Языковий Гокус Покус #129 - 30 III 2014 - Wpływy jidysz
•
Опис епізоду
Odcinek poświęcono językowi jidysz i jego możliwym wpływom na rusyński/łemkowski. Prowadzący omawia też naukę łemkowskiego w domu i w szkole oraz znaczenie dwujęzyczności dzieci.
Автоматычна транскрипция
Языковий гокус покус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компері Чом не
мож мам быти Русинами Што мают спільне теля і дівча Ци можеме
вылічыти грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто
лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым
столі чом дотеперішніх вібруючых мобілюк інсталюют темты файлі доступ до Фейсбу та
майля і інчого сітьового совчыру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати сухай авдициі языковий гокус покус зничыт знай язык і вчый
ся гокус покус Витайте шановны радийо слухачы з той страна Лемко Трохановскій
Радийо Лем фм і Проґрам языковий гокус покус Надію ся же тыжден
тому слухали сте пречудового по мойому інтервю З моім гостьом стусом додам
лем же з три і <unk> літньом Ту сьом бо ту барзы
важне тото што хочу повісти Яка Повідала нам што робит як стане
ходит до школы што робит в суботу што робит в неділю ци
любит рысувати чытати байкы і повіла же іщы не ходит на лемківскій
язык бо єст за мала допіро як піде До першой красы буде
ся лемківского вчыла на лекциях окрем лемківского языка знає уж польскій язык
і зачынат вчыти ся анґлийского Кєд іщы не слухали си той бесіды
рекомендую послухати зазріти до нашого архіву на сайті В <unk> крапка Лем
на своі власны уха переконати ся же вчыня лемківского Дома жыт вчыня
бесідуваня до діти по лемківскы То нич трудного же так як колиси
давна пропаґанда комуністична пропаґанда варила же діти дітям буде ся тяжше вчыти
польского напримір языка як зачнете вчыти од Другого напримір лемківского То была
лем пропаґанда я уж до того не вертал колисим в языковым окусі
покусі бесідувал о білінґуальных дітях Я лем повім же окрем пропаґанды може
і де кус ся Студаме лем же коли ся студеме до діти
бесідувати по лемківскы та суддеме ся вшыткого свойого од нас залежыт як
і ци прирыхтуєме діти жебы могли зачати науку лемківского языка на шкільным
рівни Од першой клясы основной школы Чудує мя тото же в Ґладышові
напримір вчыт ся сорок діти бесідуюту о лекциях лемківского языка а на
західніх землях де нас выгнали в рамках акциі Вісла тяжко зобрати ґрупу
Семох діти жебы зачати вчыти в даній школі або навет трьох жебы
сотворити пункт вчыня в меджешкільным системі а потім маме претенсиі же діти
Дома не бесідуют по лемківскы кєд уж дома не бесідуют по лемківскы
то на улици тым більше не будут бесідувати по лемківскы а коли
приіхают в горы до дідів До знаємых до ровесників чудуют ся же
лемківскій язык мож почути на улици по церкви дома І не лем
же не єст якысым такым языком о котрым вспоминали м родиче же
такій істнує аво претіж го не навчыли Но добрі не буду ся
знущал над тым вшыткым помалы буду хотіл перейти до днешньой темы яком
буде но можу повісти же язык гідиш але не лем о самым
єдиш буду бесідувал але і його малых по малых але влиянях на
русиньскій лемківскій язык Тема выкликана вами по єдным з остатніх не памятам
двох ци трьох языковых выкусів покусів тому назад нашым форум на м
крапка ЛЕК <unk>mрапка <unk> м по тым як рюкєм же Лемберґ мал
бы быти влияньом по мойому з мадярского языка то є з німецкого
через мадярскій а же таку саму форму стрічаме і Відиш Лемберґ або
Лемберік так пала теза же Лемберґ Зо співанкы з лемківской співанкы в
неділеньку Ясне Сонце сходит мал бы быти влияньом Зідиш гідишызмом але зачну
може од початку што то єст гідиш гідиш є то назва языка
якым бесідували І навет доднес бесідуют европейскы Жыды Думам же барз часто
путаме два языкы два доцяп ріжны языкы єврейскій тоты котрым бесідуют і
бесідували Жыды в якым записана была Біблия Старий Завіт я ту пою
же бесідуют і бесідували в ним жыти зато же певно не буде
для Вас тото чудне же тот язык Біблиі і днешній єврейскій язык
Но можут ся з причыны часу якій іх розділят ріжнити Зрештом днес
называны сут староєврейскым і новоєврейскым Новожытным єврейскым Ногей але одкале ся взял
язык єдиш В часі жыдівскых міґраций Жыды помалы забывали єврейскій язык і
зачали бесідувати дост часо так бывало в языках на дых теренах в
якых ся акуратні находили Але што здає ся быти очывидным єврейского не
забыли доцяп і враз зо свойом лексиком яку принесли мішали локальны языкы
з принесеным єврейскым або його риштками То єст очывидні барз великє скорочыня
кєд хочете для што більше почытати єст того дуже материял тіж наукового
материялу в інтернеті заохочую до пошырюваня того знаня І тым способом находячы
ся в полудньовых Нінчах в Німцях в <unk> даде <unk>літю Жыды на
основі тамтого мыґерманьского діалекту сотворили новый язык Відомо же не з дня
на ден але на тій основі з додатками з славяньскых языків з
романьскыма елементами з єврейскыма елементами оснований был єдіш Зато і доднес єдішы
остає в ґрупі ґерманьскых языків бо то ґерманьскій діалект был його базом
А як примір інчых жыдівскых языків можу привести напримір юдеоарабскій оснований на
базі арабского ци язык званий лядіно жыдівскій язык на базі романьскых на
базі іспаньского языка Што інтересуюче і идиш і юдеоарабскій язык были писаны
єврейскым писмом лядіно латиньскым писмо латиньском азбуком І думал же може до
з той теориі вшытко мож найти в інтернеті а як музычний перерывний
як музычна інтерлюда буде зараз грала жыдівска музыка музыка трансильваньскых Жыдів Я
лем так речу же є то барз добрий примір і аналоґія до
языка дідиш бо окрем своєрідных примет тота музыка має і локальны трансильваньскы
елементы послухайте Ітайте поперыйдеме котроханорускій і в языковым гокусі по кусі Днес
бесідуєме о языку єдиш і о його влиянях може быти в лемківскым
русиньскым языку Доперы повіл єм што то єст язык гідішы і о
його походжыню же є то ґерманьскій язык з єврейскыма славяньскыма романьскыма влиянями
а тоту тему яку сте самы задали на нашым Форум Вм пошырю
о пару примірів з жыдівскых языків якы находят ся в лемківскым русиньскым
языку першыма влиянями в славяньскых языках якы можеме повісти же ідут з
єв з жыдівскых языків то напевно влияня єврейского языка до староцерковнославяньского разом
з тлумачыньом мы біблиі літурґічных текстів явили ся в славяньскым языку такы
слова як амин алилюя Осанна ци геровым і інча лексика власны назвы
якы пришли враз з переводом Біблиі на староцерківнославяньскій язык то єврейскій язык
а єдиш якій был языком европейскых Жыдів мож повісти з середньо східньоевропейскых
бо і він мал два головны діалекты східній і західній гідіш по
мойому мало влиял на лемківскій русиньскій язык зато же Жыды в великій
мірі мы в містах Русины жыли на селах і того влияня хоц
мале оно было та было ограничене то єдна причына а друга така
же і Жыды і Русины здає ся мі же творили такы дост
герметычны соспільности зато і тоты языкы аж в так великій мірі на
себе не влияли Але кус од часу до часу штоси там перешло
Наш слухач подає два приміры трехніти і вайчати такы часослова якы мали
бы іти од гідиш а я приведу Вам іщы пару інчых примірів
якы в русиньскым языку сут зідиш так лем повім же вайчати іде
од аіваі того емоцийного выкричника може чули сте даколи такій вершык сідил
дідо на порозі курил слабі файку пришла біда взяла діда ани раз
не лайкнул Маме такій назывник як ґешефт навет з притиском на остатній
склад якій значыт відидиш заробок добрий інтерес добрій бізнес і тото слово
часом являло ся в лемківскых текстах і то не лем в тых
де якы были стилізуваны на бесіду Жыдів О то може наступне часослово
капцаніти або капчаніти Здає ся мі ж тото часослово уж колиси ся
явило в языковым окусі покусі прислал го наш слухач кєд добрі памятам
так ци так тото часослово значыт марніти бідніти ци може навет бідувати
капчаніти іде од назывника капцан назывника видіш капцан якій значыт якій окрислят
чловека но бідного змарнілого але тіж такого што фурт має нещестя о
напримір такого котрий мал дуже пінязы і іх з якійсых причын стратил
То може тепер примір наступний придавник кошерний то єст такій якій є
згідний з жыдівскыма правами Здає ся мі же днес Уж тот придавник
придавник кошерний хоснуваний є лем при окрисліню жыдівского ідла кошерне ідло то
такє зрыхтуване за жыдівскыма правилами Наступний примір борґ або бурґ што видиш
значыт кредит брати на боркы взяти на боркы єст такє окрисліня взяти
дашто на кредит Споминат мі ся така народна співанка о сельскых піячках
якы барз плакали за карчмарочком а зрештом зацитую жебы сте знали о
што ішло і чом за ньом плакали ой умер а карчмарочка умерла
што нам наборк паліночку давала тоты пиякы навет жалобу тримали за том
карчмарочком бо знали же уж не буде кому Давати ім палюнку на
борг на кредит О а такє слово як меция што відіш значыт
річ або справа яка є дост рідка рідко стрічана відіш може быти
або міция або меция Коли хочеме повісти же Но мо або або
інаксы поіме жадна то меция жадне то чудо якы неґация напримір жадна
то меция же на Лемковині родиче бесідуют де діти по лемківскы о
то може іщы єден примір видиш маме такє слово як рейвах знане
в лемківскым русиньскым языку як райвак Што значыт гук шум замішаня крик
і так дальше Нобрі Даю вам пару примірів же влияня згідиш хоц
были малы та єднако якысы там были А тепер най же буде
мойом фанаберийом бо то тіж слово якєй десідиш пущу вам іщы кус
жыдівской музыкы з Трансильваніі І витайте зас Демко Трохановскій в языковым кусі
Покусі в радию Лем фм надію ся же днеска кусы Подабала вам
ся авдиция о языку єдиш барз прошу о вашы коментариі або на
форум лем фм або присылайте своі коментариі на мій емайльовий адрес на
<unk> Лем крапка фм але я іщы не кінчу бо офіцияльні однесу
ся до звіляня ци впливости нашого слухача якій гварил же Лемберґ мал
бы быти з ідіш Но так лем припомнул одтале днешня тема авдициі
По мойому і лексика яка ішла бы згідіш навязує до реляций до
гандльовых реляций до бізнесовых реляций бо Жыды в великій мірі занимали ся
гандльом Маме ту такы приміры влияня і єдиш на русиньскій язык як
ґешефт як навет часослово Капцаніти капчаніти значыт бідніти бідувати марніти оно тіж
посередньо з пінязьом звязане маме борґ значыт кредит давати на борґ або
взяти на борґ Зато по мойому Лемберґ якій му такы звучал по
німецкы львів радше міг бы прити безпосередні з німецкого языка або і
што думам же скорше ско скоршом дорогом пришол бы з мадярского бо
хоц то не по мадярскы але і самы Мадяры і самы мадярскы
джерела вказуют же Лемберґ был через сы Тота назва была хоснувана і
через Мадярів Можливе же до кінця того не вырішыме можливе же не
вырішыме того николи ци Лемберґ в русиньскым языку нашол ся з єдиш
ци з мадярского языка ци з німецкого Так ци так схотте ся
як нам файні днеска час минул зато присылайте більше своіх опіній критичных
похвальных якых лем хочете жебы схоснувати іх в языковым гокусі по кусі
На днес тілько дякую сердечні за вашу присутніст пиште прошу на Лем
ґ ЕТ ле ratr крапка фм і слухайте наше радийо Тримайте ся
тепло языковий гокус ф Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компері Чом
не можеме бити Русинами Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме
вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто
лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым
стилі Чом дотеперішніх вібруючых мобільок інсталюют мт файлі доступ до Фейсбу та
майля і інчого сітьового софру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати слухай авдициі Языковий гос покус значыт знай язык і вчы
ся гокус покус
