Языковий Гокус Покус #67 - 21 X 2012 - Ortografia i jotacja
•
Опис епізоду
Odcinek dotyczy łemkowskiej ortografii i problemu zapisu głosek z jotacją, zwłaszcza braku litery odpowiadającej dźwiękowi „гі“. Prowadzący wyjaśnia też, czym jest fonetyczna azbuka, odwołując się do historii pisma i pracy Cyryla i Metodego.
Автоматычна транскрипция
Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компери Чом мож
мети існами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом
дотеперішніх вібруючых мобілюк інсталюют Емпайлі доступ до фейсбука та майля і інчого
сітьового совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай
авдициі языковий гокус покус зничыт знай язык і вчы ся гокус покус
Витайте дорогы радийо слухачы з той страны Демко Трохановскій і маме наступний
гокус покус языковий гокус покус в радию Лем фм Посліднім часом знате
бо і вам так же дуже єм думал о нашым правописі ортоґрафіі
І так як бы незамірено може в тот спосіб може то был
такій лем принагідний ци принагідна ні принагідны ситуациі де Мал єм дискусиі
о тым чом в лемківскым языку бракує буквы гі той буквы яка
была в церковнославяньскым языку а тепер находиме ю напримір в украіньскым языку
Має она оддати нам в писмі звукы Йота і і гі Арґументацийом
за хоснуваньом такой буквы в лемківскій азбуці мало бы быти тото же
маме Я маме є маме Ю Якы образуют выступуваня ЙоТы перед голосныма
А ци Узато і лоґічным здавало бы ся жебы Йотуваний гласний был
разом льотуваний власний якы очывидні ґрафічний знак жебы был вказуваний тіж з
інчыма гласныма напримір І гей Але кєд І та чом не О
жебы уж мати полний зостал ґрафічных єтуваных гласных то значыт я є
ю є і є Але закля перейду ґ нашым проблемам Йо і
гі або може за выміненым порядком є іо та може кус ториі
по што нам азбука одкале ся взяла і як ю клясифікуєме Ту
хыбаль повім ненавист же Перше передазбукам перед азбуком мусіла быти бесіда якой
головном цілю являло ся передаваня інформаций Ци тіж звідань комунікатів і так
дальше Але колиси хтоси подумал і выдумал же тото што бесідуєме што
передаєме собі єден другому мож записати оно товды долше тырват долше перетырват
тота інформация тот комунікат тото звіданя ци даякє освідчыня Очывидні было штоси
такє як передаваня устне де поколінями ховали ся даякы таємниці знаня мудрости
леґенды і так дальше Але з причыны ограничынь нашой памяти не все
тоты інформациі передаваны были докладні так як мало бы быти в ориґіналі
Зато і люде выдумали писмо І ту не хотіл бы м ся
розводити над тым надпочатками писма же были барже образковы представляли лем такой
дану ситуацию не были завершены даяком системом і так дальше Ци потім
єгыпетскы іроґліфы оц навднес гіньскы системы азбукы бо то нас безпосередні не
тыкат зато перейду ку близшым нам азбукам І ту жебы забарз в
детальни входити і не розводити ся за дуже над історийом хочу повісти
може так просто же хтоси колиси нашол залежніст же слові Береза І
в слові Перо най буде находят ся подібны або такы самы звукы
в березі маме два е в пері маме єдно е та може
тот акуратній звук Е все записувати так само Тым способом цивілізация выдумала
ріжны фонетычны системы записуваня звуків якы оддают бесіду ґрафічні на папери ци
інчым материялі Ту доходиме до першой дефініциі яка нам ся являт то
значыт фонетычна азбука головным Принципом оснуваня фонетычной язбукы было тото жебы єден
ґрафічний знак одповідал єдному звукови якій выповідаме В великым скорочыню так можеме
зрозуміти велику роботу солуньскых братів Кірила і Методия хоц з даякыма вынятками
але меньше більше ішло в тоту сторону жебы переложыти грецку а з
буку на славяньскій фонетычний систем Ту лем доповім же не до кінця
в староцерковнославяньскым языку в азбуці єден знак одповідал єдному звукови бо мали
сме дихтонґы ци напримір славяньскій знак у якій кус ся ріжнил од
грецкого был записаний двома знаками О але то сут лем дрібничкы спрібуйме
