Языковий Гокус Покус #96 - 30 VI 2013 - Łemkowskie przymiotniki
Еп. 96

Языковий Гокус Покус #96 - 30 VI 2013 - Łemkowskie przymiotniki

Опис епізоду

W odcinku „Językowy Hokus Pokus“ Demko Trokhanovskyi odpowiada na pytania słuchaczy o lemkowskie przymiotniki i inne formy odmiany, zwłaszcza o ich zapis i wymowę po niektórych spółgłoskach. Wyjaśnia, skąd w takich formach bierze się średnie „ы“ oraz jak na dzisiejszą postać języka mogły wpływać dawne zmiany fonetyczne i języki sąsiednie.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компері чом мож
меб быти Русинами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти
грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым столі
чом дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют емпі файлі доступ до Фейсбу та майля
і інчого сітьового совчыру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым
дознати Сухай авдициі Языковий гокус покус значыт знаі язык і вчый ся
гокус покус Витайте дорого радиослухачы з той страны Демко Трохановскій Значыт єст
неділя вечер <unk> вечер і маме языковий гокус покус в радию ЛЕМ
фм Повім вам барз ся тішу барз ся тішу з того же
по остатнім проґрамі постатньой авдициі по остатнім языковым гокусі покусі Якысий мішок
ся отворил мішок з маілями од вас од слухачів Може зато же
мішок то дрібна форма суфіксальным способом од міх з суфіксом ок А
кєд сте тыжден дозаду слухали языковий гокус покус бесідували сме о похідных
од міха словах такых як міхыр Міхырина Міхырча і інчы Але одповіди
на вашы зіданя зачнут слуха якій пише же не має часу слухати
языкового гокуса покуса Бо як раз є товды в роботі а в
архіві радия лем фм тяжко архівальны авдициі языкового окуса покуса найти Дякую
за тоту інформацию я сам зачудуваний чом так є провірил єм гей
матерацию постарам ся жебы неодолга вшыткы языкового кусу покусы якы минуле мож
было найти в нашым архіві Гай покра памятам наш слухач звідує о
таку річ не буду чытал з змісту Майля лем приведу його сенс
Чом в лемківскых придавниках з основом на шыщы жы і чы пише
ся середнє и а писали сте мі колиси же потыхы по тых
буквах натуральні выступує і або заднє ы то може так нич одповім
та речу же вартат слухати языковий якус покус бо дал бы м
сой руку ба обі втяти же уж єм о тым бесідувал в
языковым акусі по кусі Але гей повторити все мож при тым іщы
Я перепрошу кєд м не написал о вшыткых аспектах давно як сме
ся розписували може мі даде втекло Насамперед спрібую опорядкувати Маме дві ґрупы
согласных якы час то подібні ся заховуют як іде о фонетычний аспект
але не все зато перша ґрупа то є кыґ гыхы і друга
ґрупа то єст Чышы і Ж Днес омовиме тоту другу ґрупу зато
же В першым премєрі перша ґрупа по ній все будеме мати в
придавниках кінцівку І легкій другій тихій о і не находжу жадного придавника
з основом на ґыл Але як знаме злук ґы в лемківскым языку
в своім часі такой цілком выпал з фонетыкы а потім зазверну Іщы
єдно бесідую о придавниках але так направду іде о вшыткы слова якы
одмінюют ся за парадиґмом придавника то єст порядковы чысловникы місценазывникы Ци часопридавникы
Порядковий чысловник то перший часопридавник то ідучий а місцевник присвійний місцевник то
мій твій бабин Оленин Ци Дідів Хоц одраз речу же днес місценазывникы
не будут нас барз інтересувати Тілько лем запамятайте же кєд бесідую о
придавнику та іде мі о вшыткы ґраматичны формы одмінюючы ся як придавник
і помалу може зачну одповідати бы част нам летит В архаічній писовни
