Языковий Гокус Покус #130 - 6 IV 2014 - Zapożyczenia w języku
Еп. 130

Языковий Гокус Покус #130 - 6 IV 2014 - Zapożyczenia w języku

•

Опис епізоду

W odcinku 130 autor mówi o tym, jak inne języki wpływają na rusińsko-łemkowskie słownictwo, pokazując przykłady zapożyczeń związanych z handlem, emigracją i codziennymi przedmiotami. Zwraca też uwagę, że język naturalnie się zmienia, ale warto dbać o własną leksykę i nie zastępować jej bez potrzeby sztucznymi neologizmami.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус фокус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компері Чом не
мож мам быти Русинами Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме
вылічыти грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто
лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што ся находит на швецкым
столі Чом дотеперішніх вібруючых мобілюк інсталюют емтри файлі доступ до Фейсбу та
майля і інчого сітьового совчыру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати сухай авдициі Языковий гокус покус зничыт знай язык і вчый
ся гокус покус Витайте шановне Радийо слухаче з той страны Демко Трохановскій
радийо Лем фм авдиция языковий гокус покус Дякую за вашы емайлі за
вашы відомости якы тычыли ся попередньой авдициі то єст влияня гідиш на
русиньскій язык тілько лем одречу в тій справі іщы же як Старал
єм ся Вам довести гідиш дост мало влиял на лемківскій русиньскій язык
але через односины через предшыткым гандльовы бізнесовы контакты кус лексикы згідіш до
русиньского перешло Заінтересувал ня єден коментар же тяжко бесідувати о бізнесах в
довоєнний період же такого слова товды не было но гей може і
на Лемковині не было бо акуратні товды бізнесом мож бы назвати ґешефт
то єст тото влияня згідіш значыт мож было мати ґешефт а не
мож было мати бізнес і так дальше Але з тым бізнесом так
до кінця не єм стерно певний і думам же треба бы было
поглядати ци акуратні бізнес до войны в русиньскым языку ходил бо мусиме
памятати же вкінци Русины в тым і Лемкы уж од другой половины
XXI столітя іхали за Велику Мулаку і находячы там новы обставины новы
реалиі Нове середовиско а при тым і новы явиска называли іх найчастійше
беручы лексику з аґлийского языка одтале нашло ся в лемківскым русиньскым языку
нашли ся такы сла як гауза вылніют певно од хыжы яку лишали
Еміґранты на Лемковині або хыжа Може ім ся так асоциювала же мала
бы быти стріхом крыта або ґонтом а там за великом лаком хыж
не было в тым розумліню жебы на даху была солома циґонт лем
якысы інчы чуда котры назвали гаузом або більдінґом так само як іздили
карами а ідлы і інчы річы купували в шопах І наверну іщы
до єдыш або інчых жыдівскых языків бо так называт ся велика Ґрупа
языків яка за свойом ґенезом не єст східна бо так як єврейскій
язык то єст єдно а інчы жыдівскы языкы были основаны на базі
ґерманьскых діалектів арабскых ци тіж романьскых іспаньского языка Єдно што іх лучыло
то же бесідували нима Жыды вводячы до новомоснованых языків так в скорочыню
повім богатство лексикы з єврейского Тоты самы процесы проходили і дальше проходят
в языку В языках навет во вшыткых языках то єст кєд в
даным языку не выступує дане явиско не єст названа дана річ а
в інчым языку тото явиско уж назване ци тота річ названа товды
раз уж выдумана лексика переходит до інчых языків Гей часом єст то
небезпека для малого языка бо можеме ся задумати кілько лемківского языка єст
в речынів м Джон дай мі кій до мій кар но але
Такы асиміляцийны процесы в языку і не лем языку проходят Памятайме лем
жебы при тых процесах не забывати о тым же маме свою корінну
лексику і кєдуж она єст та насильні не заступувати єй выдуманыма неолоґізмами
ци тіж запожычынями з інчых языків Асиміляцийны процесы влияня єдного языка на
другій меджеязыковы контакты то єдно але маме іщы ґлобалізацийны процесы де Раз
названа річ явиско ци інче в єдным языку одраз такой переходит до
інчых языків Зато тяжко было бы назвати днес смартфон мудрым телефоном бо
на силу выдумуючы нову лексику скоро загнали бы сме ся В угол
навет речу на моім примірі бы остатньо єм ся дознал же хосную
фаблет то єст такій телефон якій аспірує до бытя таблетом або такій
таблет якым мож дзвонити Но але техніку не доженеш што лем такє
мож придати іщы же кєд мі Річний телефон смартфон нон навет не
смарфон фаблет як го назвали Тепер уж винен ся найти в Музею
Технікы то детам языкови до того жебы встих называти в своім языку
кажду технічну новинку Гей вірте мі же мал єм зробити лем короткій
ступ і подякувати Вам за вашы коментарі до послідній авдициі та само
видите кілько при нагоді тем ся явит І може тоты паралелі зроджыня
ся гідіж не до кінця властивы з днешніма языковыма процесами та думам
же і так гідні можеме найти спільны явиска в тій обшыри Але
то найліпша пора жебы скінчыти тему асиміляцийных ґлобалізацийных языковых процесів і пустити
вам Єден твір якій буде вступом до днешньой темы яка барз Вам
ся любит Тото знам з вашых хемайлів то єст до етимолоґіі слів
Раз два раз два <unk> Іде до нас Шлаґу ди надкотко Ди
не такая дурна як там была Ей моі авлады дай роду не
бала те як пишо як тишытала як дня любуєнайда яко яличкы не
бунтарам твар А він ся властивей тот ліпа рабачат ей ся як
бунта ти сла віконти вочыт гай дишыл бекраішыл дайшапи ся і друговник
дане модиж ай найкай стай жами ся і шадів нарубі Ей мам
дочка спіляю тучка ся мі сві як то офер день да е
бояла Но і не повісте мі же не звернули сте увагу на
єдно слово Ей не така я дурна яка мыла Влони І о
тото влони буде мі ся тепер о хвильку розходило Признам ся же
Не знам того слова в польскым языку не знам того слова В
украіньскым языку в росийскым тіж не знам но а в лемківскым добрі
ся має єст шыроко хоснуване зато і рішыл єм полядати В словниках
Тото же влони значыт тамтого рока то думам добрі знаме Ей не
така я дурна яка мыла вони Не така м дурна яка мыла
тамтого рока то єст мудрійша єм о рік Але тото слово дост
часно хоснуване єст в циклічных подіях в такых подіях якы проходят ріґрічні
В лони од тій порі уж не было снігу Была крас хвиля
і сонце світило На вонишній Лемківскій Ватрі в Михалові стрітил єм ся
зуйком якого м давно давно не виділ А як ся має оне
влони в інчых языках і зас мам ту наступне потверджыня же кєд
маме в лемківскым языку даякє старе слово якє не выступує в окружаючых
наш языках та певно найдеме го в полудньовых славяньскых языках так єст
і в примірі вони Мамерскє ляні в тамтым році і так само
в македоньскым языку в сербскым в словеньскым або інча форма того слова
лянє або ляне західньославяньскы словникы вказуют формы лоні лоні або люні але
в більшости західньославяньскых языків то єст в чешскым словацкым польскым в лужыцкым
то уж архаічны формы а в лемківскым добрі ся іщы має Но
гей але одкале могло ся тото влони лони лані лянь ляне взяти
Отже ідучы од праславяньской формы реконструваной о ні єдны языкознавці прібували дозріти
там старолатиньску форму Оллі што мало бы значыти товды і так направду
як прислівник часу могло бы быти добрым вытлумачыньом походжыня лемківского лоны влони
якє мало бы означати тамтот рікало подію з тамтого рока але здає
ся мі же інча етимолоґія буде засадна як іде о влони Отже
ґрецкє названя рока то є енос або двохлітній мож назвати діенос пізнійшы
языковы факты видиме в литовскым языку в якым Бернаі значыт в тамтым
році зато тіж Ідучы дозаду реконструючы праславяньскє ольні котре потім мало бы
ся змінити в лоні дає нам днешній вид слова Лони а кєд
додаме ґутому приназывник В так зо старого Ойні пізнійшого Лоні достаєме днешнє
В Лоні а по лемківскы в Лони Я глядал дальше нашол єм
іщы росийскы діалектычны формы і нашол єм таку як ланєдні то єст
дни з тамтого рока Хоц де факто они не вказуют на конкретны
дни але так названы были подіі з тамтого минулого рока очывидні по
лемківскы маме іщы і інчы формы якы ідут од Влони Можеме повісти
Влонишня Михалівска Ватра барже ся мі любила скорше ю запамятам з такых
гым ани інчых причын што інтересуюче в лемківскым языку придавникова Форма в
лонішний має уж тото Ве приназывник приназывник якій хоснуєме в місцевым одмінку
бо вкінци кєд стара форма має звучати як лони то в тамтым
році буде в Лони Хоц якус неправильні розділил бо повинно быти разом
в Лони і тым ся ріжнит тота придавникова форма од інчых языків
якы іщы хоснуют тото лані або лоні же напримір в болгарскым мы
в Лонишній буде мам форму Ланскій подібні в македоньскым лянскій або ландскій
то вшытко памятайте отой Лані і подібні в інчых языках тіж західньославяньскых
ланьскій або лоньскій хоц і гев часто то сут уж архаізмы Жебы
Вас попередити з звіданями якы уж знам же мате прирыхтуваны же то
в нас бесідували не влони як бесідує тот редактор лем глони мам
одраз одповід Зато же о тым языковым процесі бесідували сме в языковым
окусі покусі колиси то єст тот сам примір як ночы глаз днас
вечер то єст назывникы єднины в місцевым одмінку або ідучы од того
присловникы якы зачынают ся од ве в такых примірах барз часто бесідуєме
Га коли іде о звучны приміры гночы гвас гнас спомнили ся мі
іщы часослова сотворены префіксальным способом з приназымником В вмерти гнести гложыти і
так дальше або тіж глуха форма х тебе х Петра х полудне
або х пасти Памятайме лем же ци то злучна форма ци то
глуха форма все в тых примірах напишеме ве і верну іщы на
момент до нашого влоны або бесідувану форму глони бо на початку рюґєм
жы окрем того же влони значыт тамтого рока минулого рока то іщы
може односити ся до цикличных подій до такых якы проходят рік в
рік І так в словеньскым языку єст такє слово якє іде од
того лоні або лані то єст слово ланціна якє односит ся до
вонечнього Уроджаю тым способом кажде окрисліня напримір лемківскє Влони мало бы зрівнювати
тото як нам ся того рока вродило з тым што ся вродило
минулого рока то єст влони і кєд думате же іщы долго буду
бесідувал о тым лони лоні ланє і інчых формах уж забытых в
інчых славяньскых языках та повім Ні най же вам ся запамятат лемківскє
вони якє іде од означыня по грецкы рока а на отым вам
припоминат друга версия той співанкы якы уж днес в моім проґрамі співали
Миколаі видно в Люблині до Спувляна за співанка бо тепер заград вам
капеля древутня запису за ясным наслав зараз ділярисла сой другом Пекто карец
то по писотивы приколиц то по тисой зопоры з собо І витайте
і раз дем по Трохановскій і Радийо Лем фм языковий окус покус
днес мал єм амбітний плян жебы м дакус о етмолоґіі побесідувати але
в стихєм лем з єдным словом словечком Тему етимолоґіі слів напевно буду
іщы континуувал і думам же тото што мнеска замірене не сполнил продолжу
о тыж ден хоц то тічне знаня як то з тым вшыткым
выйде так ци так Звідуйте звідуйте і про якы слова хотіли бы
сы ся дознати одкале ся взяли в лемківскым языку ци то славяньскє
походжыня ци даякє інче я уж мам пару такых слів зрыхтуваных на
примір слово оначыти Такє чесо слово оначыти як може значыти вшытко така
і вшытко може значыти або слово кус кус кусічка кусцітьок залежні як
товарит кусцьок піл кустьока кєд вымате даякы пропозициі пиште на адрес Inte
ЛЕМ крапка фм а я охочу ся такыма справами займу Но в
кінци І спілредакторы языкового госа Покуса Якій то акурат тепер ся кінчыт
а я дякую Вам за спільні проведеный час бесідувал Демко Трохановскій Вы
пиште прошу на дем <unk> ЛЕМ крапка фм і певно чуєме ся
Отожден тримайте ся тепло Языковий гокус покус Ци бандуристы скрипчут бандуры А
може компері Чом не мож мам быти Русинами што мают спільне теля
і дівчы Ци можеме вылічыти грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а
днес є уж чысто лемківскій Одколи нашы предкы мали ладу вымовы што
ся находит на швецкым столі Чом дотеперішніх вібруючых мобілюк інсталюют емты файлі
доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового софру і аплікациі Кєд
хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі Языковий гокус покус значыт
знай язык і вчы ся гокус покус