посмотріти на тото кус абстракцийні бо найбарже ідемі о тото жебы вказати
же напримір в лемківскым языку днешня лемківска азбука є континуантом тамтой церквно
староцерковной азбукы І в тым абстракцийным думаню слово континуант є найбарже тепер
нам Потрібне зато же язык роками віками ся розвивал змінял еволювал і
в тот спосіб першы тоты основны знакы ужы іх кількіст уж не
выстарчала жебы записати вшыткы звукы може новы звыкы якы враз з розвитком
языка ся являли І тепер коли посмотриме ой напримір підеме поглядаме в
інтернеті деякых інформаций напримір статі кірилиця та найдеме єдну головну основну статю
о тій кірлици о якій єм бесідувал яка може в більшости была
фонетычном азбуком і цілу листу азбук якых основом є кірлиця а сут
уж кус змодифікуваны Зато же през тоты рокы вікы барже коли ся
розвивали уж кус одышли меньше або більше од той основы яком была
староцерковнославяньска азбука Так лем на ранті повім же найбарже хыбаль такым фонетычным
системом фонетычном азбуком серед славяньскых кіриличных адбук є сербскій запис зато же
по його реформі актычні єден знак одповідат єдному звукови Там остали вышмарены
єтуваны Находиме такы окремы знакы як шы джы дзі ци мягкы ль
або нь якы означаме лем єдным знаком Ту лем доречу бо повіл
єм о староцерковнославяньскым же был такой фонетычным не взял єм під увагу
очывидні льотуваных бо они нам будут потрібны в другій части коли буду
омовлювал Йо ій Але жебы перед перером зробити такє резуме та Спрібуйме
повісти же маме фонетычну основу яком є кірлична азбука з ХХ столітя
і маме днеска даякы єй модифікациі в виді з запису сучасных языків
якы кєлицю хоснуют жебы свою бесіду оддати на папери Но речена уж
Ходіл пан бадырдіє засял до случні улицкі спаци там двенькы моцкраслі Пустолат
шту в карты Учкам усвідили референда рукавецькє а крізь симальпек небостра Ні
Они самує нунсла дігнет єдну сарнут сєтьну а другыт санді Ходіл пан
фатер буде діят засол насулеці Уницкі скосил там двенькы москы устолечку бансова
діграт єдну саручі а другом зіресало а сасу і каже не рад
до але подій Ємця другій синанцуй а другій синансуй <unk> Вітайте поперві
находиме ся в радию Лем фм в языковым бокусі Бокусі бесідує Лемко
Трохановскій а днеска тема файна і приємна як вшыткы з рештом дотепер
будеме днескы бесідувати о тым ци буква гі Йотувана і буква Йо
ци тоты буквы потрібны нам сут в лемківскій Азбуці Іщы до перервы
повіл єм же будеме староцерковнославяньску азбуку принимати як тоту основу од котрой
вшытко ся зачало І повіл єм тіж же днешній вид Кырлиці є
барз ріжний в ріжных языках яку ю тепер хоснуют Од столітя в
якым была выдумана кірлиця як систем запису ґрафічний систем запису бесіды товды
славяньской з обшыри македоньскых діалектів Вшыткы языкы пішли дакус в свою сторону
зато іх зріжницюваня ся збільшувало за тоты вікы бо деякы фонетычны процесы
проходили в ріжных славяньскых языках бо такых ту тепер бесідую якы хоснуют
кєлицю Тотофонетычны процесы проходили кус інакше Але мусиме знати же окрем пробы
записуваня лем фонетычні маме тоту історию і тоты вшыткы вікы якы дают
нам континуацию в правописі в принципах ортоґрафіі Жебы пояснити о што мі
іде дам примір коли сме напримір хворы лежыме в постели ту місцевій
одмінок але называючий Єднины часто вымовиме як постіль і ту маме проблем
якы записати навет в рамках єдного коріня слова в ріжных одмінках з
тото тото слово Але кєд бы сме приняли такій принцип же записуєме
Вшытко так як чуєме та здає мі ся же был бы то
лем єден принцип в правописі бо інчы не были бы нам потрібны
Але тым самым зробили бы сме іщы більший проблем бо враз зо
змінами в языку якы переходят неєднорідні Єдны бы бесідували Постіль і так
записували другы бы записували Постіль і так записували і оба вариянты Были
бы згідны з принципом же записуєме так як чуєме Лем так тумаме
примір як вымовити на два способы а як бы такых способів было
<unk> Подумайте собі до чого бы то довело як бы мусіли выглядати
словникы вданого языка де мал бы лем єден принцип але мілийоны вариянтів
Зато уж так буду кінчыл тото моє закручене выводжыня зато в днешнім
розумліню береме під увагу не лем фонетыку але тіж історичний контекст І
уж так на сам конец коли бесідувал єм о фонетычных азбуках фонетычных
языках та в днешніх обставинах детальнійше повіме же наприм лемківскій язык є
языком якій записуєме системом фонетычно етимолоґічным В скорочыню такым же пишеме як
чуєме з тым же береме тіж під увагу історичны взгляды історичний правопис
і перейдме до нашой головной темы ци потрібны в лемківскым языку в
лемківскым стандарді русиньского языка буквы Йо і Зачниме уже од той першой
на початок може одкале взяла ся потреба запису Йо Отже уж од
столітя в східно східньославяньскых языках был такій процес переходу давного є звук
О Тот фонетычний процес потім розшырил ся і напримір на польскій язык
зараз приведут даякы приміры Але был він нерівномірний до выміненых языків Перший
примір то Старославяньскє жена В русийскым языку маме дале жена в лемківскым
маме жена з притиском на перший склад але уж в украіньскым і
в польскым языках маме жона лем припомну же колиси Ж было мягкє
і мусіло мати вид жґєна аж потім стверділо доднешнього лемківского напримір жена
а вертаючы до нашой головной темы жена і жона ту докладні чуєме
перехід Ем примір в лемківскым языку того процесу рождаючий одмінок старославяньского місце
назовника он то єґо якій в днешнім росийскым має подібну форму єво
в днешнім польскым єґо значыт дале єст ту є але в украіньскым
ци лемківскым єст його Ту акуратні же выступує на початку слова тота
Йота іщы ся лишат а в середині слова Перехід Фо видиме в
лемківскым языку в такых старославяньскых словах як цірний ци жєлтий якє днес
в росийскым языку буде чорний і жолтий в украіньскым чорний і жолтий
в лемківскым чорний і жолтий Але старе є находиме іщы в такым
назывнику напримір як черниці Гей але зас вертаючы до темы Маме тот
перехід є О і звіданя як го записати Етимолоґічні історычні буде то
давне є ци пізнійше Е якє вшыткы уж годны вымовити лем як
О В росийскым языку остало тото рішене аж в десятых роках ХХ
ст і буква Йо значыт тото Е з двома крапками повинно ся
писати лем товды Коли істнує інча форма в якій не было того
переходу є О напримір всє вшыткы і всє вшытко гей але являт
ся нам то такій проблем як розріжнити коли чытат ся є а
коли чытат ся є Коли єст лем єдна форма і знают о
ній барз добрі неті росийского Але уж тоты што лем зачынают ся
вчыти можут мати з тым проблем До шыршого мовліня перейду о хвильку
але перейдме тепер до проблему буквы і Найшырше хыбаль знаме ю з
украіньского языка в якым выступує по гласных або по розділяючым апострофі напримір
в місце назовниках моі ту воі інчый примір поіхал або по апострофі
зіхати Тота буква правда выступувала в церковнославяньскым языку але был то лем
вариянт буквы і тзв короткє і фонетычной ріжниці медже нима не было
а іх хоснуваня залежало так лем од правопису од ортоґрафічных принципів Гей
і маме тоты обі буквы Йо і букву гі і як іх
найдеме в лемківскым языку Ту так наранці повім же обі тоты буквы
ввели до свойого стандарду Русины зо Словациі маючы тепер ютуваных гласных але
застановме ся тепер ци треба впровадити лемківского стандарду русиньского языка обі тоты
буквы В одріжніню до росийского языка в лемківскым перехід Фо был дуже
меньший Тепер радиме сой в тот спосіб же коли <unk> выступує як
Йо на початку слова або по гласным пишеме Йоту і О незалежні
од того ци є то давний перехід ФО ци сут то новы
слова напримір Йосиф Його ци наше кохане ради Йо або тіж Йота
бо в русийскым Йо ставиме лем товды коли фактичні є тотот історичний
перехід а самой букв Йо не хоснуєме коли сут ту сут то
новы слова а в другых примірах в нас поставиме мягкій знак і
о коли Йо выступує по согласных напримірьох місце назывник він врождаючым значыт