яком выражена была давна вымова придавників мали сме в ґрупі Ш і
Ж кінцівку ый через заднє ы і напевно мала она форму першой
нашой вражой ци ідучой Але здає ся мі же днешня вымова і
днешній запис через середнє ы Перший нащий вражый і ідучий мают своі
причыны і своі початкы по перше в заниканю єты на кінци придавників
бо уж часто єй не чуєме напримір першы нащы вражы ідучы і
так дальше І друга справа чом вымовиме і запишеме через середнє ы
то напевно влияня окружаючых нас західньославяньскых языків польского і словацкого зато хоц
В писмі хоснуєме іщы Йоту на кінци придавників то середнє приближыло ся
в писмі до фактичной вымовы Но і тепер фактычна одповід Придавникы і
слова якы одмінюют ся як придавник мают основу і кінцівку Зато коли
выріжняме дві кінцівкы мягку і і тверду і бесідую очывидні о нормативных
кінцівках то Не змінюют ся они навет зо згляду на закінчыня основы
З той причыны і Перший і нащий і вражый і ідучий будут
мати тоту саму кінцівку придавника як і робітний веселий іскрытий значат через
середнє І Так лем доповім же Русины на Словациі і Русины на
Підкарпатскій Руси іщы хоснуют стары нашы кінцівкы закінчены на ой через заднє
ы Повім вам так уж може кус приватні же в часах коли
наше красне найкрасше в світі заднє ы заникат в вымові передовшыткым з
охотом привернул бы м в правописі заднє ы В придавнику Но але
язык то проґресивне явиско Зато можу сой лем хотіти Хоц може ні
як ґазда того проґраму як ґазда той авдициі можу хыбаль вшытко Бо
о кілько скоро ідучий час нас жене та заповім перший короткый музычний
твір як перерывний до нашой авдициі украіньскій хоц ні лемківскій але з
чужом вымовом Война в Горі Лемкі і Іванкого Чорноброви Лемского бісого Русайду
Тайсвого байду лемского бісо Русайду Тайсвого Вітер віє Еба шаплони та Іванка
Серце полит Лем свого біздого Русайду тай свого милого Дайду Лемсмого біздого
Русайду тай смого милого дай <unk> Лемкого віце милом А я люблю
Угу Іван кого ба Іван кого душа моям свого дізофы зайду Песвого
Емилогой лем свого заіду тесловом Но і маме поперві дем котрохановскій языковий
го кус покус так єм ся кус застановит ци языковий ци языковий
але гей бесідуйме в лемківскым стандарді русиньского языка най буде языковий гокус
Покус То так лем вертаючы до нашого звіданя од слухача сперед перервы
а тепер другє звіданя одслухача якій варит же слухал языковый гокус покус
остатній си може слухат што тыжден Туж зо змісту майля не можу
дойти так ци так зіданя Ци в лемківскым языку іщы маме Кличучый
од інекциі уж го неє Кличучий тотот семий одмінок якій як мі
ся здає за майльом нашого слухача не все хоснуєме но бо Андрий
лед за пивом така горячка вытримати не мож Богдан то дай спокій
тото не піде в радию Лем фм Павел Ты мя чуєш Олена
Але ты фалечна І так вельо примірів можеме сой ту привести Хоц
по правилам винно быти Андрию Павле Богдане Олено Але заниканя кличучого одмінка
в славяньскых языках то не лем проблем лемківского русиньского языка Возме сой
примір росийского языка в якым уж нияк такой кличучой одмінок не істнує
остал ся лем в нащадковій формі ци тіж украіньского де з причыны
мож повісти шыршого діапазона поділений є на східню обшыр його хоснуваня ци
західню де стерают ся два ріжны стилі Коли возмаме сой польскій язык
маме Подібны проблемы як і в лемківскым русиньскым языку при чым зачынат
ся тот проблем такой в іменах бо коли выйдеме поза іх обшыр
будеме видіти же кличучий одмінок в лемківскым русиньскым языку добрі ся має
