Языковий Гокус Покус #139 - 13 VII 2014 - Rusiński standard i słowniki
Еп. 139

Языковий Гокус Покус #139 - 13 VII 2014 - Rusiński standard i słowniki

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono językowi łemkowskiemu i rusyńskiemu, zwłaszcza sporom o słownictwo, standard oraz wpływy słowackie. Prowadzący omawia też alfabet i rolę słowników w kodyfikacji języka, wspominając m.in. pionierski słownik polsko-łemkowski Jarosława Horoszczaka.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом мож
любити ти сам Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколе нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым стилі
Чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют ЛПся <unk>ru файлі доступ до Фельсбу <unk>
майля і інчого сітьового софару і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о
тым дознати Сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знай язык і вчы
ся гос покус Витайте дорогы радийо слухаче з той страны Демко Трохановскій
В радию Лем фм нажыво в языковым окусі Восін така то авдиция
же час од часу люблю сойдово спобесідувати нажыво зато же жыве радийо
то є жыве радийо так ци так Тыжден тому бесідували сме о
В єдным часослові о часослові Дуфати ци оно єст в русиньскым языку
ци неє ци може в лемківскым стандарді русиньского языка єст може в
пряшівскым старал єм ся пояснити вам вшытко чого то іде же то
іде од нашого старого архаічного церквославяньского уповати Але не буду ся повторювал
днес Лем хотіл бым Вам подякувати за Вашы коментарі до тамтой авдициі
то єст тото коментарі предовшыткым з Пряшівской Руси якы бесідуют Неє в
нас такого слова то вшытко іде од словацкого языка Зрештом і я
так повісвой авдициі тішу ся же тоты што хоснуют русиньскій язык на
Словациі на Пряшівскій Руси або выводят ся з вяшіньской Руси знаючы при
тым мы словацкій язык тіж Спостерігают тото же духам іде в русиньскым
языку кєд дахто хоснує єст словакізмом Я старал ся бесідувати же то
по мойому м Думам в словацкым языку слово якє часословакє пришло з
чешского языка оно нашло ся і в подібній формі в польскым языку
так си так Думам же конец кінцю єм рішыл же такє слово
в нас не бесідуют нас дуфати О Словаків Кєд і Лемкы так
бесідуют то певні за то же іздили Не знам на Ярмак Но
Пряшова так як то в оркєстра св Михала Я співала і може
зато деси там такє слова такє чысло слово чули Думам ся рішене
так ся так дякую за вашы коментарі Днес не конец тем з
Пряшівской Руси зато же Но ні Думам же о тым повім охвильку
по такым паверпляйовым джынґли А я знам азбуку Уж познали мы а
звуку а як авто Бе як буков В як ватра ге як
гора ґє як ґазда де як дора Е як екран є як
єлен Жет як жето зет як зелін і як ігла І Чудачне
бо на і псянич не зачне ы є тиж зманеруване серед слова
заховане або зас на кінци стоіт і початку барз ся повіт Дале
буква Йот як Йоси Каяк коса ел як лоси М як мала
О як орел пе як пані р як руснак С як слуга
ти як тырка о як угель ф як файка пха як хыжа
ци як церков че як чыжык ша як школа ща як щаві
ю як Югас я як Ябір бук є <unk> і знак два
знак мягкій з твердым знаком То был джінґіль якій наділ ся дуфам
жебы не повісти надію ся знате з нашого радия Джіґіль награний нашым
ансамбльом так азбука Хоц в ріжных стандардах русиньского языка она кусічка не
вельо ся ріжнит та вшытко єдно на азбуці творит ся писаний язык
Єдном з його особливом важном єй не знам си най найважнійшом таком
зафіксуваном частю єст суд Словникы окрем очывидной ґраматикы і тых вшыткых інчых
річый Словникы так бесідувал єм колиси о была тема Йой неєдна певна
о словниках єн так скоро выміню о котрых я бесіду о котрыма
я ся занимал то предовшыткым предешыткым кєд іде о лемківскій стандард лемківского
языка то слоник польско лемківскій лемківско польскій Ярослава Горощака но величезна піонєрска
робота як дотепер єдина слоникова праца той обшыри як є лемківскій стандард
Але ідучы шырше бесідуєм тіж о словниках Ігоря Керчы з Підкарпатской Руси
но там то уж обсях величезны то сут словникы невеликы сут величезны
словникы русиньскоросийскы і росийскорусиньскы Бесідувал єм тіж о По меньшых выданях ци
працах ту предовшыткым ідучы од столітя Івана Верхрадского ци потім уж польскых
дослідників Штібера ци його выдатного тіж ученика Януша Ріґера професорів І бесідує
єм тіж о такых словниках м речу якы односят ся до барз
узкой части узкой або не на тілько шырокой жебы мож повісти же
єст то словник загальнолемківскій то сут працы Предовшыткым Петра Пертея о котрым
днес іщы в другій части обіцює буде вельо єдна версия тота забіджена
выдана на Украіні слаба повім бо там вельо слів было вышмареных але
на ціле щестя тот тота праца Пиртея была выдана і в Польщы
в Ліґници ансамбльом Кычера на жаль в десятьох примірниках але єст цифорова
копія в інтернеті окрем того іщы працы Євгеніі Турчын то єст лексика
Тылича лем єдного села і словник Ігоря Дуда О тых працах бесідувал
єм в языковым окусі покусі барже меньше прихыльні І днес хочу в
парох словах повісти о наступній величезній на роботі тым разом з Пряшівской
руси то єст словацко русиньскій словник здає ся же його перша част
якого автором єст Юрий Панько Дотепер выш тота перша част яка вышла
обнимат буквы од а до зстаті зачынаючы ся о ам до Але
є то тым більше інтересуюча праца зато же то бодай перша так
обшырна стовникова праца яка вышла на Пряшівскій Руси Находит ся там около
<unk> тисяч лексичных єдиниц кєд іде о тот замірений Цілий словацко русиньскій
словник не лем його першу част великє чысло слів і зворотів но
што ж мож повісти же то барз добра праца і так іщы
лем на ранті верну до нашого слова дуфаты гей акуратні в тоту
сторону іде словник значыт єст словацко русиньскій де находит ся статя дуфати
е і я уж отверам тоту статю Дуфать мы то по русиньскы
надіяти ся дуфат в Нєцьо по русиньскы надіяти ся на дашто нич
там неє о тым же в русиньскым языку мало бы быти часослово
дуфати Тот словник направду величезны його перша част од а до О
то понад <unk> праві <unk> сторін Окрем того потім іщы понад <unk>
сторін якы вказуют як описуют морфолоґію русиньского языка то мож повісти така
дост выгідна част ґраматикы тота морфолоґія Рюк бы м же єдна з
найважнійшых бо то она творит тоту основу правопису парадиґмы одміны Чом но
єст іщы входит до до ґраматикы напримір синтаксис значыт вшытко што єст
о речынях но але то уж тото ся змінят дуже скорше в
языку зато же хоц окрем того же язык каждий язык єст жывий
Може не кажды більшіст велика більшіст єст жывых і они тоты языкы
часто принимают інчы формы з інчых языків сусідніх языків ґлобалізуют ся лексика
ся ґлобалізує і речыня дост часто може ся змінювати А ци сама
лексика тіж може ся з час змінювати лем морфолоґія то єст тота
част ґраматикы яка бесідує о частях слова уж не речыня його розкладі
де присудок де підмет і тото вшытко лем морфолоґія акуратні єст така
мож повісти найбарже постійна барз мі ся Любит тот словник о котрым
бесідуют словник словацко русиньскій іщы повторю перша част в тоту сторону тлумачыня
статіі од а до до до до до до до до до
до до Так тым більше тым більше же часом чытаме словацкы статіі
Так гей славяньскы языкы до себе дост подібны але часом найде ся
такє словечко єдно словечко десит а вексым языку же не іде го
розобрати з жадной стороны но з жадного языка но знайшы нат пару
тых языків не мож дійти і такій словник ся мі здає єст
барз потрібный Предовшыткым за то не бесідую о тым же потрібный для
