєте
Я памятам же товды вы сте такого арґументу такій арґумент дале же
таж і Шевченко писал за нім Егей Але моєм Хто ти ся
травил не памятом ци то він был в остатнім голосі адрици в
першій бесіді был лист Украінця з Гомщыны котрий стал за Лемками і
барз м Барзлі ся однюс барз мітно ся однюс до нашого слова
до редакторів котры і до вшыткых тых котры критикували тото котры но
не признавали не акцептували же так бы попер Лемків же трафило ся
єй з тамты сторона Якы си такы но добрі то маме Вісемдесяты
рокы за собом приходит <unk> рік Квітен Е чак ні Явіду Квітен
зато же з то што памятам значыт себе кличен зареєструваня стоваришыня гей
а то діждийте секунду тошто памятам я іщы малый бым може місяц
інакше о уха о тероло бо часопис бесіда Остал бесідом але мал
быти квітен Были такы пропозициі жебы назвати го квіты Чак але Чек
сме дошли до переконаня же бесіда то єст бесіда Но такє барже
Комунікативне і баржем символічне єст барже промовлююче што си бесідує што си
тота бесіда бесідує Но так но добрі то маме уж тот <unk>
рікы м здає ся вшыткым же уж маме свободу вшытко можна Але
ци то так направду было же уж было легідко І так з
горы Іщы долгні Іщы долго ніы М сме в <unk> р інчы
тым тоты меншыны котры перше функцийонували достали одраз дотациі м в тым
і на пресу На імпрезы і на пресу А мы сме барз
долго не отримали дотациі Были сме такыма барз сиротами Товды коли інчы
гультнули допереду бы был новый світ інчы можливости новы можливости мы іщы
без пару років аж до кєд добрі памятам аж Од <unk> диці
Достали сме єдноразову дотацию о <unk> році здає ся на мамку Мікнизку
Во тайоантолоґія Раз же перша сучасна в тым розуміню по <unk> році
А то хвильку істлили сме може може до малку купі книжку о
хвильку перейдеме бо хотіл бы звідати о бесіду О бесіду гей о
лекциі лемківского языка е Може по тым <unk> році уж могли сме
вчыти Але знам же вы сте тото кустак нелеґальні робили перше Огей
но я одколим на Лемковині ы вчул реліґіі бо з початку єм
был в сануку пят років Уж офіцийні яко затрудненый учытель реліґіі но
але там єм не мал середовиска відомо жем не міг чути Але
ґем пришол на Лемковинну Ту в Креници а потім в Ґорлицях або
там єм доізджал м том сме доізджали на службы а я закону
Божого реліґіі вчыл Но ту при нагоді лекций реліґіі Гей гей гей
вчыл єм тікуль кєку ся дало принаймні познати буквы навчути писати чытати
там вельо ся не дало звоювати бо не было часу но і
так бы было кущюбне Не в порядку того часу красти з закону
Божого астівку Зробило ся тото долже долже здає ся мі жебы жебы
тот достоменніст підтримати ци реліґійну ци ци ци нацийональну тото знаня буку
привеліі ся придає Так но хоц бы книзечку церковно чытати так же
то была основа жебы ся вчыти того Е і ту я повім
Я од маленькости новы коли ся абсолютніст не дала як тілько малы
діти то трудно але уж дайме на то м по першых чысто
такы вступных О лекциях М приходили сме тіж до языка і николи
за мойой Каденциі ци каденций Е Не было так жебы на лекциях
Закону Бужого под лемківского але закону Бужого даєме на тото жебы давати
тексты дітям латинком Тото ся была основа така жебы основа то был
такій принцип Е ту маєм на мысли жебы збудити в дітьох тых
молодых уж якій сы такы рефлексиі жебы оно ідентифікувало же тото слово
Учыт ся нерозлучні тіж істом візуальном стороном з буквами з кіжличным писмом
честіж яка частка якійсий символ нашой тотожности То стомен гей боме ішы
такій період Кус ся вернул Лемковины Лемковины ансамбль Лемковины якій проводили Стрыко
Мійстрыко Ваш брат Де в тых заказаных роках так повім тішлал велику
велику вартіст якій о підтриманя той достоменности чак в Лемковині напевно звертало
ся увагу не лем на тоту художньо артистичну сторону а репертуар Был
сепер він він він він він він він він він він мусіл
мати тоту част патріотичну Не было так припадково Не перечыслюючыслюючы но Інтересуюча
пісня і тото старчыт бо лем сама пісня інтересуючы од той стороны
музычной А тото было очывидні не мали сме інчой можливости женной так
же тото бы мусіл быти нашом Академійом Ну Ну те добрі то
перейдме тепер заприйме тоты рокы комунізму проклятого Перейдме до девятдесятых років Замес
уж з початку было тяжко м Але вкінци В Польщы мож было
вчыти лемківского языка а ту іщы єден Петро Трохановскій як учытель Може
най тепер повіст дашто Юйно тото як повідам я был мі уж
потым офіцийній я до того од того неофіцийного до офіцийного перешол барз
плынний Бо на добру справу Які цирконспекты ся мусіло мати коли ся
в цілоне нелеґальні ізды так же то лем был якійсий акт котрый
мусіл наступити Е но то тілько было добро Е Добре же мож
было Уж офіцийні В школі мати веце часу на то бо і
домо приділено окрем лекций закону Божого і на лемківскій Языкні три три
годины тыжньово на єдну ґрупу Так же то не было так мало
То докед ся выкорыстувало добрі То штоси можна было похоснувати Но добра
Маме лекциі лемківского языка в основній школі ци цици ліцеях О потім
уж по реформі в ґімназиях Маме язык в деведесятых роках і приходят
рокы <unk> Лемківска Філолоґія Як собі памятати тотчас Як ходит о вышыня
уж того лемківскыла велика велика нобілітация хоц іж нобілітация языка была в
якійсым сенсі уж Кєд глошол до Шківно але не моде як символ
Але уж на доакадемічных саль же глошол лемківскій но то уж заправды
на тоты салоны найвысшы і то было барз велькы осягніня м напевно
озю ту кланяти пані доктор Олені Дуць є до того довела і
Лем симом не досит кєд кєд ходит о філолоґію Зымом но не
знам м што м Причына в тым же сме м сме за
бас розположены же сме Тоты рокы котры были найважнійшы де світ гнал
Ся розвивал барз скоро сме не мали свого не смутят же на
то же то был комунізм Але комунізм тіж в тій сфері штоси
лем осягнул Муж повісти же кєд ходит о науку выдавництво од Хозяну
барз вельо не был на добру справу зозаду ани кус ге так
Вас і же мы сме не мали могли хоснувати але світ гнал
Допереду і мы сме кєд пришли до того м жебы уж быти
самом собом коштувало барз вельо жебы бо то не мож так дороснути
одразы на дньох ци навет на на кількох роках то треба процесу
якійсого Тема долгых років Но і на той філолоґіі но но все
так си думам так мій Кузцюк ы Жаль і смутно же нашы
молоды Лемкы якыси ся боят якы не відят якыси недоцінюют і маму
так ся мідит же іщы тоты в Лемковині в Лемковині молоды люде
Е бодай хыбаль процентово мыы суты важы заховали в собі патріотизму веце
выкликали родичы іх десий захід пісол тото материяльне добро штоденне жытя єст
і там дуже богатых душ добрых душ Но правда єст така же
філолоґія <unk> років сме тераз празднували Но но З Лемковины ся трафляли
і трафляют Лемкы ученикы котры середню освіту здобудут ідут на лемківску піль
А зо заходу што ся трафило там <unk> особы за тых десят
років єст є смутне Над чым бы доло бесідувати Очывидні сут кому
сут причыны Нич ся не діє веспіль Але Але тото м треба
было выкорыстати треба было выкорыстати Но Але є мі ся здає же
Хоцбы хоцбы ч Єдна з причын але зас бы сме вошли до
темы до до барз велькой глубокой такой якій скінчыл Скінчыли бы сме
на інчу бесіджа на інчу бесіду вошли бы сме до справ Інституту
Лемківского чо чого му тяжко ся зродити чо в філолоґіі лемківскій чо
з заходу неє люди Співают танцюют Ізят по світі Але лемківского офіцийні
жебы ся вчыти і жебы тішыти ся же ся го вчу на
студиях В академіі же мати з того гордіст жебы ти гордым же
студию лемківскій язык Неє того неє того Сут лем якісы такы як
бы поісти заступчы темы Пісня пісня нарід все співал буде співал і
она повинна остати ся Але тото летит натуральным чы му кєды летит
А ту тото што сме зачал мусиме професийонализувати своі діяня уж на
тоты ходити на тот найвысший рівен жебы ся дашто з того нам
набудут ся іщы родило так ге гей но я думам же нас
же нас стати аж до нейзє таку Свідоміст здає же вшыткы маме
же вшыткы маме свідомі же нас стати але не се нас стати
тото тым бо бо бесіду реляцию з Міністерства адміністрациі і діґіталізациі сме
пущали в нашым радию Каждий хто хоче м почути хто є заінтересуваний
тым може войти на наш сайт В <unk> Крапка ЛЕМ крапка Фм
там в архіві ся находит кєд хочете почути там бесіда была дост
долга Іщы низ нихто не рішыл А зато зато бесідую може може
кусм тото минне Я бы м хотіл так може на початок на
початок закінчыня м што м хотіл повісти бо мам знам пишут домя
слухачы языкового гокуса покуса І пана дам якого здравлю якій єст з
білорутиністом і пан Марюш з Заходу якій є барз цінным джерелом як
для мене для тем якы можу бесідувати пишут і Украінці або або
люде якы сут заінтересуваны украіньскым языком Маме тото спектрум великє Але маме
тіж ворогів якы думают же мы сме якысы высе гарді повіли автономісты
Але они бесідуют о нас сепаратисты ци іщы гірше Што бы сте
поіли людям нам противным Вы як учытель колиси тіж украіньского языка медже
інчыма што бы сте гей Што бы сте могли ім повісти жебы
ся так переконали до лемківского русиньского языка я думам же так м
переконати безпосередньо трудно чловека кєм плекал своім такы ани інчы переконаня кєд
ся з нима грудю єст Думат так а не інакше не раз
так єст же правды м правды котры сут неправдами сут природами Но
і так уж было Е і буде Што повісти мі ся здає
же припомнути собі предовшыткым минуле в тым аспекті і історичным не нашой
памяти свойой авітцівской дідовой як ся доходило Е до народной народовой достоменности
же было тяжко і же інчы выроли ся Против тобі але ле
треба было дати од себе цілу душу цілу душу народа неєдного чловека
але Душу народа муж повісти хоц правда єст така же душом народа
кєруют єдиниці і творят єй м але же жебы собі впомнути як
было тяжко украіньскому языкови в даных ситуациях давно колиси в істориі може
не так давно аз і не так давно Аже же ся трафило
то як трафило хоц бы тераз барз щестливі м не лем Не
лем бытя народа а іде аж і держава хоц парадоксальні єст так
же єст держава а нарід треба думати ничы справа Є то дуже
тем Теско тиско так якосий тото зобрати єдну грудку таку мала горудка
але сам мно добрі Я іщы слухачам повім єдно бо того што
не чули што перед інтервю вы сте мі звідали А о чым
будеме бесідувати А о чым ту бесідувати То може текли сме без
одповіди здає ся мі же уж добру хвилю бесідуєме і было бы
о чым бесідувати а певно як бы мі ся батия в диктафоні
м Як бы она мала і зо штерста годин могла утримати то
тілько бы было бесіды Мож бы бы было бесідувати без кінця бо
то так так з мелем бесідувала як бы пса брез воду Ей
е Але знате такє тіж обставини радия же хыбаль же зробиме штоси
на навзір польского ток фм жебы лем бесіда Ну дако добрі діждати
добрі діждати В такым разі што ж ага єшы то може якусь
тіж одповіл на тото звіданя тоту спередіндерю Може лем зато єм бы
хотіл з вами побесідувати же сте моій няньо же сте Петро Трохановскій
і же сте Петро Мурянка А окрем того як іщы дахто не
зна то в джінґли языкового куса покуса тіж бурянка бесідує іщы словечко
Еге а я ся хтіл тіж подякувати тобі не лем Я як
редакторови але як сынови тішу ся з то што робиш і і
ґратулюю же ту уж <unk> проґрам <unk> а знам Знам хто не
робил в такых справах люде варвам як вріде написати єдну страну Е
треба ся наробити як раз Але як тоту страну чытат то тоту
страну прочытат за три тыри минут А кільо треба слів накликы кытати
жебы старчыло на піл дин ге то є вельо Вельо роботы ґратулюю
і желам вшыткого доброго на дальше А не піддавай ся женой не
піддавай ся редакторе Дякую сердечні то был <unk>языковый окус покус нас наш
специяльный гіст Петро Мурянка Петро Трохановскій Піщыняньо мож бы вельо іщы додавати
Дякую сердечні Дякую я здравлю од себы вшыткых слуханций радия м Тримайте
ся дорогы радиі слухачы мы ся чуєме о тыжден Языковий гокус фокус
Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компері Чом мож м бити Усами
Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти грошы чом Кыів
был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы
мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх відруючых
мобілюк інсталюют мі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового софру
і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі языковий
гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус