Языковий Гокус Покус #60 - 26 VIII 2012 - Historia języka rusyńskiego
•
Опис епізоду
Odcinek „Językowy Hokus Pokus“ poświęcono językowi rusyńskiemu: prowadzący omawia jego historię, gramatykę i ortografię oraz rozwój literatury. W audycji przywołuje też dawne teksty i poradniki, pokazujące codzienne, praktyczne użycie języka.
Автоматычна транскрипция
Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компери Чом мож
мети іслами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес уж чысто лемківскій Одколи нашы
предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым столі Чом дотеперішніх
вібруючых мобілюк інсталюют мт файлі доступ до фейсбука та майля і інчого
сітьового соферу і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай
авдициі языковий гос покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус
Витайте дорогы радию слухачы з той страны Демко Трохановскій і наш языковий
гокус покус Знате так єм сой подумал же цілий час заєдно бесідую
такой о ґраматыці о тым історичным аспекті розвитку русиньского языка І знате
так мі ся так єм си подумал же може Дахто кыльне на
мене што єст ся так хлопе на тото впер та што в
школі найгірше што має што може быти для школярів Ґраматыка б ортоґрафія
б Правопис Б Зато і так подумал єм жебы привести кус гей
літературы Но але в нашым радию специялістком од літературы той высокой предовшыткым
є настка яка чудово Чытаты Но так повім загальні літературу яку можете
почути в нашым радию Лем фм зато жебы хліба насці не брати
Ой таде Я николи бы м так не прочытал чудово як настка
но зато приведу пару примірів з літературы але з такой особливой літературы
Не є то высока література а барже така Приземна штоденна мож речы
педаґоґічна Посилювал ся буду книжком яку уж колиси бы єм вам представлял
Є то але навет не книжка лем книга проф Александра Дуліченкы Писменніст
і літературны языкы Карпатской руси написана по русийскы А наголовок по росийскы
то писменност і літературным языкі Карпатской Руси Ага мож чом акуратні тым
хочу ся неска занимати Зато же часто думаме же кєд уж Дашто
выходило в тым <unk> ци ХХ столітю та могло бы лем тото
быти бесідую о русиньскій літературі або даякы вершы стижкы м або лем
реліґійны тексты або даякы архаічны букварі Я Вам представлю пару текстів якы
трактуют о барз приземных справах Но добрі зачниме може од букваря Языка
Руского з <unk> рока Є ту такій розділ наука світска о управлені
свойого тіла Мож повісти товдышній Савор Вів Етикєта Як ся заховати Гей
наука світска о управленій свойого тіла Тримай ся просто ци стоіш ци
сідиш Лаву і мій Мало напряд на клонну Єднакож не скрыляй ани
на правий бок ани на лівий Най не буде лице твоє смутно
гнівно або весело Не стріляй очима сімі там Іде певно о тото
жебы собесідникови смотрити в очы уста не імій отворены ани губы барзо
не стискай А тепер о руках што з руками зробити рук не
держы позад себе ани во кєшынях а коли дашто приказуєш языком говори
а не руками О ту слухайте нихті не обрізанны і носити но
так же і пред людми честными обрізывати непристойно єст Сідячы тримай ногы
просто ногу на ногу не клади ани далеко од себе не протягай
Ідучы не горб ся не розмітуй руками не дуркай ногами ани не
волоч ногы за собою То маме Савервір з кінця ХХ столітя а
я одраз перейду до половины XXI столітя до Вісника для Русинів австрийской
державы якій писал о социяльным статусі Русинів політычных справах та достеріг ім
єдну статю репортера якій был в селі М і назвал свій міні
репортаж сад і пчолы Переходячы з селом М узріл єм одну хату
котра порядком чыстотою і строєньом меджы всіх другых одзначала ся стріха хоц
і з соломы но всюди добра На верх даху вытягнений комин до
котрого з землі проводит драбина вікна великыі і чыстій позадом огорід обведений
отерненым плотом в огороді же плодоносній дерева нагынаючый ся од множества грушок
яблок і сливок Не видячы штось подібного ниґде більше в селі вступил
єм до хаты штобы спізнати господаря одлічаючого ся так дуже од іных
своіх сусідів Ту застал єм селянина в простій но чыстій одежы занимающого
ся з женою і з дітьми сушенієм овочів в пеци Мал коло
сім <unk> літ Як мі сам сказал однакож не виділо ся што
бы мал більше як <unk> Волос його начынал уже біліти а лице
його было поважной Привитал міло а на вопрос мій якым способом до
так доброго дішол быту Вышол з хаты кывнул на мене што бым
ішол за ним і запровадившым я досаду показуючы на пасвіку і дерева
около неі стоячый сказал Од мухы тій і дерева ті мною саджені
і щепленій за помочю і благословенній Божым привели мя до быту в
котрым мя видите А жебы быти в добрым быті І мы най
будеме в такым добрым быті та послухайме кус музыкы чуєме ся о
хвильку рідмаряпит різма правдны славі лем вазе Лазя Витайте попереві находиме ся
в языковым госі покусі о текстах кус інчых як высока література текстах
якы вяжут ся зо штоденным жытьом мали сме Савуар Вір з кінця
ХХ ст мали сме мінірепортаж то може тепер текст стишок з кінця
ХХ стышок Александра Павловича Як же актуальний м Бо ігнеска люде молоды
пред вшыткым іхают за границю заробити даякы пінязі часом помочы своім родичам
своім близкым Думка сына Маковицы там за морем в Америці Мой отец
і мати горенько плакали коли в Америку мене выправляли Што же стары
люде мы тепер почнеме Веть нашого сына за море пішлеме Буде на
нас біда біда превелика А чыі нам помоч даст тота Америка Што
маме чынити Лем тя выправити Мы мусиме даде грошы пожычыти треба буде
лиху велику давати Бо жыд од <unk> златых буде <unk> брати І
кум бы нам може грошы пожычыли кєд бы мы кумови луку заставили
Но кум схотят сіно і отаву взяти та як же будеме худобу
ховати Вселияк родиче товда розмышляли Як до Америкы мене выправляли Теплыми слезами
поблагословили Родичы бідуют ту на Маковиці Блудний сын гойнує там по Америці
Засмучений отец розжалена мати не можут од сына писма ся дождати Сынови
сумліня почынат шептати Человіче мал бы с Бога в серци мати Єй
покай ся покай грішний чловіче Од Тебе помочы чекают родиче Видите як
же Актуальне Днеска коли молоды перед вшыткым люде глядают початку свойой карєры
м за границьом но добрі але перейдме може до інчого рода тексту
до реклямы З кінця ХХ столітя є то місяцьо слов на <unk>
рік Од поділок заобезпечено охранною Маркою значыт Патент уж ци авторскы права
<unk>Ú на даны Желудочная соль Юлия Шолмана аптекаря в штокераві Штокераві гей
Хоснуєт коли желудок не здоріл і против всякых болізний желудкы можно достати
в каждой аптекі австро угорской державы ціна одной шкатуль крайцарий Посылают ся
і з фабрыкы коли хоц дві шкатулкы потрібно Главний маґазин аптека Юлия
Шолмана в Штокераві А кєд сме уж при хворотах ци може при
лікарствах та мам іщы домашнія лікарства єсли дакто умлієт дораз треба йому
дати свіжий воздух поотворяти окна і выгнати вон і з хыжы ненужных
людей Больного нужно уложыти на постель пляті разкапчати лице і груди оприсківати
холодною водою на місто серця положыти холодную примочку особенно єсли увольного было
нездоровоє серце або порада ы єсли дакто утопил ся нужно його ложыти
на землю і на постель но так што бы голова лежала выше
туловища Очыстити рот і ніс од піску на мулу слизы разкапчати і
сняти платє і тот час приміняти іскуственноє дыханіє дути в рот через
цівочку дальше нужно терти і согрівати тіло класти склянкы з горячыю водою
кногам віти согрі тыми одіялами класти припаркы на черево і мышкы щекотати
ноздры і употребляти другія возбуждаючыя средства мам примір інчого Інчой ситуациі повіше
наго нужно на самой перед сняти з мотуза дут єму в рот
воздух голову покрыты холодныма примочками ногы розтираты сукном омученным спірт або палінку
ту найдеме іщы як дахто затрутий напримір кобасным ядом грибным ядом ци
фосфором або шлабликами швабликы то патычкы такы з сірком знате в кіоску
мож купити <unk> грошы за пачку Сут тіж по рады якм шумит
в ухах або на кашель ге я тепер прочытам кавальчык мож повісти
Філософічно політычного тексту Авґустина Волошына о социялизмі В теперішнім времени дуже часто
чути сіє слово социялизм особливо часто говорит ся о социялизмі од того
часу коли роботникы стали орґанізувати ся і назвали ся социялістами Соєдиняли ся
они для того абы материяльну свою долю учыти но сесиі орґанізациі по
большій части достали такых водителей управителей котры сіі товариства повели против віры
против християньскых н І бо від то правда што каждий чловік желає
быти щастливым сіє желаніє вскіплено до каждого чловіка о самого Бога І
ціле котрому чоловіку вшытко єдно ци в паскудній стайни або в чыстій
хыжы Быває ци в Ряндавій нечыстій або в добрі одежы ходит Тот
лиш лінивство буде жыти і стане ся дикым Потім Авґустин Волошын критикує
социялізм зато же вышмарят боган штоденного жытя зо школы з родины і
Наконец дає думку жебы тот социялізм переоблечы християньскій социялізм сей християньскій социялізм
з любовю воює ани з ненавистю Заводит товариства спількы орґанізує робітників меньшы
господарей свободныма соєдиненіями подає силу слабій одыници а притом не одбірає од
членів ни свободу ни семейственну жызнь не віру Єк видите VIII столітя
то не лем высока красна література яку днес знаме але то нормальны
повседневны темы якы находят ся в каждым сучасным народі ци суспільности І
я долучу ся до єдной порады яку чытал єм м Пару минут
тому оддыхнийме кус послухайме музыкы чуєме ся о пару минут крадна я
брнат тьопка брєде вітна рада тьо тамна ньот а блакат тьонна ньот
аблаґат тьо єдна рандастьо <unk>em Яв <unk>orce фм ста Ясна расна ясна
я Яс я сама зна Мати A<unk> за двастьо І видайте зас
языковий гос покус днесКедула єм кус о русиньскій реклямі о медичных порадах
о Русиньскым Савуар Вівр як треба ся заховати просто стояти і так
дальше а то вшытко жебы вказати же і <unk> і <unk> і
більше років тому о штоденных справах Русины писали То може на конец
певно дахто з вас чул Александра Духновича вручаніє м якій зачынат ся
од слів Я Русин был єсм і буду Русиньскє кредо русиньскій гымн
Але може не каждий чул полний його текст Та послухайте Я Русин
был єсм і буду Я родил ся Русином честний мій рід не
забуду Остану ся його сыном Русин был мій отец мати руска всяродина
Русины сестры і браты і шырока дружына Великій мій рід і главний
миру єст современний духом і силою славний всім народам приємний Я світ
узрік під Бескідом первий воздух рускій сал і кормил ся рускым хлібом
Русин мене колысал Коли первий раз отворил рот рускоє слово про рек
на звуці Первий мій пот з молодого челатік рускым потом Япитан был
рускым ішол раз ходом в шырокый світ но не забыл своім знати
ся родом І тепер кто питаєт мя кто кормит кто мя держыт
самоє рускоє племя мою гідніст содержыт Прото тобі роде мій клену ся
жывым Богом За печальний пот і труд твій повиную ся долгом І
оддам ти кілько могу прийми тот щырий дарок прийми вот маленьку книгу
і сей писменний рядок Прочеє же не забуду Серця мойого скруху позертвити
Я твій буду Твоім другом і умру І тым Патріотично аґітуючым Стишком
о по росийскы люде дужесіпатільным Кінчут днешній языковий гокус покус тримайте ся
тепло бесідувал Демко ЕТ ЛЕМ крапка Ф м Демко Трохановскій то был
языковий гокус Покус чуєме ся о тыжден Языковий гокус покус Ци бандуристы
скрепчут бандуры А може компері Чом мож бити Усрами Што мают спільне
теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій
а днес уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што
ся находит на швецкым столі Чом дотеперішніх вібруючых мобілюк інсталюют майлі доступ
до фейсбука та майля і інчого сітьового совчыру і аплікациі Кєд хочеш
ся дашто о тым дознати сухай авдициі языковий гокус покус значыт знай
язык і вчы ся гокус покус