Жено моя повіст муж або мужу мій повіст жена А ту стій
корова як свія Лемковина колиси будздрава землице як є в народній співанці
ци може інчый примір ци Лемковино Лемковино в Пєсі Андрия Копчы або
Лемковино Лемковино так тіж зачынала ся стрічка співанкы Михала Сондовича Земльо моя
Дольо моя якы можеме найти так в народній творчости як і в
сучасній авторскій Але так конкретні повісти то хоснуваня кличучого одмінка в языку
залежыт лем од нас І хоц в даякых примірах видно тенденциі же
тот кличучий одмінок Кус звучыт нам може ненатуральні може якоси так чудачні
то рекомендую не бояти ся той формы бо є она барз але
то барз правильна ани кус архаічна Зато Андрию Петре Петрусю Павле Павлю
Демку Дамяне Мирославе Мірку Ганцю Ганичко Олено Оленко Оленцю Оленочко Марийо Марисю
Марічко маме кличучий одмінок зато треба го хоснувати А я специяльні для
тых вшыткых імен і не лем і вшыткых якых єм не вымінил
дедикую тоту співанку Душко моя А ти было а ти была што
сдумала Ґєт зо єх вечер ґет зоіх вечер зо мном спаля Тота
єдна думка моя чети не мія я не твоя душко моя Бота
єдно думка моя же ти не мі твоя дучко моя Чого єш
ся чого єш ся погнівала Коєш шыро коєш шыро не думала Забудь
меля до гніваня бо то было на прощаня душко моя забыла дзьмила
до гніваня допило на прощаня до шкоя Водых думало котых думок дерце
воли то но двоє тоно двоє люба Моя любов надлем теба наход
людвом ви до мене тужко моє Моя любов на длям тебе нахыд
людвом ви до мене нара ля на ра на но на но
Думам же вам ся сподабал тот музычний перерывник душка дрібна форма од
душа і кличучий одмінок Душко душко моє Мы дальше находиме ся в
языковым гукусі покусі в радию ЛЕМ фм А я наконец лишыл єм
собі таку вышенку на торті А кєд думате же тот фразеолоґізм є
напримір польскій то пові вам же ніт єст тіж в анґлийскым языку
Зато послухайте днешній черонi Нагнеска тіж мом пару лексикальных проблемів напримір інтересуют
ня такы слова як збентежений ветохне рендилювати не хыруй думам над реляциями
слів фефрати бляндати жуграти лябздати поплітати ляпати дудрати або цицерковне девеліти буде
звязане зо словом здзебеніти В словниках маме блуды а додатково тоты з
Украіны сервуют нам польонізмы Маме такы смішны буды де теля сикат корову
а повинно быти сисат або цицят Листопад тлумачат же то паздерник а
в квестийонарию одповідьом на госло худобний маме сусіда Я займу ся медже
тыма двома остатніма дякуючы за файний Примір тых блудів бо дакому ся
здавало же як назвати сусіда як пришол даякій науковец до словека і
хотіл зберати лексику і до кінця не пояснил о ж то му
іде та на зіданях тотой сусід одповід была Но худобний худобний І
так Днес маме тлумачыня Сусід Худобний Але я верну до того до
той части речыня деє звіданя або Думка думаня над часословом Здзебеніти Здзебеніти
то як бы речы по днешньому змерзнути перемерзнуты так промерзнуты до кости
І ту повім же в старославяньскій обшыри маме часосово дібіліті якє в
лемківскій обшыри реалізувало бы ся яко дебеліти якє в днешніх славяньскых языках
має значыня грубіти сталати ся тугом Але іду ґу приведеному примірови Здзебеніты
маме в старославяньскій обшыри часослово Дібєті і тіж завершений вид Дібнуті і
ту здає ся мі найдеме одповід на наше звіданя до земеніти бо
в болгарскій языковій обшыри значыты тото чаіти ся ци сідити причаєным в
росийскій діалектычній обшыри маме сідити долго над дачым сідити долго в єдній
Позі часослово дебіты односит ся тіж до звірят якы сідят причаєны жебы