мене бо там чогоси не буду розуміл але проточ зато жебы вказати
якє богатство єст русиньской лексикы русиньского языка Но добрі Ґадам і ґадам
думам же можеме тепер кус сой перервати і перейдеме до другого книжкового
выданя о так може повім буде то Петро пиртей уж днес мном
спомнений Вашы рокы Я постала сме вкан чом зло ян на приходы
вічка Чому зна приходи Ян табачка і свычора аж до раня Свічка
нас гасы Чому зна прихоти Пани Яґы Шапна ей там каленна Ей
тамна родава Я простала з Ника Чом з догоня приходе річка була
бытка Чому зна приход ты Парадны леґі Якы шапкы набо дан неділь
Ей даканы дей дакан на Но добрі то переходиме до Петра Пыртея
Бречу вызначного морці кєд іде о словникы і о лемківскій язык Припомну
лем так скоро Петро Пыртей вродил ся в <unk> р в Смереківци
Знаме то середня Лемковина што іщы важне з його жытя речу з
мойого пункту виджыня то же был бурсаком так він бы ходил до
Руской Бурсы в Ґорлицях Не бесідую зато же хоц може і зато
кус але не бесідую зато же акуратні радийо Лем фм єст роблене
через Руску Бурсу в Ґорлицях але бесідую зато жебы іщы раз припомнути
же тамтышні абсольвенты мци выхованкы Руской Бурсы такой каждий в великій мірі
одзначыл ся потім в своій творчости в своім жытю для лемківскых русиньскых
справ На жаль в <unk> реці році пробачте был выселений на товды
совітску украіну Был му близкій лемківскій язык барз близкій уж єм бесідувал
же зберал лексику прібувал творити тот лемківскій язык можу навет ся на
такє шмарити повіджыня повіджыня же же в такій кодифікуваній формі Што жы
знаме го тіж з языкового окуса покуса коли єм омовлювал його словник
На жаль єдно з тых выдань з <unk> Бодай же четвертого рока
уж тепер мя не гнівайте ся кєд злі повім тот словник вышол
на Украіні Йой было там з нього вышвереных вельо вельо вельо слів
не буду уж бесідувал сякой то причыны буде з якысой там чудачной
традициі творіня діалектычных словників ци штоси такє но што ж барз забіджений
щестом в <unk> тіжкє добрі памятам IҐм році ансамбль Кычера выдал в
десятьох бодай примірниках цілу версию того словника Но і там видно было
же напримір в лемківскым языку єст слово мама ци там подібне но
так ци так не буду того верто Днес я хочу заняти хвильку
інчом працом Петра Пертея сут ту лемківскі говіркы фонетика і морфолоґія Не
знам си акуратні так звучала тота праца бо в <unk> році Обєднаня
Лемків выдало і зредаґувало тоту величезну тіж пові працу Петра Пиртея так
як в примірі мож повісти той забідженой версиі його словника як в
примірі словника лексикы Тылича Евгеній Турчын вшытко сам сам сам сам сам
сам сам сам зміст він єст барз файний барз добрий і зафіксувано
вельо слів Но а што єст найгірше гірше єст редакция цитам рецензия
ци коментар ци вшытко тото што не іде од самого автора На
жаль і ту в тых в тій працы Петра Перитея Но уж
зачынат ся од ідеолоґічного як то лемківскій язык єст частю і од
детаде язык Лемківска говірка єст дам діалект уж там не будувам бесідувал
цитувал Бо то не в тым діло то найбарже західня украіньска част
украіньского языкового ареалу ци штоси такє На жаль але то підхід добрі
підхід іщы там Демократычны переміны на Украіні ідут може деколи ся тото
змінит так ци так Петро Пертей уж в вісемдесятых роках ХХ столітя
прібувал кодифікувати лемківскій язык тот лемківскій язык якій памятал іщы надію ся
з Руской Бурсы ци з рідного села Смереківця Так ци так Но
уж для мя здає ся дашто нелоґічне кєды Редактор того выданя сучасного
выданя з <unk> р бесідує же же то єст така проба кодифікациі
діалектів ци Уж само хоснуваня вмножены же прібує ся кількоси діалектів в
єдній книжні скодифікувати но міся здає же то уж методичні єст деситам
кусічка Н Непевне Окрем того є ту вельо Але то уж кєд
бесідую о кєд бесідую о самій самым пері Петра Пертея файных річы
інтересуючых річы фонетыку описує барз сы барз цікаво окрем того ту акуратні
тоты вшыткы допискы редактора акуратні акуратні сут В міру мож повісти в
міру мож повісти добрі приведено і приміры лексикы і так дальше На
што хочу іщы звернути Ага ні бо хотіл ємшос повісти што лишыл
єм си як То Анґликы бесідуют Айскарі <unk>ea<unk> так тота Вушенка на
накісці до горы На торті Очывидні кажда проба кодифікациі кєд іде о
морфолоґію мусит мати в собі парадиґмы одміна І ту одраз сідеме до
першой одміны кєд дозволите перша одміна знаме то тоты назывникы в бідоназывниках
так тоты назывникы што кінчат ся на або а по мягкым то
єст Я або по просту Я Бо і такы і такы сут
то сут приведу за приведу за запертейом сестра книжка земля ци ідея
ту іщы выділює мішану ґрупу гуща і хыжа І што ся дознаю
з того з той парадиґмы же напримір сестра в рождаючым одмінку має
на кінци середнє ы Книжка наприє заднє ы Сестра має середнє Не
знам чом так єст мі ся здає же ту редактор хыба того
же так ричут діалекту не барз чує Тых гы такых чудачных мі
ся здає і то авторскых змін або надію ся надійме ся може
такых хыб При редакциі не єст більше што мі ся шмарило в
очы даючий одмінок другой одміны такой в більшости має лем на кінцівку
У А тота кінцівка я днес норматывна в лемківскым языку барз раз
же на другым місци два же два же она рідше хоснувана так
приміры кому чому тому прикладу призерам ся тому прикладу бесідую тому директору
Хоц ту єст тіж друга форма директорьови тому гектару тому Петру тому
місту місту то акуратні добрі зато же то уж середній рід Єст
того більше так як бесідую м Проба Петра Пертея барз цікава інтересуюча
но то тіж по мойому піонєрска робота Як на тамты часы памятают
медже то сут часы комунізму глубокого комунізму роками <unk> може уж была
перестройка на Ле ничто радше в тых нашых русиньскых справах здає ся
мі не зміняло Так ци так Інтересуюча праца мож посмотрити як ся
Петро Пыртей односил до языка По мойому його ідея была така же
хотіл фактичні реґулювати кодифікувати нормалізувати Язык но Як уж єм повіл найслабшом
стороном тых вшыткых ідеолоґічных выдань єст редакция ступ і тото вшытко што
не іде од пера самого автора Але мам іщы власні тото Айсінґ
Одейк Для вас мам так і то бы думал очывидні по перві
Витайте бесідым корохановскій цілый час мал языковий окус покус нажыво В радию
лем фм очывидні Кєд го куспоз нажыло то і радийо лем фм
нажыло Кєд очывидні слухате премєру Бесідувал єм днес о допереду бесідувал єм
о працы Петра Притея О морфолоґіі і фонетиці лемківскых як він то
назвал говірок товды інакше не міг назвати в вісемдесятых роках тепер выданій
і зрядуваній Обєднаньом Лемків Бесідує м же буде айцінґ oдейк зато єст
В остатнім бодай нашым слові так <unk> н за <unk> рік явила
ся статя Стрка Андрия Своіма дорогами єм дішыл же то професор і
філолоґ николи ся не підписує Правдивым назвиском ци згали назвиском інча справа
не будут говерта Єдным з такых постулятів стрыка Андрия єст тото жебы
ввести до лемківской сторінкы нашого слова памятайме то украіньскій часопис гей якій
тіж іщы комуністичном ідейом бесідує же неє лемківского языка Лемкы то Украінці
і т не буду до того уж вертал Але Стрыка Андрий постулює
жебы тоту працу Петра Притея яку сам зрештом Стрыка Андрий назвал ґраматыком
вроже граматыком лемківского языка языка так языка назвати а языка чом не
мови Тепер єм спостеріг інче жебы тоты правила якы списал якы ложыл
Петро Пертей хоснували вшыткы на лемківскій сторінці Хотіл бы м бо тож
бы было дост великє приближыня до днешнього кодифікуваного лемківского языка ой барз
ой Йой такой бы вшыткы писали лемківскым кодифікуваным языком окрем малых дрібниц
на правду Тым більше для мене цінна тота праца Петра Притея лемківскій
говіркы фонетика і морфолоґія такій хыбаль єст акцент по украіньскы Но але
на жаль стрека Андрий сам не хоснує тых правил зато же раз
пише ґраматы граматыка раз грамат в граматиці мішат заднє і середнє не
Хоц повім же і пару речын мі ся не сподабало приведу єм
Вам єден авзац Слово про автора писал покійный Петро Шафран коротрко і
зграбні але я особисті прошу міте выбачыти мамту свою маленьку сатисфакцию бо
мусіл пан Петро зауважыти в пана Перетея наше тверде ы яках він
не узнавал і які вперто одшмарял Його право але чом я мусіл
одчути то новасній Скірі Оно ы было єст і буде покля хоц
пару Лемків буде старало ся писати по нашому Но о правописі Періодику
Ватра Выдаваного Обєданю Лемків уж тіж єм бесідувал бодай раз кєд не
більше Там пише же же писане лемківскым діалектом лем же не написане
з котрого села А може зато же такого села неє бо там
неє жадных правил ничого кажде пише каждий пише як сой хоче як
Здає ся же мы чує бо навет не чує І По мойому
зато тота праца пертея іщы раз барз файна барз мі ся подабат
она Вказує же тото што прібуют часом предовшыткым украіньскы дослідникы назвати такым
сопоставліньом діалектів говірок ексоммішком єдных фонетычных морфолоґічных ци дакых інчых прикмет явні
дереґулювати бо там находят Барз барз великы дрібниці то Праца Петра Пертея
Весні вказує на тото же лемківскій язык ци як го там злут
тоты ідеолоґічны дослідникы єст Лемківскій язык ци доци лемківскы діалекты барз єднорідний
барз єднорідний Ту такой од заходу Лемковины до До сходу но до
того місця де де де де вявлял ся уж рухомий акцент рухомий
притиск Мож повісти же він такой Єден ріжниця Поєдныма поєдныма справами і
то не з обшыри морфолоґіі Ні то сут лексикальны ріжниці бо в
єдного были комперіі в другого ґрулі правда А єден бесідувал мякше другів
бесідувал другє бесідувал Твердше І то хыбаль вшытко То сут ріжниці цілого
лемківскоязычного ареал лемківскоязычной обшыри Думам же вызнаня як ґраматикы навет лемківского языка
той працы Петра Пертея може свідчыти о тым же Мехто несвідомо навет
зробил і нам добру добру роботу Окрем того не знам ци то
найде в тоту сторону жебы там деси даколи Тот мішок якій Ідеолоґічны
украіньскы дослідникы называют лемківскыма говірками не назвати не дати му такого статусу
як напримір має днес в Польщы кашубскій язык но Але уж потреба
кус право зміняти думам ся же тото ся не поведе Так ци
так Барз файна праца явила ся уж в інтернеті з того што
знам і дай Боже лемківскій сторінці нашого слова жебы за Правилами морфолоґічныма
правилами Петра Пертея были писаны Вшыткы абсолютні вшыткы статі Но то было
тото Ай <unk>em<unk>ini Вышенка на торті Дякую сердечні за днешній Проґрам дякую
сердечні за выслуханя кєд мати даякы заувагы кєд мати даякы своі коментарі
доповіди до мойого ґаданя ци днешнього ци будякого вонішнього і іщы може
старшых бесід заохочую жебы сте написали на дем ка ЛЕМ крапка Ф
<unk> Но добрі буду ся помалу пращал Буду ся помалу пращал не
буду бесідувал в чом але желам Вам вшыткого доброго дякующы раз за
тот приємний Вечер і час з вами проведений бесідувал Демко Трохановскій товоязыковий
окус покус в радию Лем фм Языковий гокус покус Ци бандуристы скрипчут
бандуры А може компер чом нот бити Руси Што мают спільне теля
і дівчы Ци можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а
днес є уж чысто лемківскій одколи нашы предкы мали уладу вымовы што
ся находит на швецкым стилі Чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют ЛТІ файлі
доступ до Фейсбу та майля і інчого сітьового сектору і епікац Кєд
хочеш ся дашто о тым дознати сухай авдициі Языковий гокус покус значыт
знай язык і вчы ся гокус покус