Языковий Гокус Покус #117 - 22 XII 2013 - Przypadki i liczba
Еп. 117

Языковий Гокус Покус #117 - 22 XII 2013 - Przypadki i liczba

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono omówieniu nazw przypadków i liczby w języku łemkowskim oraz ich odpowiedników w polskim, ukraińskim i rosyjskim. Prowadzący odpowiada na pytanie słuchaczki o odmianę i pokazuje przykłady takich form jak mianownik, dopełniacz, celownik, miejscownik czy wołacz.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компері Чом не
мож мам быти Русинами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме
вылічыти грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто
лемківскій одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым
столі чом дотеперішніх відруючых мобілюк інсталюют емпы файлі доступ до Фейсбу та
майля і інчого сітьового совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати Сухай авдициі языковий гос покус значыт знай язык і вчый
ся гокус покус Витайте шановны радийо слухачы з той страны Демко Трохановскій
радийо лем фм як все в неділю в неділю вечер языковий гокус
покус Пробачте за мій дакус басовий голос НСК але якоси так мія
в ґарлі стискат з носа летит і хоц за вікном крас хвиля
Та якоси так ани не можу заварс ся ньом натішыти Хоц груден
та тепло якоси тота погода Но штоси ся єй попутало Але з
другой страны самій Сой одповіл же кєдуж треба сідити дома та мож
сіти перед компутером награти языковий гос покус Моі дорогенькы од якысого часу
признам ся признам ся направду кус єм Вас занедбал зато же присылате
мі звіданя писала темі темы до моліня а якоси не было не
было доброй хвилі жебы на них одречы І мам такє єдно звіданя
од доброй мойой знаємой Марийолі она є абсольвентком польской філолоґіі як пише
часом як є змога слухат языковий гос покус але часам часами як
має кус більше часу вертат до архіву і там го слухат і
при нагоді звідує Здає ся мі же може і такє легкє звіданя
здавало бы ся дакому ниякє А то як называют ся полемківскы одмінкы
просте звіданя га Но видите най сой каждый тепер під носом потихы
вырече вшыткы одмінкы а кєд сте уж тото зробили я за вами
повторю перший называючий другій рождаючий третій даючий четвертий видячий <unk> творячий <unk>
місцевий Семий Кличучий ту зрівнуючы з польскым языком напримір назвы одмінків то
часопридавникы в польскым назвы одмінків то вшыткы назывникы як напримір мяновник допелняк
цельовник і так дальше А што тот Часопридавник часопридавник так єм повинен
речы зато же то єдно слово Часопридавник то от часословна форма значыт
така яка іде од часослова по польскы і мє су в примітникови
а кінцівкы має такы як придавник по польскы примютник І так называючий
перший одмінок іде од часослова называти рождаючий одрождати даючий давати видячий видіти
і так дальше Хоц моменты діждийте Кус о маме місцевий <unk> одмінок
то акурат од назывникова форма од назывника місце так ци так і
часопридавникы і придавникы такы як місцевий одмінюют ся так само мают такы
самы кінцівкы таку саму парадиґму одміны зато называючий В рождаючым буде называючого
якус смішні зучыт і місцевий в рождаючым тіж буде місцевого з кінцівком
Ого піду дальше за звіданьом пані Марийолі і іщы дакус речу о
тых ґраматычных термінах як они будут по польскы Ага іщы лем спомну
же тенденция названя одмінків придавниками ци часопридавниками повіджме жебы было в єдній
ґрупі придавниковыма формами є в цілій східньославяньскій обшыри до якой приналежыт і
лемківскій язык і так в украіньскым маме назывний родовий давальний знахідній орудний
місцевий і кличний надію ся же Акцент притиск єм добрі ставил но
але акцент то уж інча тема а в росийскым языку маме імінітільний
радітільний датільний він тварітний і предложний з семого одмінка нашого кличучого в
росийскым уж такой неє коли сем о тым бесідувал в языковым окусі
покусі а вертаючы до лемківскых термінів маме єднотне чысло і множне чысло
о якых коротше можеме повісти єднина і множына по польскы лічба поєдинча
лічба многа Давнійше ту ся звертам до пані Марийолі бо певно як
