Языковий Гокус Покус #109 - 13 X 2013 - Czasowniki bezosobowe
Еп. 109

Языковий Гокус Покус #109 - 13 X 2013 - Czasowniki bezosobowe

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest bezosobowym czasownikom w języku łemkowskim, używanym do opisu pogody, pór dnia i zmian w przyrodzie. Prowadzący wyjaśnia je na przykładach takich jak „studenié“, „hýrmit“, „rosyt“ czy „zmerkat sia“, pokazując też różnicę między formami niedokonanymi i dokonanymi.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компері Чом не
мож мам быти Русинами Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме
вылічыти грошы чом Кыів был колиси східньословяньскій а днес є уж чысто
лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым
стилі Чом дотеперішніх віґруючых мобільюк інсталюют ембты файлі доступ до Фейсбу та
майля і інчого сітьового совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати сухай авдициі языковий гокус покус значыт знай язык і вчый
ся гокус покус Витайте шановны радийо слухачы з той страны Демко Трохановскій
радийо лем фм і як што тыжден в недільний вечер языковий гос
покус Повім Вам же тяжкє жытя чловека якій занимат ся языком або
думат о языку бо тото думаня іде но мож повісти штоден непристанно
перманентні І так єм сой думал як бы зачати тот днешній проґрам
і же навязу до осены яка за вікном уж є холодно уж
чути же літо ся скінчыло і же іде зима і так дальше
і так дальше І з тым вяже ся такє часослово як студеніты
ци постуденіты Досе не мам кус більше конотаций але о тым потім
маме студеніти незавершений вид і постуденіти завершений і такє часослово належыт до
такой ґрупы часослів якы вказуют на стан стан природы стан дня стан
світа якій нас окружат Зато сміло можеме речы же Пришла осін і
уж постуденіло але в незавершеным виді повіме напримір пришла осінь і уж
скоро студеніє то єст амплітула уж дост велика за дня іщы дост
тепло Але вечером уж барз студено того рода часослова якы тыкают ся
стану ци окрисліня описаня даного стану природы світа хвилі т і так
дальше іх єст дуже більше і маме дозвеликє богатство в лемківскым языку
З такых неособовых часослів ну найбарже хыба знане і они сут неособовыма
в вельох языках не лем славяньскых єст часослово ліє І хоц такє
часослово має катеґорию особы бо мож повісти же оно ліє за парадиґмом
одміны але напевно не односит ся до той конкретной особы лем до
неособового стану природы Ту в залежности од того як ліє ци славо
ліє ци барже більше ліє можеме хоснувати такы часослова як Росит одросы
такій дрібний дощык а може поєдны краплі ідут з неба такы як
напримір перед бурьом коли гырмит о і ту наступний наступне неособове часослово
герміты і нич прийде іщы Порядний дощ поєдны краплі такы як на
росі на нас падают Зато росит Але тоты краплі можут быти іщы
меньше як на Росі Можеме повісти же Ситит здає ся мі же
коли ситит то тоты краплі сут дрібнійшы такы як бы іх через
сито пропустити На тот момент як раз до головы приходят мі лем
три тоты часослова якы тыкают ся дощу значыт ліє Ситит і росит
але знам же буде іх дуже дуже більше кєд мате выдаякы пропозициі
высылайте до языкового куса пакуса на Лемко ЕТлем крапка фм охочо собі
такы запишу жебы м на другій раз памятал О але кєд ліє
та і може курити курит тіж єст неособовом часословом мякій якє ся
односит до стану хвилі стану погоды Зато студеніє або гырмит о наступне
мі пришло на думку блискат ся курит і так дальше Маме тіж
неособовы часослова якы односят ся до так повім скорочыню поры дня І
так як літератском уж повісти за Петром Мурянком ден ся долол клонит
То на наше просте штоденне можеме речы Змеркат ся змеркат ся то
значыт іде ґу вечерови стає ся штораз темнійше єст штораз меньше світла
іде вечер іде ніч А кєд ден ся дол клонит змеркат ся
то значыт же Вечеріє наступне безособове часослово Іде вечер ден переходит в
ніч Так мож скорочыню речы І ту консеквентні мож з аналоґійом дати
примір наступного безособового часослова то єст дніти то єст в другу строну
коли ніч переходит в ден Студенты певно нераз спостерегли коли вчыли ся
до сесиі мали іспыт долго ся вчыли І смотрят у а ту
уж дніє Свитат мож речы інчым безособовым часословом або інчий примір коли
о певно каждий мал раз бодай лем в жытю же забава ся
скінчыла вышол з дискотекы з інчой імпрезы з гуляня А ту уж
дніє іде ґу дньови настає рано ніч змінят ся в ден сходит
сонце І так дальше і так дальше Ліє росит ситит Курит ци
студеніє гырмит і блискат ся змеркат ся вечеріє дніє ци свитат то
вшытко безособовы часослова І кєд зачал єм од осены обіцял єм другу
конотацию як іде осін певно сте днес Чули в радию Лем фм
якє нажыво высылало реляцию з лемківской осены яка проходила в Рускій Бурсі
ажебы быти коректы так направду з лемківской творчой осены тогорічна імпреза гостила
кашеву кашебского творцю што значыт же уж барз пошырюєме окрем русиньскых лемківскых
творців трафляли ся і Украінці і Полякы але кашеба здає ся мі
перший раз а бесідую о тым зато же статус кашебского языка як
реґіонального языка кодифікуваного языка вымагат підпертя в літератскій творчости в ґазетах книжках
і напримір радию бо і такє кашебы мают Но так я лем
хотіл Короткій вступ зробити о тых безособовых часословах а як семі кус
з тым зышло то зробме сой кус перервы а кєд бесідуєме о
сени о лемківскій творчій осени та може в тій перерві запропоную Вам
сусанну і слова Богдана Горя Антонича лемківского поету родом з Новиці якій
писал в украіньскым літератскым языку Опы нові Жона Істям Обсманы молоды приказ
мяс польскы Васт простаюте єданы сет руч Мову Женю діж знащыным спивом
коси ци не шырокы шо змесы Хлопцы на сонцым на плечах іх
хоче за вчыня конче Бід весели воріт ключа Драфин скочыт сонце не
мо сполокане лоша Рзве Кучмаскєты Записуют початок дня Запряшы сосце до телі
Натридви іду веслі шырокій шлях Витайте по поперві Лемкотрохановскій языковий гокус Покус
в радию Лем фм Тепер перейду До такой темы може не темы
але м роду гно як будо повісти Так ци так Перейду до
одповіди на ваше звіданя бо за остатній час кус такых звідань сте
выслали То летиме за порядком як має быти попри того ци може
попри тому Звіданя короткє але барз цікаве зато же тыкат проблемів выбору
одмінка якій маме по приназымнику попри Найперше мусиме знати же Тот приназывник
попри складат ся з двох приназывників по і при того рода конструкция
звана єст зложеным приназывником складат ся з двох або більше приназывників напримір
споза зза попід посеред і так дальше то єдно другє то тото
же приназивникы в тым і зложены приназивникы мают окрислены одмінкы з якыма
ся лучат А в такій ситуациі як зложений Приназывник правильным одмінком буде
тот якій лучыт ся з остатнім членом того зложеного приназивника то значыт
кєд маме попри то єст два приназивникы по і при єст остатнім
членом того зложеного приназивника зато знаючы же Приназывник прилучыт ся з місцевом
одмінком напримір при нагоді при надіі при корові при коню при вікні
зато одповідаючы на звіданя якій одмінок будеме хоснувати рождаючий ци даючий повім
же ани тот ани тот лем акуратні місцевий Але єст єдно але
Єст така співанка єдна стрічка в якій чуєме добрі тому шугайови што
ся женит приняньови ци привідцьови І хоц знаме же приназывник При получыме
зо звіданьом при кым при чым та форма няньови ци вітсьови єст
формом даючого єднины Ту як ся мі здає можеме мати два проблемы
перший то такій же давна одміна жывотных назывників мужского і середнього рода
не мала суфікса ов Бесідуєме ту о другій одміні назывників І товды
назывникы той одміны вдаючым єднины мали Формы такы як напримір кому чому
няню брату сыну коню чловеку Такы формы другой одміны остали ся лем
в нежывотных формах середнього роду напримір кому чому вікну кому чому сонцю
кому чому відру а другы формы той одміны то єст вшыткы мужскы
насивникы і жывотны середнього роду достали вдаючым суфікс Ов Зато днеска маме
няньови братови сынови коньови чловекови столови домови ци хвостови І кєды смотриме
на стары формы даючого кому чому няню кому чому чловеку кому чому
сыну та мали они В місцевым одмінку таку такій сам вид при
кым при чым при няню При кым причым при сыну при кым
причым при чловеку Зато і через аналоґію приназывник при міг быти хоснуваний
в даючым одмінку при тій самій формі даючого і місцевого Так ци
так треба памятати же приназывник при лучыт ся з місцевым одмінком а
я хочу іщы при нагоді навернути до нашого зложеного приназывника Попри кєд
сме уж рішыли же в такій ситуациі хоснуєме одмінок якым рядит остатній
член того зуженого приназивника то я іщы чыплю ся першого члена по
якій сам може тіж быти осібным приназивником Давнійше приназывник По лучыл ся
лем здаючым одмінком Што можеме спостеречы в такых примірах як по мойому
по твойому по свому по нашому а чуєм тіж колиси форму як
раз на весілю же выпєме поєдному хоц думам же уж леска так
не повіме Але і ту здає ся мі діє аналоґія і з
причыны вельох подібных форм даючого і місцевого Давний по якій лучыл ся
лем здаючым днес нормативні лучыт ся окрем тых форм очывидні о якых
єм рюк лучыт ся з місцевым одмінком І зато будеме мати по
столі по дому по ним помі і так дальше Ой припомнул єм
сой єдну пословицю в якій єст іщы давна форма по здаючым того
квіту дост по світу в того родля фразеолоґічных выражынях іщы дост ся
добрі має тота стара форма предовшыткым же єст фразеолоґізмом але з другой
страны має іщы рим світу до квіту Днес бы сме напевно повіли
того квіту дост по світі то єст по з місцевом одмінком Я
іщы лем речу так ґу тій темі же нереґулярны Формы дозначыт такы
якы кус сут против языковым процесам ідут часто за аналоґійом о котрім
рюк то сут тоты приміры змішаня одмінка сприназывника При але другым приміром
якій тіжку звяже ся з аналоґійом єст частота хоснуваня даной формы даного
слова Зато тіж коли приназывник поколиси лучыл ся лем здаючым одмінком з
часом Коли більшіст хоснуючых даний язык лучыт по змісцевым то зстає ся
оно нормом а давнійшы формы трактуваны сут як архаізм Тотілько з того
звіданя мам іщы єдно звіданя Ци мож пояснити вымову звуків якы одповідают
букві Л коли єст то вы коли лы а коли росийскє л
або польскє л ци іщы інчы напримір робила робили А што З
лавком Для мене є то єдна з найбільшых загадок в лемківскым языку
гей і для мене єст то кус загадка же так речу ту
лем повім же вертаме до темы яка уж была в языковым гокусі
покусі то є тема з джінґля О ладі вымовы яка іде зо
знаной лемківской анекдоты на добрі спрібую іщы раз скоро пояснити Файні же
наш слухач якій дал тото звіданя розріжнят барз фахово што то єст
буква а што то єст звук вымова Зато тепер на початок Буква
Л і єй вымова Історычні мали сме дві вымовы буквы Лежности од
того в якым в якій позициі слові ся она находила і коли
было то і мягкє а то я мягкє о Йо ци мягкє
у тоє ст Ю было то змягчене лы штоси в роді росийского
ЛА доднес така вымова заховала ся лем перед і напримір лівий ліпший
літати а другы формы перешли в вымову зближену до польского Лялька самольот
люде ключ Коли Л не было змягчене товды давнійше принаймні вымова была
така як росийского л Лемко плакати лотат полудни ливан лишыти лыжка лжытя
і так дальше Але і ту асиміляцийны процесы заходили дост скоро в
позициях перед А ци заднє ы або перед согласным давне л перешло
в нескладове у зато днес нормативном вымовом буде плакати лотат полудне лыжка
ци давна форма лужыця Здає ся мі же найдолше хыбаль давне лы
остало перед Е або середнім ы тоєст Лемко летіти ливан лишыти Ци
тіж робили ходили іли і другы Але і ту уж видно асиміляцийны
процесы бо барз часто чуєме вымову таку як Лемко летіти робили ходили
Ливан ци лишыти Затоті жебы підсумувати можу повісти же маме такой штырі
версиі вымовы буквы Л Змягчене л коли змягчат і то єст лівий
ліпший боліти другє буде л Переды ы і перед е Лемко летіти
ливан лишыти <unk> буде польскє лы перед єтуваныма ляля фляшка самольот люде
ключ і <unk> нескладове у плакати лотат полудне Лыжка і Лужыця ту
іщы два слова до захованя ся л при історичных вымінах так як
є в примірі выміны О на і як уж єм Рюк і
мало бы змягчыти л Але коли стоіт оно при історичным етмолоґічным о
якє наднес єст як і та трактуєме го так як ото было
старе давне о напримір сміліст звізд ци Михалів зато же в одміні
маме смілости цілости злости і іхаме до Михалова Хоц і ту чуєм
вымову Сміліст ціліст зліст і михалів І певно час покаже котра форма
буде барже популярна і тым самым нормативна І перейдме до другой части
того звіданя як при тым вшыткым заховує ся в ту справа простійша
єст або вы або нескладове уластиві є то факультативне в тым во
вшыткых примірах Но може з такым зазначыньом же коли при собі єст
вельо согласных товды выграт нескладове У Зато волк або волк зато пилевен
або пелевен Зато видіти і верещати або видіти і верещати але уж
барже лавка і пилкы Ту іщы приве треба памятати же коли маме
приназывник вы можеме мати альтернацию до гы кєд звучне або хы кєд
глухє гночы гнас вечер або х тебе х Павля ци Хтевдора Надію
ся же Кус єм Вам поміг же м одрюк на тоты Вашы
зіданя за якы предовшыткым Дякую не зовевайте писати і давати інчы зіданя
а я нич зазрю на електронічну почту вращам ся зо ом сердечні
не збывайте писати на дем ка Лem крапка <unk>em то был языковий
гокус покус Демко Трохановскій Чуєме ся отыж ден тримайте ся тепло Языковий
гокус фокус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компері Чом нажеме быти
Руси Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы Чом
Кыів был колиси східньословяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы
предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым стилі чом дотеперішніх
віґруючых мобільюк інсталюют емпты файлі доступ до Фейсбу та майля і інчого
сітьового совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати сухай
авдициі языковий гос покус значыт знай язык і вчы ся гокус покус