нього або здрібнене імено Василь значыт Васьо Но добрі і зрівнайме В
русийскым языку є специяльна буква яка Л вказує звук Йо Але не
хоснуєме Ю все З другой страны в нас такого звуку неє Але
маме принципы якы бесідуют коли пишеме Йоту і о а коли мягкій
знак і о но добрі а як то є з буквом яку
звут і десятеричне од того же мало тіж значыня цифры десят церковнославяньскым
языку тото і з двома крапками в нас приняло бы ся такой
лем по гласных або на початку слова Хоц ту уж бы м
хыбаль не был такій До кінця певний Лем самы ся мусиме зідати
ци можеме писати моі де і буде з єдным з єдном крапочком
ци і буде як гі з двома крапочками о кілько принципы останут
такы самы а фактычні дойде іщы Єден принцип коли бы сме нову
букву вели до лемківской азбукы Выкус подумайте з тым Йо і з
тым гі я зроблю павзу а мы хочує м ся одлыра Люра
ли пай Ворєшків падай Ворєскід Тонашев ора пай Ворєшків падай Ворєскідшев <unk>ю
тропе Орєш буде вас придават буде вас придават сідогредє буде вас придават
буде вас придават сіром на рембеніє Ециі хмами лян пициі хмами ля
бу Карі на архівшаль Каріі на архієвішель Каждійси ведал Каріі на архевішаль
Каріі на архевішаль Каждійси ведал Лимбора Лимбора селена лембора Лібора Лембора селена
лембора Бадагай Лорєскіль бадай Орєскід Пляшев Одвора бадагай Лопада Витайте іщы раз
по перерві лемко Трохановскій языковий гокус Покус перед павзом дал єм Вам
звіданя што думате О ситуациі коли до лемківского стандарду русиньского языка введены
бы были дві новы буквы Йо ітаю ся з тым же в
тым примірі Тепер найліпше бы была авдиция нажыво бы сте задзвонили ци
написали на ґамбокнижці або майль або нашто і знал бы м уж
вашу опінію Але як все жду вашых малів што о тым думати
Моя думка така На тепер хыбаль не треба нам тых булк зато
же історичні не мали сме іх в своім языку і не сут
нам необхідны на тепер бесідую бо не знаме як наш язык буде
ся розвивал може даякы інтересуючы Фонетычны процесы будут в будучым будут проходити
зато ідадут але направду будут чекал на вашы майліі бо може мате
інче думаня на тоту тему Повіл Вам як то є в росийскым
языку з буквом Йо Сут такы опініі в Росиі же она в
росийскым языку чужа і невотрібна З другой страны сут такы якы голшуют
конкурсы на таку языкову збытку де найдут ся найде ся найбільше букв
о вєдным речыню і мала бы то быти така стрічка такій стишок
якій бы підтверджувал Засадніст є в росийскым языку Мам іщы єдну інформацию
з кінця лютого того рока де украіньскы порталі голосили же Міністер Наукы
і Освіты Наукы в Украіні буде ліквідувал букву і вышмарудю з украіньской
азбукы Вказало ся же была то лем провокация а перша ґазета яка
о тым написала подібно цитувала того міністра якій бесідувал же В росийскым
языку неє буквы і зато і неє необхідна в украіньскым Зрештом як
мал бы повісти міністер уж недолго років остало украіньскій бесіді жытя Вшытко
тото было лем провокацийом і неправдом Для вельох Украінців тота буква гі
окрем своіх фонетычных і ґрафічных прикмет має штоси більше думам штоси такє
як в нас тото наше заднє ы і міністер хоц бы так
думал та спростувал тоту неправду Мы желаме і русиньскому языкови і украіньскому
языкови і каждому языкови в світі многа я многа є літа а
я чекаючы на вашы майлі буду уж кінчыл бесідувал Демко Трохановскій Демко
ЕТ лем крапка Фм чуєме ся о тыжден <unk> Языковий гокус покус
Ци бандуристы скрипчут бандуры А може компері Чом можме быти Русинами Што
мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы чом Кыів был
колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій одколи нашы предкы мали
уладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх вібруючых мобілюк
інсталюют м <unk> файлі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового
совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі
языковий гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус
