Языковий Гокус Покус #86 - 7 IV 2013 - Gramatyka łemkowskich czasowników
Еп. 86

Языковий Гокус Покус #86 - 7 IV 2013 - Gramatyka łemkowskich czasowników

•

Опис епізоду

To odcinek audycji „Językowy Hokus Pokus“ z 7 kwietnia 2013 roku. Prowadzący omawia w nim zagadnienia gramatyczne języka łemkowskiego, zwłaszcza końcówki bezokolicznika oraz czasowniki posiłkowe. W audycji pojawiają się też przykłady użycia czasownika „byty“ do tworzenia czasu przyszłego złożonego.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компері чом мож
меб быти Русинами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти
грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым столі
чом дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового софтвару і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
сухай авдициі Языковий гокус покус значыт знає язык і вчы ся гокус
покус Витайте дорого радийо слухачы З той страны Демко Трохановскій як все
в неділю вечером в радию лем фм языковий гос покус авдиция для
любителів языка авдиция языку і так дальше і так дальше зо што
хто слухат знає Іде яр моі дорогенькы іде весна то тіж така
яр єст ся з чого тішыти зато же уж цілком мі омерз
знул тот сніг тота тогорічна зима Повім вам же она добра часом
тота зима як уж по тій осени жыдеме того бюлого жебы з
неба курило товды шы нам ся цкне за святами і вшыткыма емоциями
з нима звязаныма Так ци так як в вершы Кєд добрі памятам
Миколая Нодя сніг ся топит май приходит загорідочкы родят квіточкы пташата в
гаю сой чырчыркают Але не зато о тым бесідую а зато же
знам же добра хвиля літня ци ярня хвиля можут быти конкуренцийом до
слуханя радия лем фм Зато уж тепер дострійте мобількы дострійте таблеты бо
і на них мож слухати наше радийо і на спацері в вечернім
недільным спацері тіж мож языковий гос покус даде послухати Але лиш сме
тото перейдме до нашых языковых справ і проблемів Од бодай двох авдиций
бесідуєме о інфінітиві як ся розвивал в істориі языка а то вшытко
зо справом майля нашого слухача якій звідувал о ненорматывны кінцівкы інфінітивів закінчены
на ц глядац писац служыц Ото сме сой уж оповіли же єднак
в лемківскым языку нормативном кінцівком буде кінцівка ты або чы то єст
ходити робити печы стеречы а тото кінцівкы на Ци то лем діалектичны
спільны для словацкого і лемківского языків формы При нагоді інфінітивів пришла мі
на думку така тема як спомагаючы часослова то єст такы якы мают
функцию дополнити інформацию до уж заміреного чосослова в речыню а при тым
тоты вспомагаючы часослова не мают такого значыня як своє основне перше напр
возме сой такє чосослово як мати Його основне значыня Я мамы тымаш
Я мам книжку тым аж зошыт і так дальше Але кєд будеме
го хоснувати в речыню такым як Я мам дашто зробити та його
значыня тото первістне тото перше основне значыня в тым акуратні речыню ся
затратит І жебы дакус язык поґімнастыкувати то речу же тото основне значыня
не буде мало значыня В індоевропейскых языках в більшости здає ся мі
же будут то то то то то то то то то то
тоты вспомагаючы часослава то будут быти і мати В анґлийскым языку напримір
маме <unk>rem і маме <unk> і і і і і і і
і і і іх формы тіж в німецкым маме хабен зайн або
верден з якыма твориме минулий і будучий часы Але і в тых
двох приведеных языках німецкым і анґлийскым маме тіж модальны часослова якы можут
мати тоту вспомагаючу функцию Ідучы до лемківского языка маме такых Часослів пару
зачниме од того найбаже розповсюдженого в індоевропейскых языках од часо слова быти
Спомагат він творіня напримір будучого зложеного часу І так наступний Світовый Конґрес
Русинів буде проходил в Підкарпатскій Руси Буде проходил заран будеме істи полудинок
в реставрациі бо мама поіхали до діда напримір будеме істи В тых
двох речынях замірено дал єм приміры в множыні і вєднині або на
оборот в єднині і в множыні Певно сте спостерегли же творіня будучого
зложеного часу з часословом Быти кус ся ріжнит в єднині і в
множыні буде проходил І будеме істи В єднині буде проходил маме особову
форму часослова быти то буде третя особа єднины і форму минулого часу
другого часослова проходил Кус інакше твориме в множыні зато же будеме істи
як уж певно знате твориме з особовом формом часослова быти і форма
додаєме форму інфінітива другого часослова Зато запамятайме же будучий зложений час твориме
вєднині з особовом формом часослова быти і формом минулого часу другого часослова
а в множыні особова форма быти і інфінітив другого часослова А жебы
не попутати єднину з множыном вартат сой заспівати співанку зродили ся теркы
за горами підеме на них з кошыками будеме торгати будеме ламати з
конарями Спомагаюче часослово быти даме тіж в примірах так бы м повіл
атмосферичных часослів або поры дня Возме сой такы часослова як дніти вечеріти
змеркати ся або тоты часосова звязаны з хвильом курити і ляти Такы
часосова хоснуєме з третьом особом єднины В середнім роді напримір дніє вечеріє
курит ліє змеркат ся при чым підмет в такых речынях є конотуваний
додумуєме ся же оно дніє оно ліє оно курит і так дальше
І зато тіж коли будеме хотіти хоснувати будучий зложений час до тых
часослів та даме особову форму быти вєдненій в третій особі і даме
часослово буде ляло буде Курило буде вечеріло змеркало ся або дніло І
мам іщы єдну заувагу до часослова Быти навязаючы до Майля панайте пана
Ярослава якій писал уж пару тыжнів тому назад же якоси чудачні злучыт
форма минулого часу коли поминеме часослово быти напримір Я зробил Я пішол
Я гварил і так дальше ту одповідаючы пану Ярославови і звертаючы увагу
вшыткым слухачам маме примір о якым уж єм колиси бесідувал при нагоді
здвоіня або здублюваня підмету в речыню Як знаме в лемківскым речыню може
быти лем єден підмет якій вырозиме назывником місце назывником або час од
часу особовом формом часослова быти Зато коли повіме Я робил єм я
пішол єм та здублюєме підмет буде Я і єм А то уж
о єден підмет в речыню задуже І ту треба запамятати на все
же нормативном формом минулого часу все в такых примірах буде Я зробил
або зробил єм Я пішол або пішол єм Я ходил до школы
або ходил єм до школы Ту знам же часом мож попутати зато
же подібны формы сут в польскым языку якій нас окружат але о
кілько язык є жывом сфером та даякы ґраматичны формы сут тверды желізны
і не до зміны а принаймні на тепер Но добрі бо час
жены а маме іщы до омовліня пару вспомагаючых чесослів зато дайте ся
запросити на хвильку музычной перервы а по ній будеме іти дальше будеме
іти зложений будучий час Ґмідат І витайте по перві дем котрохановскій языковий
гокус покус лем в радию лем фм Днес бесідуєме о спомагаючых часословах
перед перервом бесідували сме о часослові быти Я ту лем іщы словечко
доповім до звіданя пана Ярослава нашого слухача о хоснуваню особовой формы часослова
быти в минулым часі Хоц так правду повісти хочу дати примір з
теперішнього часу той формы яка в польскым языку звучыт як творячий одмінок
назывника яйце Я єм повіме лем товды коли оне єм буде выступувало
як присудок в речыню І то такой лем товды коли тоту еґзистенцию
Будеме хотіти даяк підкрислити значыт Я єм Я еґзистую Я істную Ям
ту стою перед вами як в Духновичовым творі Я Русин был Єм
і буду Я Русин был Я Русин єм я Русин буду О
і навет пізнійше єст Я родил ся Русином а не Я родил
єм ся Русином Я родил ся Русином без спомагаючого часослова быти Гей
і то тілько о тым вспомагаючым часослові Быти перейдме може до інчого
Маме такє часослово мати не путайме з назывником Мати ходит мі о
часослово мати Я мам ты маш але в його спомагаючій функциі зато
в реченю не буде мало свойого первістного основного значыня Возме сой даякій
примір я мам зробити задачу мы маме піти заран до школы дітина
має зісти полуденок Як уж певно чуєте тото взмагаюче часослово мати підсилює
повинніст До чогоси і очывидні можеме хоснувати в будучым і в минулым
часі тіж так само як і в теперішнім Я мам дашто зробити
я буду мал дашто зробити туж маме два спомагаючы часослова Або в
минулым часі я мал дашто зробити Як певно чуєте часослово спомагаюче часослово
мати вяже ся все з другым часословом в інфінітиві Ту мам іщы
єдну заувагу до минулого часу бо маме такє речыня Ваньо мал вчера
повісти реферат і ту можеме кус на два способы зрозуміти такє речыня
Мал повісти і не повіл але кєд може кус зміниме тот примір
кєд повіме же Ваньо вчера мал повісти же птахы уж помалы злітуют
на Лемковину семантична ріжниця в тым є така же в першым примірі
мал повісти реферат тычыт ся повинности же мал повісти і не повіл
або мал повісти і може фактычні го повіл але в другым примірі
мал повісти же птахы уж злітуют Лемковину спомагаюче часослово мати не тычыт
ся Повинности а того же ся додумуєме же хтоси нам повіл же
він мал повісти о тых птахах же злітуют на Лемковину За тоту
як видиме часослово мати в своій вспомагаючій функциі односит ся до Або
повинности або до вантпливости При нагоді наверну іщы до нашых атмосферычных часослів
або до часослів звязаных з пором дня і ту будут они выступувати
з оспомагаючым часословом мати як плян ци проґноза заран має курити Позаран
має ляти о годину має вечеріти змеркати ся дніти Є мам іщы
єдно часослово модальне часослово мочы і зато о ним споминам бо часом
можеме го замінити інчыма словами Я не можу того зробити але можеме
повісти Я не годен тото зробити я не в силі тото зробити
Ты можеш ся тото навчыти Ты годен ся навчыти або ты в
силі ся тото навчыти Зато на тых примірах можеме видіти богатство языка
і не мусиме ся сперати лем на тым модальным часослові моч О
іщы єдно поломі на думку мам ту записане о зложеных часословах напр
іти спати іти лігати класти ся спати задумати зробити або рішыти зробити
Як видите сут часослова якы конструєме при помочы двох часослів Я іду
спати іду лігати мы рішыли сме зробити дашто запрашам на музичну перерву
май кырпат ґелеґтали і ды пульс вы Дізиш дайзиш стала Лейнольд Мarti
том дойн том до финте єра еке тіна дамте майнен Хоу да
де і тіє світ гарцыным тым траґєс тізиштат Быліян дом дом домиян
дом дом дом І витайте остатній уж раз з днеска кінчыме малы
днішній языковий гокус покус кус єм старал ся приближыти тему спомагаючых часослів
Мам надію же Вам ся дакус тото полюбило Не забывайте писати не
забывайте звідувати не забывайте выдумувати ріжны темы то был языковий гокус покус
бесідувал Демко Трохановскій Демко ЕТ Лем Крапка Фм Тримайте ся тепло не
забывайте о слуханю нашого радия Чуєме ся о тужден Языковий гокус покус
Ци бандуристы скриптут бандуры А може компері Чом мож м бити Русина
Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы чом Кыів
был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы
мали ладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх відруючых
мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового софтвару
і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі Языковий
гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус