Языковий Гокус Покус #53 - 8 VII 2012 - Kultura języka
•
Опис епізоду
Odcinek #53 dotyczy kodyfikacji języka łemkowsko-rusińskiego oraz wyjaśnia, czym jest język i jakie pełni funkcje w komunikacji. Omawia też kulturę języka jako świadome i poprawne posługiwanie się nim w mowie i piśmie.
Автоматычна транскрипция
Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компери Чом мож
мети існами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали ладу вымовы Што ся находит на швецкым столі чом
дотеперішніх вірюючых мобілюк інсталюют майлі до вступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
слухай авдициі Языковий гокус покус значыт знай язык і вчый ся гокус
покус Питайте шановны радийослухачы з той страны Демко Трохановскій і маме наступный
языковий гокус Покус Днес тема м яком заінспірували мне участникы дискусиі на
фейсбуку а конкретні на фейсбуковым сайті радия ЛЕМ м і іде про
кодифікацию як уж ся певно додумуєте кодифікацию лемківского русиньского языка Отже головном
причыном дискусиі был пост в якым написано Аж при точу як цитат
чул єм деси же лемківскій язык уж скодифікуваный а мало хто о
тым знає Я сам не можу дакому повісти хто тото зробил і
коли ци лем фм не міг бы тото былишні голосити І так
кєд слухали сте першый языковий гокус покус якій варист добрі і я
памятам та з нього кєды небезпосередні та напевно в ясний спосіб выникало
же лемківскій язык скодифікуваный Кєдні кєд сте не чули так і тепер
я Повім іщы раз На просьбу фейсбуковых слухачів радия Лем хотіл бы
м оголосити же лемківскій язык є сквалифікуваний Не од тепер не од
Том того рока але напевно <unk> років попереднього столітя Але так просто
жебы лем повісти Бо я повім же скодифікуваний дахто повіст нескодифікуваний дахто
інчый повіт же маме дві кодифікациі або дві ґраматыкы Зато аналоґічні мож
бы повісти же польскій язык має певно десяткы кодифікаций зато зачнійме од
початку Чым єст язык Што язык Нашто він нам потрібний Основном цілю
языкового переказу є потреба комунікациі выражаня своіх думок але навет коли лем
думаме і тоты думкы нам ся колотят в голові товды тіж єст
то якысий язык якыса комунікация Навет самого зо собом ту можеме собі
позволити на перше підсумуваня Такє же До языка жебы він функцийонувал подібны
сут люде добрі бы было думаючы якы хоснуют го жебы одачым комунікувати
жебы дакого додачого переконати Жебы повісти о дачым чудовым або тіж о
дачым брыдкым то значыт можеме повісти же має тіж таку естетычну функцию
Языком тіж інтерпретуєме тото што видиме Але не лем тото што видиме
гнеска бо в языку захованых є барз вельо знаня освіті якій был
перед нашыма часами а переказали тото знаня люде котры хоснували тот сам
язык язык то тіж такє оддзеркаліня істориі народу якій тот язык хоснує
наштоден З языка можеме одчытати дуже минулого традициі спосіб думаня звычаі бо
вшытко тото якоси в языку сідит І ту позволю сой на уж
другє підсумуваня же язык окрем того же має своі функциі та несе
зо собом тіж кавалец істориі І зато треба нам о нього дбати
треба го пестити і робити вшытко жебы был як найліпший так меньше
більше языкознавці назвают тото культуром языка котру найбарже загальні можеме описати як
дбавіст о нього дбавіст о язык якій выникат зо свідомости його значыня
в соспільным жытю А тоту дбавіст можеме переложыти не лем до самого
языка але направити на люди якы го хоснуют на носителів языка Ту
тіж треба повісти же культуру языка розуміє ся як знаєміст свідомого справного
і предовшыткым правильного його хоснуваня так в бесіді як і в писаню
словом во вшыткых комунікативных ситуациях якы нам ся в жытю трафляют Але
і мы мусиме сполнити пару варунків по перше мусиме знати Бодай лем
мінімальні дашто о языку мати основны відомости з обшыри ґраматыкы знати же
істнуєшоси такє як одміна як ріжны вариянты даного слова знати основны факты
істориі языка але тіж орієнтувати ся м напримір якы сут тенденциі в
розвитку языка ци інчы механізмы якы зміняют язык а на конец треба
быти вражливым на слово і трактувати язык як велику вартіст тото остатнє
здає ся хыбаль найважнійше зато же кєд дахто не видит в языку
великой вартости неєст свідомий його комунікативных функций можливости выречыня описаня окружаючого нас
світа та здає ся мі же не буде мал потребы зазнаємліня ся
з языком а предовшыткым хоснуваня го як свій необхідний елемент штоденного жытя
І ту може на хвильку Станьме уж меньше більше знамет што то
єст язык і культура языка зато я запрошу Вас на музыку А
памятайте же помалы помаленькы ідеме ґу проблемови кодифікациі языковой кодифікациі павза ци
голосаре по головайцу догадика на вона люду томну ма його связа гумы
Восерцу Як Нємы тайте по павзі находиме ся в языковым гокусі покусі
а днес тема кодифікациі а конкретні языковой кодифікациі Але покля іщы ґу
ній перейдеме хыбаль здає смі ся розвину іщы пару дефініций якы нам
будут потрібны в зрозумліню того понятя Найпростійшым хыба і такым ем найменьшым
елементом языка є текст якій може быти выповіджений або записаний текстом може
быти речыня текстом може быти абзац але текстом може быти тіж Єдно
єдно словечко І так ойойой буде текстом але крас хвиля буде текстом
ци тіж долшы выречыня тіж будут текстом Незалежні ци сут записаны ци
выречены текстами выявлят ся языковий Узус А што то єст узус Є
то систем слів є то ціла фразеолоґія Сут то конкретны речыня якы
выступуют в даным середовиску і сут характеристичны акуратні для нього І разом
з тым же тоты слова іх формы іх получыня выступуют в даным
середовиску та сут узнаваны за правильны узус можеме розсмотрювати напримір в такым
аспекті же дана ґрупа люди звязаных єдном професийом напримір Швеці хоснує якысу
ґрупу слів хоснує якысы выражыня хоснує си речыня якы сут характеристычны лем
для той ґрупы і в склад узусу входят і тоты слова выражыня
іх получыня якы мают апробаты але і тоты якы той апробаты не
мают Ту можеме выйти поза тоты професиі яко лем тоты што творят
узус бо лем на лемківскій обшыри языковій обшыри маме на західній Лемковині
земякы барже загальны але не всехоснуваны комперіі маме тіж картофлі а і
на східній Лемковині бараболі Такых примірів є дуже дуже більше Але підеме
дальше повіме сой што то єст языкова норма Є то зобраня вшыткых
тых языковых елементів То значыт форм слів іх получынь і вшыткы способы
іх творіня лучыня вымовы і запису якы в даным періоді были узнаны
частю соспільности а найчастійше цілом соспільністю а передовшыткым ту тото підкрислю передовшыткым
інтеліґенцийом як взірцьове як правильне а принаймні допущальне до хоснуваня В творіню
ци хоснуваню языковой нормы важна є тота інтеліґенция зато же як уж
перше єм повіл то інтеліґенция найбільше звертат увагу на тоту языкову правильніст
на хоснуваня правильных форм Але і тоты носителі языка о якых уж
єм повіл же сут го барз свідомы його істнуваня його істориі його
правильного хоснуваня І ту наступне підсумуваня маме текст маме узус І маме
языкову норму і тото остатня то внутрішній компонент языка але выділяме іщы
такє штоси як загальна норма яка баже хыбаль реалізує ся в писаній
формі языка і норму любном повседневну хоснувану передовшыткым в бесіді В склад
той другой входят тіж реґіональны локальны слова выражыня і іх получыня Але
цілий час Норма языкова норма ци тота загальна ци хоснувана в бесіді
творят внутрішній елемент языка Зато же то носителі языка Творят тоту норму
тоносителі языка через хоснуваня даных слів даных выражынь получынь підтримуют дане слововыражыня
в языку або тіж даякых слів нехоснуючы забаваючы елімінуют з языка І
ту вкінци доходиме до зовнішнього процесу якым є кодифікация Языкова очывидні кодифікация
Як бы ту тоту кодифікацию вкусити Што єст За языкознавцями дослідниками є
то унятя деякых языковых явиск в рамы ту мож повісти рамы окрислены
через кодифікаторы Але тот кодифікатор не може так од собі тоты рамы
усталити зато же мусит базувати на основі аналізы явиск якы проходят внутрі
языка Єдна дослідничка Данута Бутлер зрівнювала таку ролю кодифікаторів до функциі театрального
режысера якій з ріжных сфер языка ци з узусу ци з языкового
систему выберат координує найбарже придатны і найліпше сконструуваны елементы і творит з
языка ціліст Але з другой страны кодифікатор не є аж так креативний
зато же мусит ся сперати на дачым Ту бы м повіл же
кодифікатор полнит ролю такого упорядника а сама кодифікация мож повісти же то
така знимка языковой нормы і на основі языковых текстів єст писаня і
упорядкуваня того што в языку уж істнує і того што через носителів
языка має найбільшу вартіст Іщы єдно кодифікатор ци кодифікаторы не можут тіж
сперати ся лем на субєктывных одчутях зато же мусят зобрати вшытко што
в языку є хоснуване і рішыти што є том найбарже правильном формом
А тепер з той теориі зайду на лемківскій ґрунт і спробую одповісти
на зіданя ци лемківскій язык є скодифікуваний а може і хто і
чом повинен ся тым занимати Отже так як уж єм повіл Маме
носителів языка якы здают ся найважнійшым елементом в тым о чым днес
бесідую але тіж барз важным елементом сут люде якы ся ним опікуют
Зато кодифікацию повинни сме розуміти як охороняючий процес реґулюючий языковы явиска упорядкуючий
даякы правила і принципы На жаль мы іщы не маме такых структур
як напримір Французска Академія яка од першой половины XXI столітя Реґулює поправніст
французского языка мій склад входят перед вшыткым писателі Не маме такых структур
як інституциі якы дбают о зберіганя німецкого языка о його правильніст і
є то меджедержавна німецко австрияцко швайцарска орґанізация яка лучыт досвідчыня і досліджыня
носителів языка з тых трьох держав зато повім хто може быти тым
кодифікатором упорядником Отже тым можут ся занимати такой лем языкознавці літературознавці кусідска
лінґвісты журналісты писателі поеты значы тоты люде якых штоденном роботом є хоснуваня
языка а при тым розсмотрюваня го тіж кус і теретычной стороны Так
і было в обшыри лемківского языка по <unk> році там столітя то
науковці і дослідникы з держав в якых жыют Русины рішыли стандарзувати язык
Ефектом того в нашій обшыри была выдана під конец <unk> років ґраматика
лемківского языка Єй авторы Проф Генрик Фонтаньскій і Мирослава Хомяк выдали сопоставліня
правил якы обовязуют доднес Значыт тота кодифікация сучасна кодифікация скінчыла ся товды
потім выдана была іщы єдна хоц по мойому уж Меньше щестлива Але
то не значыт же она была другом кодифікацийом Минуло уж парунадцет років
од того часу і гей є той опініі жебы може іщы раз
пересмотрити нашы правила іщы раз посмотрити на досвідчыня остатнього <unk>літя Бо може
і тепер найдеме дашто што в нашым лемківскым языку за тых десят
років ся змінило Дай нам Боже жебы на основі той кодифікациі яку
сме перешли парунадцет років тому розвинула ся в роді выданя словників двоязыковых
словника лемківского языка словника синонімів антонімів і тых інчых Німів Я пові
вам же дост великій оптиміста зато здає ся мі же і нам
ся поведе Но хыбаль же збере ся дака рада іщы мудрійшых як
тоты што перевели першу кодифікацию І може перейдеме до наступного періоду до
наступной кодифікациі лемківского языка Чого і собі І вам желам бесідувал Демко
Трохановскій Демко ЕТ ле <unk> крапка фм а то был языковий гос
покус Языковий гокус покус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компері Чом
не мож мыти Русинами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме
вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто
лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы Што ся находит на швецкым
столі чом дотеперішніх віруючых мобілюк інсталюют ЛПайлілі до вступ до фейсбука та
майля і інчого сітьового совчыру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати слухай авдициі языковий гокус покус значыт знай язык і вчы
ся гос покус
