Языковий Гокус Покус #146 - 28 IX 2014 - Буква "Ѣ" (ять) - Litera jat
Еп. 146

Языковий Гокус Покус #146 - 28 IX 2014 - Буква "Ѣ" (ять) - Litera jat

•

Опис епізоду

Odcinek poświęcono literze Ѣ (ять) w rusyńskim standardzie podkarpackim oraz jej roli w pisowni i wymowie. Prowadzący omawia historię tej dawnej litery, jej obecność w staro-cerkiewnosłowiańskim i zastanawia się, czy jej użycie ma sens we współczesnym alfabecie.

Автоматычна транскрипция

Языковий гокус фокус Ци бандуристы скрепчут бандуры А може компер Чом мож
бити лю Што мают спільне теля і дівча Ци можеме вылічыти грошы
Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж чысто лемківскій Одколи
нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на швецкым столі чом
до теперішніх вібруючых мобілюк інсталюют ЛТІ файлі доступ до Фельсбука та байля
і інчого сітьового софиру і аплікациі Кєд хочеш ся дашто о тым
дознати сухай авдициі языковий гокус покус значыт знай язык і вчый ся
гос покус Витайте радио слухачыстой страны Демко Трохановскій языковий гокус покус Лем
в радию Лем фм Днес сы акурат ні нажыво зато кєд мате
змогу або дакій звіданя до мойой бесіды даякій коментар або попросту хочете
до мене написати і агалі то важне кєд слухате премєру днешнього динка
то на товдо нажыво Хотіл бы му захотити до написаня домяна Лемко
ЕТы Лем крапка Фм Думам же більше напишу на же скоментую по
музычных перервах жебы сой не занимати Головы так вчас ґыданя жебы мі
хыда як може Часом дашто мудры повісти но Але лем то уж
і друга нецілком справа Дорогенькы в попереднім і языковым кукусі по кусі
бесідували сме о ґраматиці русиньского языка в підкарпатскым його стандарді авторства отця
Димитрия Сидора то тяжка на тілько справа же Бесідуваймо ты лем там
бы в двох трьох речынях повторю В Украіні Украіна то єдина в
світі держава де сут барз великы проблемы з хоснуваньом русиньского языка і
тіж узнаваня признаваня Русинів як оддільного од будикого інчого в тамтым примірі
украіньского народу Но што ж з тым ся тіж вяже же процес
кодифікациі і приниманя єдной скодифікуваной формы єдного стандарду Языка предовшыткым того писаного
языка цілый час єст В трактіон допір проходит тота ґраматика то єдна
з пропозиций яка як бы мал бы тым выглядати русиньскій язык на
Підкарпатскій Рус Єдном з тем того короткого што як што омовліня была
ґрафіка то ґрафічний систем знаків букв інакшы ґрафемів як то в языку
ся професийональні бесідує і в підкарпатскым стандарді маме окрем мы Окрем тыхы
бук якы барз докладний спосіб оддают фонетыку то як бесідуєме то єст
О з такым дашком і з двома крапками подібне до німецкого і
і тым напевно одріжняют ся од інчых стандардів русиньского языка але єст
і єдна буква стара буква барз стара буква буква ядь З той
причыны достаєм тіж Емаль од нашого слухача вірного пана Роберто якій пише
ґу минулому языкови языковому гокусови покусови можу повісти лем тілько же подля
мене хыба не треба хоснувати букву ядь бо она нияк не зміняє
вымовы так жебы ся могло писати як і або і з двома
крапками і не робити вшытко тяжше І я той опциі зато же
сенс вводжыня новой буквы до азбукы Товды хыба коли она коли она
выражат інчий звук ей а кєд она тота буква і Еы і
ядь бо о тым ядь бесідуєме Но мож повісти же кус лем
додає роботы при вчыню предовшыткым же треба тіж знати коли тото ять
ставит І така ней буде днешня о так робочу тепер назву же
днешня тема то акуратні буква ядь і єй Істория то значыт одкале
она до нас пришла з шым ся вязала коли доколи сме єй
хоснували бо і мы Русины єй хоснували но то зачынаме предовшыткым ять
ять барз часто Йой і на студиях єм так мал же о
ять бесідували як в женьскым роді тота яйсь Но мож бы повісти
жем ту якысе вытлумачыня піде з того жыс буква яй гей буква
ядь то значыт она она буква ядь Але ядь сам собі то
слово мужского рода І так по перше Колиси давно в старославяньскым языку
в староцерківнославяньскым іщы напевно з тота буква вызначала долгій гласний звук є
Долгє долгє є І тых є тіж было пару в старославяньскым языку
Лем же товды іщы фонетычний систем старославяньского языка был такій же мали
сме долгы звыкы короткы звыкы дуже дифтонґів зато тіж Коли кірів і
методий і гору і іх ученикы або ту треба повісти же они
тіж хоть розвивали тот перший записаний славяньскій язык но мусіли знати і
товды мыта велика ріжниця медже деякыма є але тіж медже даякыма і
бо і самых ґрафемів і маме принаймі маме принаймі пару так ци
так І тото долгє є было записане ґядзь оно Колиси конец кінцьом
в напримір росийскым языку оно в вымові Остало докладні такє так ся
розвинуло же не бур він си медже тым долгым короткым Є зрештом
з часом долгы і короткы звукы мож повісти доцьоп зо славяньскых не
вшыткых очывидніх языків Зникнули они ся они по просу долгы і короткы
были єдныма не было не было ріжниці в часі іх выповіданя Агай
так іж же кєды єм при тій темі нич перейду до нашых
ту справ тота буква ядь то єст она подібна до мягкого знаку
і до твердого знаку лем має таку Як вам повісти таку іщы
паличку з двома кінчыками і то єст тото Ять якє можете стрітити
напримір в церковных текстах бо в церківнославяньскым языкы то єст тым языку
м як бы вам то речы з тым новым церковным языку реформуваным
в ХХ столітю она цілый цілый час єст Зрештом товды іщы напримір
в росийскым языку то час тот ст ачий і C То напримір
описы в ґраматиках такы же як і є буквы означают два інчы
звыкы же он они ся іщы товды ріжнили XXXI ст уж такє
жеы ґраматикы росийского языка пишут о них як о тых самых звуках
то же дві буквы ять і є оддавали уж тот сам звук
Так ци так Ном там очывидні были переходы є в Йо напримір
в рускым языку там де было ядь они не переходили але то
уж інча справа як ся само сам звук є розвивал так ци
так они од ХХ столітя уж такой єдны мают таку саму фонетычну
вартіст В росийскым і білорускым языку тото ять оно злучыло ся з
є напримір в русиньскым языку як знаме тото є перешло в і
так вы Такой в каждій позициі се там де в писмі выступувала
буква ядь в русиньскым языку перешло оно в і предовшыткым тіж в
вымові тото само было в украіньскым языку в болгарскым напримір барз часто
переходило в я або віє Тота долгіст о іщы повім долгіст ять
як долгого є видиме днес напримір в хорватскым языку бо барз часто
оно не єст такым звыкым єлем такым дифтоґнічным і є Іє Одтале
знаме же колиси но і очывидні з інчых з примірів знаме же
тота буква означала колиси долгє долгє Є в польскым языку напримір ядь
переходит предовшыткым В а но так наше білий то росийскє білий м
а польскє білы Віра русиньска віра росийска віра в польскым то віра
хоц в одміні вєжы але то інчы уж языковы процесы котры тыкали
лем західнього західньославяньского польского языка І што ся сталос в русиньскым языку
ци в початках русиньского языка напримір ХІХ столітя де як знаме язычє
то єст тот мож повіси штучний язык язык мішанина русиньского мішанина і
церковно славяньского языка і тот язык такой до І світовой войны обовязувал
і там очывидні тіж была буква Ять але як знаме єй чытали
як І може а як і і може в тым моменті скінчу
тоты выклад же так речу тот той теориі істориі буквы Ятьга І
чом чом тото як можливе же являт ся тепер в ґраматыці русиньского
языка на Підкарпатскій Руси Зато же уж такой од початку девятдесятых років
в державах бывшого Совітского Союза Но напевно на найбільше в Росиі был
такій рух же жебы кусы тоту Тото минуле привертати так жебы то
хыба такій подібний рух як до реформы росийского так властиві церквославяньского языка
в половині ХХ столітя де давны ґрецкы буквы были привернены до церковного
языка но такы тіж котры уж товды не ся дублювали фонетычні З
інчыма но але в десятых роках в Росиі был такій рух жебы
привертати привертати напримір ядь привертати привертати єры на кінци слова Ну нам
хыбаль добрі же же ся так не стало зато же Но товды
ту было такє штучне вводжыня до писаного языка до ґрафічного систему такых
ґрафымів якы уж нич не дают а мают лем якы сы там
історичны Конотациі Но добрі так ци такы Попервіл повім іщы якы якы
В якых ситуациях стрічали сме ся і в русиньскым языку з буквом
з буклом Ять но а тепер кусцьок музыкы і напримір най буде
най буде клюблима о так не буде в позамови вказам А чымчы
А чом плата чына часткачка неспестутны Добры дав до Но добрі Вертамет
нашой темы припоминам слухати радийо лем фм нажыво языковий гокус покус бесідує
Лемко Трохановскій І днес бесідуєме о букві Ять яка іщы В столітю
в еміґрантскых американьскых выданях <unk> русиньскых тота буква іщы стрічана Здає ся
мі же кєд добрі бесідує хыба ліше в другій половині ХХ столітя
Но так уж єм бесідувал же столітя в русиньскым языку то язычє
то язычі такой в стох процентах лем в языцю напозували ся русиньскы
писателі журналісты редакторы І тото як хоснували напримір в суфіксах придавників так
напримір як сильнійший правда і тото ійший все было перше і то
было ять Такы приміры де одраз найдеме найдеме яй в одміні на
примір назывників то даючий і місцевый одмінок Єднині напримір на столі кінцьове
і то єст акуратні яй в школі о морі і ты дальше
маме тіж місце назывникы Вдаючым і місцевым одмінку то єст кому чому
або о кым о чым омі о тобі о собі і там
тіж Ф накінци в голосі єст записане ядь Ны так само чыкат
ся тото місце назывникы місце назывників о і ту одраз бесідую же
І тото ядь хоц сме привикнены до інформациі же ять все оддає
нам днес буку І такы винни сме го чытати То так до
кінця не было Зато же знаме уж медже інчыма надію ся з
языкового куса покуса же маме дві ґрупы такых букв по якых кус
інакше даякы гласны ся заховуют То предовшыткым перш рупакы ґы іхы І
друга ґрупа Чужы Шы і щы І ту маме в творячым одмінку
давны недавны назвникы цім і з чым Але уж в такых примірах
по тых двох ґрупах буквы маме в днешнім лемківскым языку кым і
чым то єст заднє заднє І мож повісти же такой В більшости
примірів тото як оно буде днес ся реалізувало як і але барз
часто покы ґхы і по чыжышы щы буде мало форму заднього заднього
ы Так само ся діє напримір в чысловниках тых чысловниках якы ідут
од двоіны якы зышам два все мусіло быти в двоіні але днешні
формы дві правда дві коровы і там тіж был ны накінци был
я і подібны формы як <unk> о але напримір дванадцет уж нема
той формы хоц колиси было двінадцет Што іщы Такы такы на приміры
якм приславникы Де правда Хоц ту дем о ту пробачте ту мареформу
форму Е значыт не перешло з давного є на і ЛЕ протоприсливникы
як напр ныні ци гм Йой не можу хыбаль найти другого другого
приміру но але і они і они мают тіж своі суфіксы напр
теперішній І то сут вас і тоты тоты приміры Тых примірів єст
дост вельох зато же зато же буква Ять она Она мож повісти
была як в єден з гласных правда гласных все мали сме дуже
меньше як согласных зато треба было ся єй вчыти специяльні товды коли
ужы тото є напримір в Росиі было м подібне в умові як
і яй ци такє само там мусіли быти специяльны принципы жебы знати
де писати є де писати ять Але тота зміна в русиньскым языку
де ять перешло в і або вы в даякых примірах тіж зробила
деякы проблемы зато же тых букв і в тій в тым языку
якій ішол з церківнославяньского языка ци з росийского языка до реформы <unk>
років ХХ столітя было пару было смерічне десятирічне і в русиньскым языку
іщы явило ся тото і котре означали сме в в тым в
записі як ять Я не буду чытал такой вшыткых примірів бо іх
ой єст барз вельо не запису давного ять як і но але
пару пару напевно повім біда правда біда побідити білий што іщы вік
віра невіста там всяди де чуєме І Там колиси записувало ся якы
ядь Зы Такых о міняти місяц сні рішати До дуже того направду
направду барз дуже Але іщы єдна справа уж такой лем з русиньской
лемківской обшыри не буду ту влучал інчых языків мали сме такы два
Но маме дальше але два часослова іти і іхати Іти то єст
давне ід ти ідти так а іхати то давно давне не єхать
В старшій версиі коли іщы м є не перешло в нас в
і тото іти записуваны записуване єст як і осмеричне наше днешнє середнє
и а іхати было записуване З буквом ядь на початку І хоц
днешні принципы лемківского стандарду русиньского языка бесідуют же не маме слів в
писаным языку очывидні бо бесідуваным дискусінакше не маме слів якы зачынают ся
од буквы и Але Е колиси была значыньова ріжниця од Іти і
іти то значыт тото іти то старе іт ті то значыт днешнє
іти а іти записуване як через ять то было давне іхати Така
то была ріжниця но што ж днес правдоподібні могло бы ся путати
коли бы сме мали оба часослова записаны як через сучасне і скрапком
іти і іти товды бы не знали ци дахто іде ци дахто
іхат но але основны формы тых часословіх то часослою то іти і
іхати Зрештом як уж бесідувал єм перше тых і в ґрафіці в
записі было Вельо Але часом тото давне і в нас перешло всереднє
І приміром того не єст Гы напримір словом Вити о вити так
давне давне і якє якє перешло в нас в середнє ых но
добрі не буду уж ся ту більше мудрувал зато же тема яд
єст дост шыроко предшыткым в росийскым языку описувана З той причыны же
як єм перше повіл были такы рухы жебы го вводити назад до
росийского языка Як видиме в ґраматыці русиньского языка в підкарпатскым стандарді тіж
єст ведена хоц як уж бім прочытал і лист свого слухача і
думам же я ся приходжу до той до той опініі же кєд
уж єст ґрафем на означыня буквы І та такой хыбаль не треба
вводити налозы привертати давну букву ядь до языка жебы означыти докладні тот
сам звук Але як головна ціль то жебы тот старий запис альту
лемо запис привернути Добі послухайме кус музыкы і іщы потім ся нахыльку
почуєме Та согієш на за од свобы Ей опила зробила сонны од
св цинай го Дай президант президент Боє базары Дай прездант Но додас
як перевывникы або клюбы мол А припомну іщы кінцівку языкового покуса покуса
слухати акуратні Тепер в радию Лем фм да не занимаєм ся покус
буклом ядь і так уж буду б мало кінчыл днешню бесіду лем
так ся со спомнуло же може бы ся кусязыково побавити зато кєд
мате проблем ци іти спати ци іти спати не рішайте того так
одраз може по просту схоснувати інчы языковы методы і можна ся положыти
спати можна лячы Спати То лем така языкова підповід коли бы з
тымали проблемы з Іти і іти о екым єм бесідувал а лі
лем припомну же днес уж хоц бесідуєме іщы іщы бесідуєме іти ци
хостуєме начальне і словах та в лемківскым языку лемківскым стандарді русиньского языка
запишеме уж все як і то такій єден з принципів якы мож
собі легко запамятати Дорог радийо слухаче дякую сердечні за днешній проґрам дякую
за Вашу присутніст І што чуєме ся в наступным языковым гокусі по
куві кєд мате даякы звіданя проблемы або коментарі до мойой бесіды рекомендую
писати на дем ка ЛЕМ крапка фм напевно Вам одпишу а може
і Вам впаде на думку даяка тема о котрій бы сте хотіли
почути в моім проґрамі што ж пращам ся сердечні тримайте ся тепло
бесідувал Демко Трохановскій Языковий гокус фокус Ци бандуристы скрептут бандуры А може
компер чом можнут бити ансамбль Што мают спільне теля і дівчы Ци
можеме вылічыти грошы Чом Кыів был колиси східньославяньскій а днес є уж
чысто лемківскій Одколи нашы предкы мали уладу вымовы што ся находит на
швецкым стилі Чом дотеперішніх віґруючых мобілюк інсталюют м <unk> файлі доступ до
Фейсбу та майля і інчого сітьового сортвыру і епликация Кєд хочеш ся
дашто о тым дознати сухай авдициі Языковий гокус покус Значыт знай язык
і вчы ся гокус покус