філолоґ знає была і двоіна двойне чысло попольскы Лічба подвойна але як
і в польскым так і в лемківскым з той ґраматичной катеґориі остали
ся лем деякы формы бо так як Єднина односила ся лем до
єдной особы предмету річы Двоіна односила ся до конкретні двох а множына
односила ся од трьох і більше Днес двойного чысла уж неє а
множына называт описує дві два і більше предметів осіб і річы Кєд
уж нам так добрі іде спрібуйме сой підсумувати внеска речене і зрівнати
тоты терміны сопоставити з польскым языком был назывник жычовник Был придавник примітник
был часопридавник і мєсувшым мютникови было часослово часовник а ідучы дальше маме
іщы єдну одчасословну форму єто часоприсловник по польскы і мєсув присловкови а
зараз на в примірі з літературы вкажу вам як одріжнити часоприсловник од
часопридавника Єст така народна співанка яку барз охоче і часто співам моій
дівочці ого дівчоточку якє стратило ягнятка ой по мало дівчаточко ягняточка в
поле тай стратило дівчаточко ягняточок двоє А піду я гукаючы ягняточок глядаючы
поза вершок зайду ачий я іх найду І тоты два слова гукаючы
і глядаючы то акурат часоприсловникы Жебы детальнійше повісти я уж не буду
входил за барз тоты деталі то были часоприсловникы незавершеного виду по польскы
і м єсу в прислувкови в спілчесны бо маме іщы Інчий часоприсловник
завершеного виду по польскы і мєсу в прислувкови упшедні гей тяжко але
нихто не гварил же буде Легко Я постарам ся не входити аж
в такы дрібниці Є Маме іщы місценазывник по польскы заімек І як
його уж назва вказує ставляме го в місце назывника Так як ганься
пішла до школы можеме речы она пішла до школы і она буде
місценазывником Так по правді повівам же місценазывник може заступити не лем назывник
але і придавник і присловник і чысловник Але названя уж не зміниме
Зо взгляду на функцию маме пару родів місце назывника Ґу лемківскым термінам
одраз повім як будут они звучати По польскы Яты він она оно
мывы они то особовы місценазывникы заімкій особове Себе собі се і сой
то вертаны місценазывникы по польскы заімкій звротне мій твій і так дальше
то присвійны місценазывникы по польскы заімек державчы заінкідержавчы тот сес і тамтот
то вказуючий місценазывник по польскы заімек вказуюнци маме іщы Звідуючы місценазывникы хто
што котрий якій по польскы буде заімек питаюци Маме і ґрупу односных
місценазывників по польскы буде заімкі взглянне Так наранці лем повім же тоты
місценазывникы Якы напримір хто кому што якы не звідуют а лем лучат
два речыня напримір тому коса добрі косит кому і кому то єст
односний місценазывник жена істи носит і маме іщы місценазывникы вызначены і невызначены
по польскы заімек окрисльоны неокрисльоны і одрікаючый місценазывник по польскы шечонци заімек
шечонци і тотівко місценазывнику маме іщы чысловник по польскы лічебник ту тіж
найдеме пару мішків пару родів чысловника Кількістний чысловник такій як <unk> два
три пят <unk> сто То по польскы лічебнік Ґлувны Порядковий чысловник перший
другій третій пятий і <unk> то по польскы лічебник пожодкови Маме такы
чысловникы як двоє дває Триє <unk> якы назвеме громадныма чысловниками по польскы
лічебнікі з Бьорове Маме іщы дробовы чысловникы як напримір <unk> Чверт і
інчы пілполовина о напримір якы по польскы назвеме лічебнікі уламкове можеме іщы
выділити невызначены чысловникы но рів пару вельо по польскы то сут лічебникі
неокрисльоны і то тілько о чысловнику і две дальше маме присловник польскє
пшысловик Тутіж можеме пару мішків выділити але мало быти барже загальні зато
в дрібниці не буду тепер входил а наступны части мовы то приназывник
попольскы приімек злучник попольскы спуйник частка попольскы партикула і выкричник попольскы выкшыкнік
А жебы уж доцяп заваришыти тоту бесіду о Термінах ґраматичных термінах лемківской
ґраматикы і польской ґраматыкы скоро лем вычыслю пунктуацию попольскы інтерпункция крапка топольска
кропка протинок топольскій пшецінек крапка з протинком то польскій среднік вельо крапок
вельо кропек Двокрапок двокропек павзатопольскій мысник звідальник топольскій питайник выкричник вікшыкник скопкы
по лемківскы то польскы навясы а цитувальникы то Цудзислу в цудзислови кєд
бы сме хотіли повісти множыном Но кус мі зышло з тыма термінами
але так направду має ль звіданя од пані Марийолі зробило тілько же
здал єм сой справу з того же хто в школі ся не
вчыл лемківского языка така змога Є од початку <unk> років такой тому
тяжко зрозуміти деякы терміны ж зато же они так направду перший раз
вошли перший раз были записаны в ґраматыці лемківского языка авторства Мирославы Хомяк
і Генрика Фонтаньского Заохочую вас до зазераня до той ґраматикы бо то
чудесне діло перше по войні діло такого розміру такой вагы і хоц
язык уж пішол допереду і Треба уж тепер на скоро думати над
наступном ґраматыком над поправліньом і актуалізацийом до днешнього узуса не буду ся
ту долго розводил величезне діло ждеме на наступну лемківску ґраматыку ґус єм
Вас вымучу бо певні сте привыкнены до того же уж давно винен
быти перерывник музычний перерывник заточуєме ся поперві весна чуры стала в шловесовы
села осморіла звені пустыть пересіла Прилетіло на Кыла Пилетіла з вітром мы
смілювала з мышту служнимал самы закричала будука Дарувала мужя шырити Дарувала весе
ліст дарувала чуды сым за такый дарути Одячыме ся вес Высавы слова
Присловеска чуды саловесло весела Розварила Слативом на смычку з тузыныма устами Веса
Суса Дуса Весо Весела Дусавеса Су Гей а кєд іщы не знате
хто співал то Вам повім же ні напевно знате То была надія
Мал єм речы новий але ні єм і нуж не такій новий
Ансамбль уж добрі знаний шыроко поза лемківскій круг найбарже тішыт мя тото
же ансамбль Надія выходит поза традицийны формы традицийной співанкы і барз добрі
выходит му авторска пісня мают своі композициі а такых ансамблів нам Треба
ґратулюю барз файні подабат мі ся лем не переставайте А я хотячы
схоснувати іщы тых пару минут якы маме внешній авдициі повім пару слів
о новій выдавничій позициі В обшыри русиньского языкознавства є то словник Юрия
Чорі словник русиньского языка част перша перший том буквы од а до
жет Словник односит ся до підкарпатской области русиньского языка то єст до
підкарпатского стандарду русиньского языка Як знаме тота обшыр має найтяжше зато же
находит ся в державі і в єдиній державі мі знаній принаймні на
світі яка такой офіцийні не признає Русинів як народу а при тым
русиньского як языка Што ж я мал надію же тото ся кус
змінит по остатніх пробах Економічного Стоваришыня Украіны з Европейском Унійом бо мусиме
знати же Е такій проєкт повіжме сой щыро якій в першым пляні
має пінязі грошы і економіку але жебы они зробити мусит тіж мати
і культуральну історичну основу ґу тому жебы тото зробити жебы тоту економічну
ціль досягнути то єст мусит на чымси стояти Мойом мрийом бы было
жебы вшыткы Русины ціла русиньска обшыр находила ся в єдным політычным орґанізмі
і хоц Европска Унія то іщы не держала но але в такым
єдным проєкті Легше бы нам было і вшыткым Русинам діяти і координувати
своі діяня Коли до Европейской Нііі вошла Румунія недавно Хорвация Ждеме на
Сербію котрій уж жы дуже близше но і вкінци може і Украіна
до того проєкту долучыт а кєд так та і Підкарпатскы Русины разом
з ньом Є то тілько важне же не смотрячы на тото ци
нам ся Европейска Унія подабат під економічным взглядом та триманя даякых стандардів
є будуче в ній є обовязкове каждом державом яка є членом Як
мі ся здає такых стандардів на Украіні іщы неє надію ся же
будут даколи Але штоси не так прочытам Вам перший абзац зо вступу
спомненого словника Най каже ко што хоче альбо наш русиньской материньскій язык
жыє жыє непозиравучы ни на што Його дусили нищыли а він не
забывал ся не піддавал ся забытю Найбільше шкодили совіты они заказували нам
і говорити і писати по свойому по русиньскы Більше того не признавали
нас за окремішній народ Ож мы доправды жыєме в Карпатах ож Карпаты
наша русиньска уцюзнина з діда Прадіда Не ліпше сталой по тому як
Совітскій Союз розпал ся і Украіна проголосила себе самостійном суверенном державом Доті
кривдили нас русиноврусиньско московскій старші браты а тепер Кыєвоукраіньскій Крім панів урядовців
нич ся существенно не змінило І дале чуєм неприятельскоє Ниякых Русинів ту
і не было і неє то тілько зо вступу а я редакторскым
обовязком повім іщы пару даных на тему того словника Містит він понад
<unk> тисячів слів і складат ся ци має складати ся з <unk>
томів Я в руках мам тот Перший Же то велич робота Повім
тілько же перший том має понад <unk> Сторін кєд подібний розмір мало
бы быти другых штырі словникы та выйде нам же буде то понад
і <unk> тис грубо понад два і <unk> тися сторін словниковы статі
уложено сут за за русиньском азбуком і обяснены по украіньскы і што
найважнійше іщы ґутом статям приданы сут приміры з русиньской бесіды Коли зазриме
до середины думам ту о лемківскых чытачах Найдеме там єдну таку букву
яка в нашым стандарді русиньского языка не выступує тоє у з двома
крапками на горі Є то старе етимолоґічне о якє в лемківскым перешло
і в більшости примірів а в підкарпатскым стандарді русиньского языка остало в
дифтонґічній формі як похылене о приближне до звуку У напримір такы слова
як в нас бы было він ци быльше нас бы было більше
ци тіж як сме чули в приведеным вступі панів урядовцу В лемківскым
стандарді было бы панів урядовців Ту приходит мі на думку єдна істория
єдна анеґдотка коли м был два рокы тому назад на підкарпатскій Руси
бесідувал єм з єдным французом бізнесменом якій знал росийскій язык а іхаючы
на Украіну на долше рішыл навчыти ся украіньского І хоц го зрозуміли
Та аж потім здогадал ся же росийскій мост то украіньскій міст А
як бесідуют Підкарпатскы Русины там треба бесідувати Муст Так француз бізнесмен зачал
бесідувати в третім східньославяньскым языку хоц то я го в тым вшыткым
усвідомил так ци так словник русиньского языка Юрия Чорі то уж наступна
выдавнича позиция словникова позиция по словниках русиньско росийскым і росийско русиньскым Ігоря
Керчы што як можу повісти Хыбаль добрі брокує на будуче бо штораз
більше науковых позиций являт ся на Підкарпатскій Руси Зато кєд мі зашмарити
же я евроентузияста та одречу гей під тым взглядом Як найбарже я
евроентузияста Зойдме ся в єдній державі в єдным політычным орґанізмі якій бы
він не был Але в такым орґанізмі в такій державі яка буде
нам ґварантувала Свободу слова даст нам змогу свобідного выражаня ся розвиваня ся
а предовшыткым даст нам змогу більшой консолідациі нашых русиньскых діянь Мы єден
нарід хоц історийом розділений на пару держав Маме спільного Духновича Маме спільну
бесіду хоц в парох стандардах а з той причыны же сме малы
при великых лем єдно тота знам таку силу жебы протиставити ся ворожым
нам діяням Я знам в каждій державі інчы проблемы інчы обставины інча
ситуация В Польщы напримір маме демокрацию допущена є до голосу хоц марґінальна
та дуальна украіньско лемківска достоменніст Гей маме демокрацию не і буде каждий
може ся выповісти Але часом выступує і парадокс такій же хтоси контестує
спільноту Лемків Русинів з інчыма карпатскыма русинами Зато хоц демокрация має своі
ґанчы та по мойому іщы нихто нич ліпшого не выдумал На днес
то буде тілько рекомендую іщы раз зазріти бодай лем до словника Юрия
Чорі рекомендую тіж придбати доступний дармо словник словникы Ігоря Керчы то тіж
величезна робота А мы што ж певно чуєме ся О тыжден най
псы брешут а мы своє будеме Робити То был языковий гокус покус
бесідувал Демко Трохановскій Міл <unk>o<unk>k ЛЕМ крапка <unk>em Лемко ек лем крапка
ф <unk> майте ся добрі принаймні до наступного языкового гокуса покуса Языковий
гокус выкус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компері Чом мож нам
быти ту самы Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти
грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес уж чысто лемківскій одколи
нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом
дотеперішніх вітруючых мобілюк інсталюют емпы файлі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового совчеру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
сухай авдициі языковий гокус покус значыт знай язык і вчы ся гокус
покус