Языковий Гокус Покус #145 - 21 IX 2014 - Podkarpacki standard rusiński
Еп. 145

Языковий Гокус Покус #145 - 21 IX 2014 - Podkarpacki standard rusiński

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcony jest kodyfikacji języka rusińskiego, przede wszystkim standardu podkarpackiego, oraz jego miejscu wobec wariantu łemkowskiego. Prowadzący omawia też historyczne trudności w rozwoju pisanego języka rusińskiego i nawiązuje do gramatyki oraz działań podejmowanych w Polsce i na Słowacji.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус выкус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
робити ти сам Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым стилі
Чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют ЛПайлілі доступ до Фейсбу та майля і
інчого сітьового сортеру і аплікация Кєд хочеш ся дашто о тым дознати
сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знай язык і вчый ся гос
покус Витайте радийо слухачы з той страны Демко Трохановскій радийо Лем фм
нажыво і языковий гокус покус в де Вечер Днес хочу з вами
побесідувати о такій єдній темі што ся зыве кодифікация або завершат ся
в тій темі кодифікация русиньского языка акуратні не іде о наш лемківскій
стандард того языка але розходит ся мі о підкарпатскій стандард русиньского языка
Ріжныма стандардами русиньского языка занимал єм ся уж в языковым гокусі Покусі
очывидні тот лемківскій стандарды в найбільшій мірі был темом мойой авдициі но
але кєды уж єм взял ся за пряшівскій стандард то значыт за
Напримір тему послідньой на кодифікациі рекодифікациі до кодифікациі зем як тото назвати
кєд памятате прівела єм зрівнювати дакусморфульґію назывника пряшівского і лемківского Стандарду Днесы
хочу ся заняти єдном книжком може іщы не якы порівнаня даякых стандардів
не як така долудна аналіза лем така зверха Зато же конец кінцьом
трафия домя Могуча велика книжка выдана в <unk> році то ґраматика русиньского
языка в тій підкарпатскій версиі в підкарпатскым стандарді Ничы перейду до самой
книжкы кусідка повім о підкарпатскым стандарді русиньского языка або іщы нич ґу
ньому перейду Припомну Вам же Хотка тоты стандарды русиньского языка атже знаме
нашу історию болячу тяжку історию предовшыткым в ХХ столітю коли інчы народы
ся розвивали могли спокійні напримір розвивати язык мы такой шансы од істориі
і од нашых ворогів речме Не достали З той причыны <unk> понад
но такой <unk> років были сме без писаного слова ворю такой окрем
поєдных выдань в Америці якы внов в малій ступени переходили до нас
такой не могли знаны выдавати а тым більше не могли розвивати языка
в тій науковій обшыри То справа дост знана зато буду ю заперал
припом лем даякы факты же уж од <unk> років <unk> Столітя науковці
лінґвісты дослідникы языка журналісты стрічали ся коли ся стрічали на конґресах Русиньского
языка одраз явила ся перша думка сотворити єдну літературну версию русиньского языка
Бесідую хыбаль барже о тій писаній версиі Но але спільні тіж рішыли
же ґу тому далека дорога тых <unk> років предовшыткым бытя під комуністичныма
кырылами без змогы розвивати язык на науковым рівни і описувати го на
науковым рівни но што ж тото вшытко стрітило ся з великыма опорами
і обавами науковців жебы так одраз сотворити тот і тоту єдну версию
русиньского языка Науковці потвердили же тот сам язык же то єден язык
но але тяжко так одраз зачати з той высокой ноты з того
высокого Ц зато задачом поєдных орґанізаций русиньскых ци може поділеных на на
державы было скодифікувати язык в тій державі в якій жыют а пак
працувати над спільным надрусиньскым койне над над спільном єдном версийом русиньского языка
Працы найбарже повели ся в Польщы в Словациі Зато же і в
Польщы на і Словациі тота кодифікация прошла в Словациі навет на барз
Высокым державным рівни де проходило одбыло ся в Братиславі офіцийне признаня же
русиньскій язык уж єст скодифікуваный в Польщы так не было але самовыданя
ґраматикы лемківского языка авторства Мирославы Хомяк і професора Фонтаньского уж номінувало тот
язык до Стверджыня же єст він уж скодифікуваний Окрем того в <unk>
році на Педаґоґічній Академіі Під Проводом під проводом др Олены Дуць Файфер
зачала быти ведена Лемківска філолоґія при росийскій філолоґіі Тевдишній Зато дві тоты
державы даяк собі з том задачом порадили ба Словация Русиных зо Словациі
так речудетельнійше уж сут по такій другій кодифікациі ци може по рішыню
деякых проблемів якы явили ся од офіцийного ны проголошыня кодифікациі в девятдесятых
роках Я повім же і в нас тото помалы проходит зато же
першы стрічы уж з писменниками журналістами науковцями уж были як де і
што іщы можеме описати докодифікувати до прецизувати в лемківскым стандарді русиньского языка
Так замірану на бесідую о бачаньскым стандарді русиньского языка зато же там
доцяпінча істория Бачаньскым Русинам было дуже леґше Офіцийна кодифікация проходила уж в
двадцетых роках ХХ столітя там тот комунізм за тіта был кус леґший
Русины могли выдавати могли вчыти по русиньскы зато Не хочу зрівнювати того
приміру акурат з з Русинами в Карпатах І маме наступний стандард пропонуваный
стандард русиньского языка то пкарпатскій стан Знаме же там ситуация барз зложена
барз тяжка зато же тепер Підкарпатска Русь нагодит ся в границях Украіны
по тым як в <unk> році анектувал єй од Чехословациі Сталін од
тамтого часу Аж дотепер ани русиньскій язык не єст вызнаний якы окремий
язык ани Русины не сут вызнаны якы окремий нарід вшытко тото ся
іде ку тому же неє жадной Допомогы зо стороны державы а як
меншына но што жы таку допомогу мусит мати І з той причыны
тіж серед самых Русинів Підкарпатской Руси ситуация єст барз але то барз
зложена Зато же днешня моя тема то єст стоновліня ґраматикы русиньского языка
авторства н отця Димитрия Сидора то єдна з вельох пропозиций кодифікациі русиньского
языка на підкарпатскій руси Так ци так Я так в собі лем
нагорячу думам ци то добрі же єст вельо пропозиций ци то ци
то злі думам же од того жебы од той многости голова нас
не заболит Але кодифікация товды успішні проведена коли єст принята і хоснувана
через більшіст через журналістів через люди якы ся языком занимают Так ци
так Нич перейду до самой ґраматикы русиньского языка авторства отця Димитрия Сидора
хотіл бы м жебы сте послухали найден на Юбі таку кавалец примір
як русиньскій язык звучыт на закына выдкарпатю зато запрашам слухати Пакы мині
вже після два годы Явас я знаюч ся від явже той тридці
два рокы коротце я в невістках то і наше поле і мы
ся з ним межыме в сідах жыєме худу кухаємі Так я його
знаю відєдства кілько нього діти было три жоны в нього были діти
паґітыо Любля Типину жей Куду будер він правду ТаСовиц по чытыре коровы
і быкы в нього были Ваня Потня слуха быти мож бо што
то казати ачым вінса Ваня даше спідка же быв жыти за буда
паяка як Ясту правы як дідо ґаздувал як і доробіл і годало
державы а той зимовньо кінь был тараконями шолусла та віс собі і
пшыні тіхубі і хліба усє за части на зиму бы боршоіст та
май бы слів токан Молоко яйця собі был по пят плітер молока
яєц выпє і косит дубіт Беровал іздайте а косит бере косит силома
кадеси яц бере косит у провал а ґорі дета обертат за рім
же лю не треба было обертати віжну цілю ньо ін было достай
любил ся можу было здоровити трібос силю бурот човс <unk> вас якій
є Здоровя само як ноє Та был быти вецерму жывому працуват і
<unk>eo І всім доброго ранку А во век десят гарност поджечы добру
ранку і сім бежемісно здоровя тешем говорили Добронту всім бежаймісного здоровя Зышо
все што хоче так коротче своі міня ника своє выскажы Борма николи
не слуха Ну а сяты середня зубє те спад дале і упады
рес ліваре то має через серту свою ремову пекра всюды Но і
так звучыт русиньскій язык на підкарпатскій руси то лем єст єден з
примірів зато же обшыр Підкарпатской руси дуже більше як Пряшівской Руси як
Лемковины зато і думам тяжше тамту бесіду было скодифікувати Так ци так
Днес хочу Вам представити ґраматику русиньского языка авторства тця Димитрия Сидора што
цікаве тота ґраматика а вышла в <unk> році Написане же то ґраматика
русиньского языка з євангелийом од Матвія ту уж маме перший примір одраз
в єдній книжці писаного слова переведена євангелия на русиньскій язык подля той
кодифікациі Ту барз інтересуюче потім іщы під конец проґраму Думам же дашто
прочытам по русиньскы з той ангелиі бо то барз інтересуюче Але друга
част головка тота ґраматика для Русинів Украіны Центральной Европы і Америкы Не
знам чом акурат напримір Русины з Азиі не могли бы быти не
могли бы ся Вчыти з той ґраматикы або або хоснувати тоту ґраматыку
но не знам так єст написане То дост велика книга Розмір не
мірял єм оту з аж <unk> кус більше як аж <unk> Має
<unk> стороны плюс <unk> того Євангелия От Матєя Што інтересуюче тота ґраматика
переведена тіж єст на аґлийскій язык якы для може шыршого на хоснуваня
або зрозумліня для тых што або кілицьом не чытают або Не знают
славяньского жадного языка бо думам же кєд дахто знат предовшыткым буд якій
східньославяньскій скоро бы ся в тым вшыткым поімал Ущестливо єм властительом єдного
з пятстох примірників бы такій был Тыраш Добрі Недовшыткым Чым ся ріжнит
тота гы не буду Вам бесідувал о тым яка єст то єст
в середині де кажда ґраматика в середині мат докладні на тото само
Іде мі о розділы ци ци темы ци поєдны поєдны описы но
то відомо частимовы части речыня і опис поєдны парадиґмы одміны і т
Я бым ся хотіл днес зосередити на парох такых дрібницях што ріжнят
підкарпатскій русиньскій язык од лемківского стандарду то напевно єст Ґрафіка то єст
пару букв має більше Чом Предовшыткым же ґрафіка все єст якысом одбитьом
того як ся бесідує То значыт там кус інча фонетыка серед Русинів
на Підкарпатскій Руси і зато деякы буквы сут доданы Але єст єдна
буква од котрой зачну тост ядзь Правдаты знате єй певно з церківнословяньскых
текстів Ять то здавне є долгє є якє в серед Русинів перешло
і або в такє куз дивтонґічне ы помягкы напр гі ци такє
ві так ци такы Барже м жебы тото зобразувати тото ять давне
давне ять то не наше і якє такой мож повісти Має хыбаль
такє застосуваня лем історичне зато же на одзоруваня того звуку звуку і
но уж маме тото і якє і з крапочком тота паличка з
крапочком яку знаме і з лемківского языка Єст там іщы буква о
з такым дашком якя тіж мож повісти з означат стягнений з ЛУКО
барже котре єст хоснуване ту не буду вам бесідувал о принципах де
го ся пише і т ци так тост єдна з тіж такых
сягненых покус дифтонґічных дивтонґічных одзерувань долгого стяненого о єст іщы єдна буква
яка могла бы Вас застановити то єст у з двома крапками уз
двома крапками якє ту хоснуване єст і описане єст як подібне до
напримір німецкого фынф Не знам ци добрі финфы бесідую бо уж з
німецкым языком не мам спільного нич но принаймі з <unk> років але
Але тота тото и то такє У стягнене у хоснує ся на
примір В такых словах такых в такых примірах Як оддайте лем скоро
найду найдакій примір о напримір напримір ы В Ты знаш вій гей
Тот тот звук в языку в русиньскым языку Підкарпатской Руси то давне
історичне нетолоґічне о якє в нас Перешло через тіж то ту стадию
У был уж єм о тым колиси в языковым гокусі покусі бесідувал
перешло і зато давне старославяньскє конь в нас має форму кін бо
е через тот дифтонґ уі і тото і з якє обозначане єст
як уз двома крапками в нас конец кінцьом перешло в і Вязоку
Підкарпатскых Русинів остало ся як тото і кюнь і зато іщы заховало
мягкіст кюнь і зато В тот спосіб жебы ны Одбити тоту вымову
з тым ю єст ведена буква У з двома з двома крапками
Там єст іщы і з такым дашком не з крапком лемы з
дашком яка тіж означат деякы фанетичны процесы так ци так тоты штырі
буквы сут напевно кєд бы сме мы чытали могли бы сме даяк
іх не зрозуміти Окрем того очыви єтуваны пят отуваных моме три є
Ю і я там хоснує ся і з двома крапками і Е
з двома крапками то єст ны то єст Йо Як єм смотрил
на парадиґмы одміны очывидні агато єм так приведу з власного жытя коли
лем єздил От так як бесідую ізды в погорах Покарпатах на Підкарпатскій
Руси тереновыма алтами Коли зізджал єм до сел бесідувал єм з людми
маєм вражыня же бесідуєме докладні так само окрем того з у в
примірах Муст Кюн Віл Та такой так само І тото само виджу
в парадиґмах одміны так назывника так придавника З тым же напримір барз
я застановило застановил Назывник назывник В ой в місцевым одмінку і вдаючым
одмінку так як в співанці Ден ден білыйден Ставай дівко Клатоген Зберай
тріскы по Дворьови на вар істи Линґарьови подворьови форма форма даючого і
місцевого єст така сама Што ж не буду Вам чытал цілой ґраматикы
зато же а іщы самє мі дал добрі так од Адо я
не прочытал іщы а то барз інтересуюча лектура предовшыткым до того жебы
зробити деколи такій проґрам зрівнуючий або вказуючий тоты Хоц повім невеликы ріжниці
як іде о цілу цілий языковий систем в русиньскым языку то єднак
жебы жебы высмотрити де і як даякы історичны языковы процесы проходили Но
але ага што іщы мі ся іщы мі ся в такы шмарило
в очы то придавник напримір котрий в середнім роді в основній формі
Має оє не так як в нас єст червене оі вино вино
та як гудакы співают о глудаків зараз пущу Якы співают оі вино
вино вино червеноє вино червеноє нас бы было напевно червене Хоц червеноє
то очывидні старша форба як наше червене то одраз бесідуют Но але
обіцял єм Гудаків зато Тепер тіж примір жывого русиньского языка з Підкарпатской
Руси в виді ансамблю Гудак звідо ліґно леґійникы ція звідо линьо леґіникы
ціяці вельоса Урид мой другу равы А стріляю Муртиляй воры даля Александары
май свого го нема голо Пасоро сюде знати будеме ся бавити Паре
то добромера на баля то раз моя горы Сазире а масо зорисма
на І цого зложыти Ама Креполю быти та ма То очывидні пречудалы
гудакы якых люблю все і буду любил но за тото як краз
іщы бесідуют по русиньскы хоц на Підкарпатскій Руситы барз тяжкє зато же
Од <unk> років в Свобідной Украіны на жаль но Тяжко тяжко нераз
ме віхтували о тым врадию ЛЕМ фм і думам же не буду
ся тепер ту розводил Обіцял єм же кус приведу Евангелиі од Матвія
на русиньскым языку Ф бо то тіж час і примір уж той
літературы подля ґраматикы русиньского языка авторства отця Димитрия Сидора <unk> глава Добрі
то зачну І коли закончыл Ісус слова Сисі то переішол із Галиі
і прийшол у преділы івдейскій на тот бюк Йордана За ним пуйшло
много людей і він і слів іх тує І приступили і дньому
фарисеі і ско іскушаючы його і горелі йому Ци позволено чловікови одпустити
жену свою і ци по всякій вині Він же одповідал речы ім
Пак не чытали сте што сотворивший іскони мужейской пол і женьскій сотворіл
іх І як дальше і так дальше думам же знате тоты тоту
ювілию кєдні рекомендую посмотріти на інчы языкы якы знаты <unk> лава Євангелия
Од Матвія З такых іщы річыш то мі до головы приходят так
на скоро же кєд поіхати на Підкарпатску Русь о я ся надолго
выберам та може Як мате бесідувати Хто то єст ко кей то
єст давне давне старославяньскє кто з якого выпало выпало звук Т і
остало Ко В нас кто Перешло ка вха сяди якоси н інакше
В першій особі в першій особі В мужскым роді Підкарпатскы Русины сід
Я думаву напримір я думал Я думал же штоси там треба зробити
Тых дрібничок кус єст але сут они направду дрібничками Коли м пущал
тоту тот примір підкарпатского Стандарду русиньского языка на самым початку то была
проста пані села бесідувала так само докладні як мы нич ся тото
не ріжнило так ци так слухайте дорогы думам же я буду в
Малокінь а хоц ні іщы мам для вас єдных вудаків Єдных удаків
зато же Но тых примірів языковых примірів якы образуют Підкарпатску версию русиньского
языка може мало але не вшытко ся даст так одраз речы тото
што мож прочытати в книжці то уж єдна але музыка ци то
цитат <unk> то жывый примір жывой русиньской Бесіды Тото што єм повіл
горілочка і вино червено є Хыба буде в тій співанці Но і
очывидні думам же уж сте звернули увагу Же як і вшыткы карпатскы
Русины там предовшыткым хоснуют мою улюблену немій улюблений звук ы заднє ы
якого нам уж Барз часто бракує но то іщы раз выдакы ночы
варта будар Года роби до землю Лецармар заленайте дуба дубе заленайте дупер
землю спады доба дубы завернайте любы зва ліциі Язата баршавіциі Ята басей
моды Латыма Оботи добра спати на права сапы прыва Оботи добра спали
на права сапли рывати Абати бурра зе собі ля орилоцько біля біля
векы мене надоліла Я за тебе зрідло злотого рати мене рубодо І
припомнила мі ся єдна іщы істория коли м был на Підкарпатскій Руси
акуратні зо студентком польской філолоґіі але то украінка котра в Польщы сидіювала
і з Росиянином І так Росиянес повіл же вшытко розуміє же то
тако як як по росийскы а украінка пові же то нияк не
по украіньскы Но што ж на примірі той співанка такой двох співанок
можу лем підтвердити тото што ж єм повіл же стара форма заховала
ся В підкарпатскым стандарді русиньского языка ґіде придавникы середній рід ай вино
вино вино червеноє Котя буде пити к тото хто О якым єм
бесідувал котя буде винко пити як я пуйду в землю гнити То
єст тото історычне о якє до нас через дивтоґічный період перешло в
і а серед Русинів Підкарпатской Руси остало як тото стягнене юй пуйду
пуйду як я пуйду землю нити І агано до другій тексты сифеніші
горілочко біла біла як ты мені надоіла надоіла значыт зробила но пакіс
туж знервувала Я за тебе трояка а ты з мене дурака Я
за тебе три черевінці а ты мене по печінці то даколи бунаймі
раз співувал Той горілочкы знає же по печінці дає добрі і не
єст для печінкы найздорівша Дорогы слухачы то был языковий гокус покус днес
з темомы підкарпатского стандарду русиньского языка кєд мати даякы зава кєд мати
даякы новы темы якых бы се хотіли знати або доцяпс критикувати ведучого
авдицию языковий языковий гокус покус щыро прошу писати на дем коет Лем
Крапка фм і помалу буду ся пращал Зато же часу ж помало
ся мі кінчыт Рахуючы на тото же напевно напишете бы дост часто
з вами кореспондую пращам ся красні желам вшыткого доброго тримайте ся тепліцько
Языковий гокус покус Ци бандуристы скрептут бандуры А може компер Чом можнут
бити ту самбль Што мают спільне теля і дівчы Ци можеме вылічыти
грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій
Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым стилі
Чом до теперішніх віґруючых мобілюк інсталюют Лайлі доступ до Фейсбу та байля
і інчого сітьового сортыру і еплика Кєд хочеш ся дашто о тым
дознати сухай авдициі Языковий гокус покус значыт знає язык і вчы ся
гокус покус