зловити жебы зімати даякє інче зіря жебы го зісти І вкінци в
околицях кауґы над ріком оком в Центральній Росиі якій о єй европейску
обшыр є записане часослово дебіты в значыню мерзнути ци коченіти І хоц
ту маме уж одповід же лемківскє ззебеніти змерзнути має тіж реалізацию в
інчых просторах славяньской загальной обшыри то повім же здебеліти старе здебеліти має
значыня не лем згрубнути але і застинути што в виді нашого ззебеніты
могло бы мати консеквенцию замерзнути Зато кєд бы підсумувати моє днешнє ґаданя
то здзебеніти в значыню змерзнути може мати подібне значыня в інчых славяньскых
языках то єст сідити в єдным місци од того можеме мерзнути чаіти
ся в єдным місци о того тіж мож змерзнути ци тіж застывати
в значыню замерзати І так уж цілком Доцяп но направду на конец
чом здзебеніти а не здебеніти як бы то вказувало на старославяньскє походжыня
Отже перехід м д в дз перед давным є днес можеме повісти
Е барз часто проходил в західній части Лемковины зато і в моій
кыханій бівцереві бесідували зелений заміст зелений або гора яку певно вшыткы знают
як дзилярку іде напевно од зиляркы од зіля од зіляркы а жебы
сте не думали же то лем така локальна фонетычна прикмета та дам
вам примір переходу з Вдз до літературного лемківского языка в примірі дзеркало
думам же сме заслужыли на кавальчык перервы і доброй файной музыкы Шлявит
ся повы лице ребре вселід пицьо дитками Румяна як полю нит ся
в хусці косы колосками А з неі з нік нищечком собіде собіде
і стежечку пословачку до розмову кладей шля дівит ся пову ли серебре
взріли цьовідками Розповід мені дівці но в тоти як тебе звати Е
уся твоя родина де твій батько іде мати Розсловіт мені дівчыно куди
ідеш Куди ідеш добле в телі торбиш шын сеш шын сель а
за так не одцеплю задачом мусиш одрицяти Як багато буде знати то
на завтра єй роздане Імо єднакы цудне скажы не запамятаєш А уста
моя роде надає єст сама бо ні пантинтанін ненькы вже на світі
не мандер на хлебеном бомкін лем мают Ци приписана вродила дзиво корів
не рожела Чыстицю посварила дзива дорогова поскупли ла самове такотка шоя є
задала же треба звытками спыґла змесла чого ми дошмоцюжых люля горі нами
за горо не має там мазла бурка не серце Яз роби на
сваса не знаю я на віс ся дістину ґеміси лязва палянти волоци
лафи зна ся майоці но То был бурдон няйновша платня а тепер
є языковий гос покус Демко Трохановскій в радию Лем фм Коли м
повіл на початку днешньой авдициі ся тішу ци може ся там радую
уж не зна або ся выселю най там буде уж не входме
в деталі хоц відомо же синонімы то богатство языка вшытко єдно тішу
ся же пишете же маме о чым бесідувати бо вірте мі бесідувати
є о чым А і Для кого Для вас так і для
вас є створений майльовий адрес демко есдайте ся пиште як дотепер я
охочо буду ся занимал Вашыма проблемами кєд лем останут в обшыри языка
і на днес то вшытко бесідувал Демко Трохановскій то был языковий гокус
покус в радию лем фм чуєме ся Ото жде Языковий гокус выкус
Ци бандуристы скрипту бандуры А може компері чом мож мыти існами Што
мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы чом Кыів был
колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій одколи нашы предкы мали
ладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом дотеперішніх відруючых мобілюк
інсталюют емпі файлі доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового соферу
і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі языковий
гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус