Языковий Гокус Покус #59 - 29 VIII 2012 - Dokumenty żywej mowy
Еп. 59

Языковий Гокус Покус #59 - 29 VIII 2012 - Dokumenty żywej mowy

•

Опис епізоду

Odcinek dotyczy książki z początku XX wieku z serii „Materiały do historii Węgierskiej Rusi“, w której omawiany jest urbarz i inne dokumenty uznawane za wczesne zapisy miejscowej, żywej mowy. W tle pojawia się też kontekst reform Marii Teresy oraz sytuacji chłopów i pańszczyzny w monarchii habsburskiej.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компери Чом мож
мети іслами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес уж чысто лемківскій Одколи нашы
предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым столі Чом дотеперішніх
вібруючых мобілюк інсталюют мт файлі доступ до фейсбука та майля і інчого
сітьового соферу і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай
авдициі языковий гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус
Витайте шановне радийо слухачы з той страны Демко Трохановскій і маме наступний
Языковий Гокус Покус де <unk> здає ся мі Уж а може лем
так ци так днеска хотіл бы м повісти дашто о єдній Книжці
Книжка є з початку ХХ столітя з <unk> рока є то серия
Материялы для істориі Уґорской Руси <unk> одтинок той сериі Первий пісный памятник
уґорского нарідця урбар і іны звязаны з Крістяньской Мариі по нашому можеме
перевести як перший друкуваный памятник Угроского Говору Урбар і інчы документы звязаны
з хлопском Реформом Мариі Терезы Звідате певно чом зас іду в політыку
і певно чом аж так давну політыку бо з другой по столітя
отже політыка сама в собі мя ту нияк не буде інтересувала Але
кус того історичного контексту Представлю нич дійдеме до самого змісту того урбаря
очывидні хоц автор Алексєй Пєтров бесідує же то перший м друкуваний памятник
русиньской бесіды з обшыри угорской Руси та може іщы тото знаня на
початку ХХ столітя не было аж Такы шырокє як знаме днеска бо
і акты оснуваня ружівского монастыря з ХХ столітя ци акты села Одрехова
на Лемковині З ст мают уж дуже локальных языковых прикметы локальных форм
локальных языковых Явиск але може фактычні тот урбар є може першым написаным
жывым языком жывом бесідом Чом ся так діє Тото явиско ведиме тіж
в середніх віках на Великій Руси де правны акты не были писаны
мырківнославяньскым языком якій был повім офіцийным языком але писали іх Народном бесідом
зато жебы были як найбільше зрозумілы як правны акты обовязаючы вшыткых і
зато тіж урбар выходит на чыстій жывій бесіді не лем по русиньскы
але і по словацкы по німецкы по мадярскы так жебы вшыткы народы
жыючы в габсбурскій імпериі могли докладні зрозуміти што там єст написане Гей
але што то были тоты урбарі урбарі То были такы документы якы
окрисляли повинности ци формы або высокіст податы для своіх панів Але тым
ся ріжнили од напримір десятины девятины і другых же не были оснуваны
м на законі на правных актах Але на обычаю ци воли свобідні
назийме то кєд так можна повісти о памщыні на воли двох сторін
Выданя акуратні того урбаря вяже ся з тым же хлопы Штораз більше
м упоминали ся о своє а было то по войнах з Турками
а як знаме жадна война без хлопів ци без як найшыршого спектрум
люди не буде выграном Зато тіж Мария Тереса рішыла кус поліпшыти штоденну
еґзистенцию выдаючы такій урбар Одраз мусиме знати же то не была демократизация
соспільности хлопів ци державы Але ситуация хлопів в другій половині XXI столітя
не была добра бо як пише грабя Йохан фон Травтмансдорф шеф комісиі
высланой Марийом Тересом до Чехы жебы провірити положыня хлопів в тым рапорті
пише же панщына дає нагоду до непристанных на сільы навет найліпшы шляхтичы
не сут в стані оборонити своіх Хлопів зато же іх урядникы поступуют
негідні брутальні і хотят як найбільше заробити Наслідством того єст правдиве невільництво
хлопы сут примітывны тупы мы злі роблят на тых землях де мусят
одробити панщыну ходят худы зліубраны і жыют в бідницкых хыжах ходят голодны
і брудны а навет іх маєток хы Тота хыжка бідничка ци тото
што коло хыжкы є пацифікуване урядниками Но то може тілько о історычным
виді урбаря а о хвильку по перві будеме занимати ся языковым його
змістом Витайте попере і находиме ся в языковым гусі по кусі днеска
занимаме ся урбарьом з часів реформы Мариі Тересы на основі книжкы Алексия
Петрова і по історичным впроваджыню будеме ся занимати тепер языковом стороном урбари
Найперше повім же тот хто переводил тот урбар не знам з мадярского
або з латиньского на русиньскій язык мусіл барз добрі знати жылу бесіду
Русинів Угорской Руси Але з другой страны видно тіж же мусіл барз
добрі знати церквославяньскій язык зато же в вельох формах раз є записане
жывом бесідом раз є записане м барже книжном товды обовязуючом то може
на початок ґрафіка выступує в урбарі букла Ґ з тым пташком і
то не лем в віпчых словах німецкых ци мадярскых якых кус єст
в тым урбані як напримір ґазда ґрайцар але тіж словяньскы слова славяньского
походжыня русиньскы слова як приназивник Ґыкы слова як даґде ниґда І так
дальше На початку слів якы зачынают ся од гласного маме хыбаль церквославяньску
манеру яка уж товды напевно не фунґувала в языку маме такій Придых
апостроф але як єм повіл то хыба іщы лем привычка з історичного
запису і послідня ґрафічна справа то акценты притискы хоц ту неє консеквенциі
в його записі зато же являют ся і В єдноскладовых словах а
м дає більше складів та часом являют ся іщы означыня притиску на
напримір двох складах а в іщы інчых примірах Раз пише на тот
склад акцент раз на тот склад але в тій неконсеквенциі я бым
виділ ріжніст в акцентуациі церковнославяньского языка і жывой бесіды Автор книжкы видит
в тій неконсеквенциі іщы може інче джерело же особа яка переводила урбан
на русиньскій язык могла быти єдна але Коли урбарм пішол до друку
нашол ся в типоґрафіі в друкарни там міг дахто быти такій што
міг поправляти денекотры якому ся виділо буды Бо раз маме запис робота
а другій раз робота раз маме запис што а раз маме што
на добрі Перейдме до фонетыкы Зачниме може од історичной прикметы якій давно
давно тому бесідувал єм в языковым окусі покусі значыт перехід старого О
<unk>o<unk>e І Маме в урбарі такы формы як робітну Маме дві сороківці
сороковец то был піняз монета о ту принагоді Дві сороківці то примір
двойного чысла двоіны яка уж в нашым языку оддавна давна не фунґує
часом стрічают ся іщы давны формы церковны формы так як заміст міг
єст написане могы як у каждом на осмой части не на <unk>
в том При тым і так дальше Але єдна особливіст іщы бо
не на цілій русиньскій простори тото о переходило в і бо доднес
на Путкарпатскій Руси і на Мадярах Русины з Мадяр бесідуют у в
тым місци історичного О Маме такы слова як дуйде дустал кулько свободний
у панскум у другу Поєднум у кажду і так дальше Автор той
книжкы якій прібує аналізувати зо стороны росийского науковця видит тіж зляня ся
двох буквы ядь яка на русиньскій обшыри была чытана як і і
буквы і і хоц они в русиньскым языку чытали ся так само
та мали тіж своє місце А ту видно же трактуваны сут як
лем два ріжны ґрафічны означыня назвук і Бо через ять єст написане
і з масарні дозірают Землі гей але не было бы днешнього проґраму
ся мі здає як бы не наше моє принаймні улюблене заднє ы
Варі барз добрі видно тото ы в такых словах як такый Хыба
другий короткый який Лихы хыжа долгы Чехы бочкы Што лем свідчыт о
тым же колиси при редукциі єрів в новых складах Выділил нам ся
тот задньоязыковий звук ы якій і до несКА в русиньскым языку єст
Іщы єден історичний перехід давного є і видно в тым урбарі Ту
маме запис або через і або через Ять напримір у сільскым хотарі
у своім ґаздустві ґаздівстві Поєдинчы слова якм напримір потрібно спіря ци прядіня
О але само прядіня од часослововы формы мают уж таку кінцівку яку
і днес хоснуєме Бо коли порівнаме напримір з украіньскым языком обєднаня ци
м росийскє соєдіныніє Та в нас уж кінцівка має форму дня і
така є хоснована в урбалі напримір ораня пасіня вынобраня звідуваня питя вязаня
забитя продаваня О пря прядіня тіж уж было Но добрі то може
іщы остатня прикмета яка являт ся яка являт ся в урбарі то
звук о по мягкым напримір в назывниковых кінцівках творячого і з дозволіньом
і з ораньом але таку прикмету видиме тіж в одміні назывника тыжден
Ані тіждийте то єст одназывниковий придавник од слова тыжден жед тыжньовий І
маме ту што кміт недолжен але мусит ся кметюм у тыжньову роботу
рахувати тыжньову На добі тільку теориі а поперві іщы вам дашто з
того урбаря прочытам жебы сте чули Выходила поса о годбу годбу Выходи
два гори Выходит два гори Лавнає то гос том люби Йосалем осалем
хвачы милодешу лем ся Хоц одповід гыпит мету проду ты твора стара
ляком отрапы Цоля стара доча быны с то злучыла мене з то
<unk>ora мене з то веді розмице тлуми сме с І витайте зас
днес бесіду урбарів з другой половины XXI столітя і обіцял єм дашто
прочытати Та може зачнийме од початку Первий пункт о кміцкым телеку Телекто
як ся мі добрі здає поле Понеже кміцкє належыня та всяка дан
мусит така быти як єст кміцкє місто Іжели бы тото не всяди
єднакє было мусит ґлухотару тай ґлухосну або ґу шкоді приспособлене быти тай
одтамаль потум бывают же такє Кміцкым істоі з двором тай і з
кертами керт то буде хыбаль садовина Мусит быти такє великє як єдна
нива Ґде можут ся посіяти кобель зерна аж бы такый телек альбо
кміцкє місто меньше было як пут єден Кобельзерна Мусит ся уполі нивами
альбо лазами на только выполнити а єже ли бы векше было тото
кміцкє місто як пут єден Кобельзерна Тота част буде ся медже нивы
тоты котры ся котры за телеком на поли сут А єжели бы
тылько і єдным фертальом было тото кміцкє місто векше як буде єден
кобель сіяня всяка дробина у саму ся не буде брати Або інчий
о карах для кмітів Правда што уже казано обы кміті грошами тай
битков ся не карали значыт жебы не были караны Бытьом або грошами
пінязі Але бо подеколи быват што кміт свободным языком або інчым ділом
згрішыт або через тоту триднову роботу ся не поліпшат может ся і
битком карати Але товды мусит ся гадка мати на тото штобы такій
чловік здоровий был І то Лишын <unk> палици достане так же і
жона Лишын і <unk> корбачы Як чуєте і кміт його жена могли
быти подеколи Караны пінязьми і палицьом або корбачом А кєд бы уж
не был такій молодий тот кміт або не барз здоровий то слухайте
што дальше Аж бы такій грішний уже немолодий або небарз здоровий бы
был товда у арешт треба його дати а коли бы великє штось
Згрішыл товды лишын на волі на хлібі буде у арешті Але такій
грішний долше як за три дни не може быти у арешті Хыба
бы прекє штос завенил Гей то лемістерия Панщына але файні ся того
слухат предовшыткым за то же і по русиньскы было тото написане Хоц
може і тым хлопам было нелегко То был языковий гокус покус бесідувал
Демко Трохановскій Демко ЕТ Лем Крапка Ф м а мы чуєме ся
о тыжден Тримайте ся тепло Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры
А може компері Чом можеме бити усами Што мают спільне теля і
дівча Ци можеме вылічыти грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес
уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит
на швецкым столі чом дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют ЕмПайлі доступ до Фейсбу
та майля і інчого сітьового совчыру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто
о тым дознати сухай авдициі Языковий гокус покус значыт знай язык і
вчы ся гокус покус